Bữa cơm ba thế hệ dễ vui hơn khi cả nhà chịu mềm lại vài thứ: món chung nấu nhạt rồi ai cần thì nêm riêng, giờ ăn có khoảng xê dịch, ông bà có chỗ ngồi và có lượt nói, còn màn hình thì được cất đi. Trong ngày, bữa cơm chung thường là lúc hiếm hoi cả ba thế hệ cùng ngồi một chỗ.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Chuyện ăn uống theo bệnh lý thì bạn nên hỏi bác sĩ cho từng người. Tập này nói về phần còn lại của mâm cơm: những va chạm nhỏ và cách giữ cho nó ấm.
Mâm cơm có ba cái khẩu vị
Một nhà nọ, ông bà ngoài bảy mươi, vợ chồng con trai ngoài bốn mươi, hai đứa cháu tuổi đi học. Tối nào cũng ăn chung một mâm. Và tối nào cũng có ai đó không vừa ý.
Bà bảo canh mặn. Đứa cháu bảo rau nhạt, không có vị gì. Ông muốn ăn lúc sáu giờ, con trai bảy giờ mới về tới nhà. Con dâu nấu mà không biết chiều ai.
Có tối, ông ăn trước một mình rồi đi nằm. Có tối, cả nhà ăn mà mỗi người cắm mặt vào một chiếc điện thoại. Mâm cơm còn đó, nhưng bữa cơm thì không còn.
Chuyện nhà này là chuyện kể, nhưng có lẽ nhiều nhà ba thế hệ sẽ thấy quen.
Nấu nhạt, nêm riêng
Một mẹo nhỏ mà nhiều nhà dùng: món chung nấu nhạt, đặt thêm chén nước mắm, lọ muối tiêu trên mâm để ai thích đậm thì tự nêm. Người lớn tuổi thường được dặn ăn nhạt, còn trẻ con lại thích đậm. Nấu nhạt rồi nêm riêng là cách ai cũng ăn được.
Có những món nên tách riêng hẳn một phần cho ông bà, như món mềm hơn cho người răng yếu, món ít cay. Không cần nấu hai mâm, chỉ cần múc riêng một bát trước khi cho thêm gia vị.
Nếu ông bà có chế độ ăn theo lời bác sĩ, cả nhà nên biết, để không ai vô tình gắp cho ông bà món không nên ăn. Đừng biến chuyện ấy thành lời nhắc nhở suốt bữa, chỉ cần sắp xếp từ lúc nấu.
Và thỉnh thoảng, hãy nấu món ông bà thích, dù con cháu không mê. Ông bà có món của mình trên mâm, thấy mình vẫn được nghĩ tới.
Giờ ăn có khoảng xê dịch
Người già thường ăn sớm, ngủ sớm. Người đi làm về muộn. Trẻ con đi học thêm. Ép tất cả ăn đúng một giờ thường làm ai đó phải đói hoặc phải chờ mệt.
Có nhà thống nhất: tuần này mấy tối ăn chung đúng giờ, những tối khác ông bà ăn trước, con cháu về ăn sau. Ông bà vẫn ngồi lại uống nước, trò chuyện khi con cháu ăn.
Có nhà chọn bữa trưa cuối tuần làm bữa chung chính, ai cũng ở nhà, không ai vội. Bữa ấy được nấu kỹ hơn, ngồi lâu hơn.
Quan trọng không phải ăn chung mọi bữa, mà là có những bữa thật sự chung, và mọi người cùng giữ nó.
Ông bà có chỗ ngồi và có lượt nói
Trong nếp cũ, ông bà ngồi đầu mâm, được mời trước. Nếp ấy có lý của nó: nó nói rằng ông bà được kính trọng. Nhiều nhà bây giờ quên mất, ai ngồi đâu cũng được, ai gắp trước cũng được.
Không cần câu nệ, nhưng một lời mời ông bà xơi cơm trước khi ăn, một chỗ ngồi dễ chịu cho ông bà, là những thứ làm ông bà thấy mâm cơm này có mình.
Chuyện trò trong bữa cũng vậy. Người trẻ nói chuyện công việc, trẻ con nói chuyện trường lớp, ông bà ngồi nghe không hiểu, rồi im. Hãy chừa cho ông bà một lượt nói. Hỏi ông hôm nay đi tập thế nào, hỏi bà món canh này nấu theo kiểu nào.
Có nhà có một nếp vui: mỗi bữa tối, mỗi người kể một chuyện trong ngày, từ ông tới cháu nhỏ nhất. Ai cũng được nghe, ai cũng được kể.
Cất màn hình đi
Màn hình là thứ dễ giết bữa cơm nhất. Ti vi bật to, mỗi người một chiếc điện thoại, ông bà ngồi giữa như người thừa.
Nhà trong câu chuyện thống nhất một luật đơn giản: trong bữa tối, điện thoại để ở kệ ngoài, ti vi tắt. Áp dụng cho tất cả, kể cả bố mẹ. Lúc đầu bọn trẻ kêu ca, người lớn cũng bứt rứt.
Một tuần sau, bữa cơm dài hơn hẳn. Ông kể chuyện hồi đi làm ruộng, bọn trẻ cười. Đứa lớn kể chuyện ở lớp, bà hỏi han. Con dâu bảo, lần đầu tiên sau nhiều năm, chị thấy nấu cơm có người khen.
Luật không cần cứng. Có hôm có việc gấp thì thôi. Nhưng có luật vẫn hơn không có.
Giữ bữa cơm cho những năm sau
Ông bà không ngồi mãi ở mâm cơm ấy. Một ngày, chỗ đầu mâm sẽ trống. Lúc ấy, điều con cháu nhớ không phải canh mặn hay nhạt, mà là những buổi tối cả nhà ngồi với nhau.
Bọn trẻ lớn lên trong những bữa cơm ba thế hệ sẽ mang theo một hình dung về gia đình: một nơi người già được mời trước, người trẻ được nghe, ai cũng có chỗ.
Bữa cơm không cần cầu kỳ. Một đĩa rau, một bát canh, vài miếng cá. Cái làm nên bữa cơm là những người ngồi quanh nó, chịu ngồi lại với nhau.
Tối nay, nếu nhà bạn có ông bà, thử mời ông bà xơi cơm trước, và hỏi ông bà một câu.
Câu hỏi thường gặp
Nấu ăn cho gia đình có người già và trẻ nhỏ thế nào?
Nấu món chung nhạt rồi để gia vị trên mâm cho ai cần nêm thêm, múc riêng phần mềm hơn hoặc ít cay cho người già trước khi nêm.
Ông bà ăn sớm, con cháu về muộn thì sao?
Có thể thống nhất vài bữa ăn chung đúng giờ mỗi tuần, các bữa khác ông bà ăn trước và vẫn ngồi lại trò chuyện khi con cháu ăn.
Làm sao để ông bà không bị lạc lõng trong bữa cơm?
Mời ông bà xơi cơm trước, hỏi chuyện ông bà, chừa cho ông bà lượt kể, và nấu món ông bà thích thỉnh thoảng.
Có nên cấm điện thoại trong bữa cơm gia đình?
Một luật nhẹ nhàng áp cho cả người lớn như để điện thoại ra ngoài, tắt ti vi khi ăn tối thường giúp bữa cơm ấm hơn.
Ông bà ăn kiêng theo bệnh thì cả nhà nên làm gì?
Cả nhà nên biết chế độ ăn bác sĩ dặn để sắp xếp từ lúc nấu, tránh nhắc nhở suốt bữa làm ông bà mất vui.
