Nhiều bố mẹ già thấy tủi thân khi con cái tự quyết chuyện trong nhà mà không hỏi ý, dù con chỉ muốn đỡ việc cho bố mẹ. Cách gỡ là bố mẹ nói ra cảm giác của mình bằng lời nhẹ nhàng, còn con cái tập thói quen hỏi ý bố mẹ trước, nhất là những chuyện chạm tới ngôi nhà và nếp sống mà bố mẹ đã gây dựng cả đời.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình kể bằng một cuộc trò chuyện tưởng tượng giữa một ông bố và người con trai, sau một lần sửa nhà. Cuộc trò chuyện là hư cấu, nhưng cảm giác thì rất thật.
Ngôi nhà được sửa mà không ai hỏi
Người con trai thấy nhà bố mẹ ở quê đã cũ, tường bong, mái dột. Anh thương bố mẹ, muốn bố mẹ ở trong nhà khang trang. Anh thuê thợ, chọn màu sơn, chọn gạch lát, chọn cả kiểu cửa mới, rồi gọi về báo tuần sau thợ tới.
Bố anh im lặng nghe. Tuần sau thợ tới thật. Ông đứng ngoài đường nhìn người ta đục bỏ khung cửa gỗ ông tự đóng từ hồi mới cưới, thay bằng cửa nhôm kính sáng loáng.
Sửa xong, nhà đẹp hẳn. Người trong xóm khen con trai ông giỏi, có hiếu. Ông cười, cảm ơn. Nhưng tối đó, ông ngồi một mình ở hiên rất lâu.
Người con không hiểu vì sao bố không vui. Anh đã bỏ tiền, bỏ công, chọn toàn đồ tốt. Bố còn muốn gì nữa.
Cuộc trò chuyện tưởng tượng
Giả sử một tối, hai bố con ngồi lại. Người con hỏi: bố không thích nhà mới à. Ông bố nghĩ một lúc rồi nói: nhà đẹp lắm. Bố chỉ tiếc cái cửa gỗ. Bố đóng nó năm hai mươi lăm tuổi, mẹ con với bố đứng chọn từng tấm gỗ.
Người con ngạc nhiên: sao bố không nói với con. Ông bố đáp: con có hỏi đâu. Con gọi về thì đã chọn hết rồi. Bố nói ra, sợ con bảo bố khó tính, phụ lòng con.
Người con im lặng. Anh nhận ra mình đã lo cho ngôi nhà, mà quên hỏi người sống trong ngôi nhà. Anh nói: con xin lỗi bố, lần sau có gì con hỏi bố trước.
Ông bố gật đầu, rồi bảo: bố cũng phải nói ra, chứ không để bụng. Hai bố con ngồi uống hết ấm trà. Cái cửa gỗ thì không lấy lại được, nhưng từ đó có một nếp khác.
Vì sao bố mẹ tủi thân dù con có ý tốt?
Với người già, việc được hỏi ý là một cách được xác nhận mình vẫn là chủ. Chủ nhà, chủ của đời mình. Khi con quyết hết, dù quyết đúng, bố mẹ dễ thấy mình bị đặt sang bên lề.
Ngôi nhà, đồ vật, nếp sống của bố mẹ chứa rất nhiều ký ức mà con không thấy. Một cái cửa, một cái cây, một góc bếp, với con là đồ cũ, với bố mẹ là cả một quãng đời.
Người già cũng ít khi nói ra. Họ sợ bị coi là khó tính, sợ làm con buồn, sợ phụ công con. Nên họ im, và cái tủi cứ nằm đó.
Con cái thì quen quyết nhanh ở chỗ làm, quen lo hết cho gia đình nhỏ của mình. Họ mang thói quen ấy về nhà bố mẹ mà không để ý.
Với bố mẹ: nói ra cho nhẹ nhàng
Nếu bạn là bố mẹ đang thấy tủi, hãy thử nói ra, nhưng nói về cảm giác của mình, không trách con. Bố biết con thương bố. Nhưng lần sau có chuyện gì về nhà cửa, con hỏi bố một câu nhé, bố muốn được góp ý.
