Bạn hoàn toàn có thể bớt rượu bia ngay cả khi nghề nghiệp bắt buộc phải tiếp khách. Bí quyết không nằm ở tửu lượng hay ở việc từ chối thẳng thừng, mà ở việc chuẩn bị từ trước khi ngồi vào bàn: nói rõ giới hạn, giữ một ly trong tay, và biết lúc nào nên đứng dậy.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này dành cho những người đi làm kinh doanh, làm dự án, làm thầu, nói chung là những nghề mà một phần công việc diễn ra quanh bàn nhậu. Mình sẽ kể qua câu chuyện hư cấu của một anh nhân viên kinh doanh, người đã tìm ra cách giữ việc mà không phải gửi lại gan cho từng buổi tiệc.
Tám giờ tối, ly thứ năm đã đầy
Anh làm kinh doanh vật liệu xây dựng được bảy năm. Tuần nào cũng có hai ba buổi tiếp khách, người mới quen thì phải uống cho thân, người quen thì phải uống cho tình. Ly cạn rồi lại đầy, tiếng mời nhau dồn dập, chẳng ai đếm.
Sáng hôm sau là đầu nặng, bụng cồn cào, vợ không nói gì nhưng ánh mắt thì nói nhiều. Một lần đi khám định kỳ, bác sĩ nhìn kết quả rồi hỏi anh uống nhiều không. Anh cười gượng, nói nghề nó thế.
Câu nói nghề nó thế nghe rất quen, và có phần đúng. Ở nhiều nơi, bàn tiệc vẫn là chỗ người ta làm quen, thăm dò, chốt chuyện. Nhưng nghề nó thế không có nghĩa là mình phải uống theo cách của mọi người.
Điều anh nhận ra sau một thời gian là: khách không thật sự cần anh say. Khách cần anh vui vẻ, có mặt, đáng tin. Mà một người tỉnh táo thì làm mấy việc đó tốt hơn.
Nói giới hạn trước khi ly đầu tiên được rót
Lúc dễ nói nhất là đầu buổi, khi mọi người còn tỉnh và chưa có ai nâng ly mời. Tới khi ba vòng đã qua, mọi lời từ chối đều dễ bị coi là làm mất vui.
Anh tập nói một câu ngắn, kèm nụ cười, ngay khi ngồi xuống: hôm nay em uống hai ly thôi các anh, mai em phải lái xe đi công trình sớm. Hoặc: em đang theo dặn của bác sĩ, các anh thông cảm, em xin uống nước ngọt mà vẫn nâng ly đều.
Lý do không cần dài, càng không cần thật chi tiết. Sức khoẻ, lái xe, việc sáng mai, gia đình, đều là những lý do người ta thường chấp nhận. Điều quan trọng là nói rõ ràng, một lần, với giọng thoải mái chứ không xin lỗi rối rít.
Khi giới hạn đã được nói từ đầu, mỗi lần bị mời sau đó, anh chỉ cần nhắc nhẹ: em xin phép như đã thưa, rồi cụng ly bằng ly nước của mình.
Giữ một ly trong tay và đổi vai trong bàn
Một mẹo nhỏ mà hữu ích: luôn có một ly trong tay. Ly trống là lời mời người khác rót đầy. Ly có nước, trà đá hay bia uống chậm, cho phép anh vẫn nâng ly cùng mọi người mà không phải cạn.
Anh cũng học cách đổi vai. Thay vì là người mời nhiều nhất, anh làm người gắp thức ăn, người kể chuyện, người hỏi han. Anh hỏi khách về con cái, về quê, về công trình gần đây. Những câu hỏi tử tế làm bàn tiệc ấm lên chẳng kém gì những vòng cạn ly.
Có những bàn mà người đứng đầu rất thích ép. Với họ, anh thường ra nói riêng một câu ngắn ngoài lúc mọi người không để ý, nhờ anh thông cảm. Nói riêng thì người ta dễ đồng ý hơn là bị từ chối trước đông người.
Và nếu có đồng nghiệp đi cùng, hai người có thể thoả thuận trước: hôm nay ai lái xe, ai uống ít, ai đỡ lời cho ai. Chuẩn bị như vậy giống như hai người bóng đá chuyền bóng cho nhau, đỡ mệt hơn một người chạy cả sân.
Biết lúc nào nên đứng dậy
Nhiều buổi tiệc chuyện chính đã xong từ chín giờ, nhưng kéo dài tới mười một giờ vì không ai muốn là người về trước. Phần sau ấy thường là phần uống nhiều nhất và ít ích lợi nhất.
Anh tập chọn sẵn giờ về trước khi đi, và nói sớm một câu: em xin phép về lúc chín rưỡi vì phải đón con. Tới giờ, anh đứng dậy, chào từng người, cảm ơn chủ tiệc, rồi đi. Không lẻn về, không chần chừ.
Có lần anh lo khách sẽ phật ý. Nhưng thực tế hầu hết mọi người chẳng để ý lâu. Người ta nhớ anh là người lịch sự, đúng hẹn, giữ lời, chứ không nhớ anh đã uống bao nhiêu.
Và anh cũng bớt nhận lời. Không phải lời mời nào cũng là công việc. Buổi nào thật sự cần cho quan hệ thì đi, buổi chỉ là thói quen tụ tập thì có thể hẹn uống cà phê thay vào.
Khi cần nhiều hơn một chút kỷ luật
Sau vài tháng, anh vẫn tiếp khách, vẫn có những đối tác thân thiết. Điều khác là sáng thứ sáu anh không còn nằm bẹp, và cuối tuần anh có sức đưa con đi bơi.
Nếu bạn thấy mình khó dừng khi đã bắt đầu uống, cần uống mới thấy dễ chịu, hay uống cả khi không có ai mời, đó là dấu hiệu nên nói chuyện với bác sĩ. Bác sĩ giúp được nhiều hơn những mẹo bàn tiệc.
Và đừng quên rằng không bao giờ lái xe sau khi đã uống, dù chỉ một ly. Đó là ranh giới không phải để bàn bạc.
Văn hoá bàn tiệc đổi chậm, nhưng nó đang đổi. Mỗi người dám nâng ly trà đá với nụ cười tự tin là góp một chút để bàn tiệc của người sau dễ thở hơn.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao từ chối uống rượu mà không mất lòng khách?
Nói giới hạn ngay từ đầu buổi bằng một lý do ngắn gọn như lái xe, sức khoẻ hay việc sáng mai, rồi vẫn nâng ly đều bằng nước. Thái độ vui vẻ quan trọng hơn lý do.
Không uống rượu có ảnh hưởng tới công việc kinh doanh không?
Thường ít hơn người ta lo. Khách nhớ sự tử tế, đúng hẹn và giữ lời hơn là tửu lượng. Có thể thay một số buổi nhậu bằng bữa trưa hay buổi cà phê.
Nên làm gì khi người lớn tuổi hơn ép uống?
Nói riêng với họ một câu ngắn, xin thông cảm, thay vì từ chối trước đông người. Có thể nhờ đồng nghiệp đi cùng đỡ lời trước.
Dấu hiệu nào cho thấy uống rượu đã thành vấn đề?
Khó dừng khi đã uống, cần uống để thấy dễ chịu, uống cả khi một mình hay ảnh hưởng tới sức khoẻ, gia đình. Khi có những dấu hiệu này nên gặp bác sĩ.
Có cách nào để không bị rót đầy ly liên tục?
Giữ ly luôn có nước hoặc đồ uống nhẹ trong tay, uống chậm và úp tay lên miệng ly khi có người định rót. Ly trống là lời mời rót thêm.