Nói sớm, khi chuyện còn nhỏ. Đừng để dồn nhiều lần rồi bùng lên một lúc. Một câu nói nhẹ hôm nay đỡ hơn một trận giận sau này.
Cũng nên nói rõ những điều mình thật sự quan tâm. Có những chuyện bố mẹ không cần được hỏi, như con mua cái nồi cơm nào. Có những chuyện bố mẹ rất muốn được hỏi, như sửa nhà, chặt cây, dời bàn thờ. Nói rõ giúp con biết chỗ nào cần dừng lại hỏi.
Và khi con hỏi, hãy góp ý thật lòng, nhưng để con có chỗ quyết. Hỏi ý không phải là xin phép, con cũng có tiếng nói của con.
Với con cái: tập thói quen hỏi ý
Nếu bạn là con, hãy tập một thói quen nhỏ: trước khi làm gì liên quan tới nhà bố mẹ, đồ của bố mẹ, nếp sống của bố mẹ, hỏi một câu. Bố mẹ thấy thế nào. Bố mẹ muốn giữ lại cái gì.
Hỏi thật, không phải hỏi cho có rồi vẫn làm theo ý mình. Nếu đã quyết rồi mới hỏi, bố mẹ sẽ nhận ra, và lần sau không buồn trả lời.
Nhiều khi bố mẹ sẽ đồng ý gần hết, chỉ muốn giữ lại một hai thứ. Cái cửa gỗ, cây khế đầu hồi, chiếc tủ chè. Giữ lại những thứ ấy không tốn bao nhiêu, mà bố mẹ thấy mình được tôn trọng.
Hãy để bố mẹ cùng chọn. Rủ bố đi xem gạch, rủ mẹ chọn màu sơn. Có khi bố mẹ chọn không hợp ý con, nhưng đó là nhà của bố mẹ.
Những chuyện nhỏ cũng đáng được hỏi
Không chỉ sửa nhà. Có những chuyện nhỏ hằng ngày con cái hay quyết thay bố mẹ: đặt giờ ăn, đổi món ăn, xếp lại tủ quần áo, mua đồ mới thay đồ cũ mà không nói.
Mỗi chuyện riêng lẻ thì nhỏ. Nhưng dồn lại, nó cho bố mẹ cảm giác mình không còn quyết được điều gì trong đời mình.
Ngược lại, chỉ cần vài câu hỏi nhỏ mỗi ngày, mẹ muốn ăn gì tối nay, bố muốn đi đâu chủ nhật này, đã đủ để bố mẹ thấy mình vẫn ở giữa gia đình.
Hỏi ý bố mẹ, suy cho cùng, không phải để bố mẹ quyết mọi thứ. Mà để bố mẹ biết mình vẫn được đếm tới.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bố mẹ già hay buồn khi con tự quyết việc nhà?
Vì được hỏi ý là cách người già cảm thấy mình vẫn là chủ đời mình. Ngôi nhà và đồ vật còn chứa nhiều ký ức mà con không thấy hết.
Bố mẹ nên nói với con thế nào khi thấy không được hỏi ý?
Nói sớm, nói về cảm giác của mình, không trách móc, và nói rõ những chuyện mình muốn được hỏi như sửa nhà, dời bàn thờ, chặt cây.
Con cái nên hỏi ý bố mẹ những chuyện gì?
Những chuyện liên quan tới nhà cửa, đồ vật và nếp sống của bố mẹ. Cả những chuyện nhỏ hằng ngày như ăn gì, đi đâu cũng làm bố mẹ vui khi được hỏi.
Hỏi ý bố mẹ rồi mà không đồng ý thì sao?
Hỏi ý không phải là xin phép tuyệt đối. Hãy lắng nghe lý do, tìm điểm chung và tôn trọng những thứ bố mẹ muốn giữ.
Làm sao biết bố mẹ đang tủi thân mà không nói?
Để ý những lúc bố mẹ im lặng, ít nói hơn, ngồi một mình lâu sau một thay đổi trong nhà. Hỏi nhẹ nhàng bố mẹ có điều gì chưa vui không.
