Giới hạn màn hình cho con không thành cuộc chiến khi quy tắc rõ ràng và được nói trước, gắn với thời điểm và chỗ cố định thay vì giành giật từng phút, có những hoạt động khác đủ hấp dẫn để thay thế, và bố mẹ cũng sống theo đúng quy tắc mình đặt ra.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Cảnh quen thuộc ở nhiều nhà: bố mẹ nói tắt máy đi con, con nói thêm năm phút, năm phút thành nửa tiếng, rồi tiếng khóc, tiếng quát. Tập này không đưa ra một con số thần kỳ, mà nói cách làm cho chuyện màn hình bớt căng mỗi tối.
Vì sao tắt máy lại khó đến thế?
Các ứng dụng và video cho trẻ được thiết kế để giữ người xem càng lâu càng tốt: video này hết là video khác tự chạy, màu sắc rực rỡ, phần thưởng liên tục. Ngay cả người lớn còn khó dừng, huống gì trẻ con.
Khi bị tắt máy đột ngột, con mất đi một nguồn vui rất mạnh. Phản ứng khóc lóc, giận dữ là dễ hiểu, giống như người lớn bị giật tờ báo đang đọc dở.
Vì vậy cuộc chiến không phải do con hư, mà do con đang đấu với một thứ được làm ra để khó bỏ. Bố mẹ cần đứng về phía con, giúp con có cấu trúc, chứ không phải chỉ trách con thiếu tự giác.
Hiểu như vậy, ta chuyển từ câu hỏi làm sao bắt con tắt máy sang câu hỏi làm sao sắp xếp để con dễ dừng hơn.
Quy tắc theo thời điểm và chỗ, không chỉ đếm phút
Đếm phút dễ thành mặc cả: thêm năm phút, thêm một tập. Quy tắc theo thời điểm và chỗ thì rõ hơn. Không màn hình trong bữa ăn. Không màn hình trong phòng ngủ. Không màn hình trước khi làm xong bài tập. Được xem sau bữa tối tới tám giờ.
Quy tắc nên ít, rõ, và được nói trước khi bắt đầu, không phải lúc đang giành máy. Với trẻ lớn, có thể ngồi lại bàn cùng con, viết ra giấy và dán lên tủ lạnh.
Báo trước khi hết giờ giúp con chuẩn bị tâm lý. Còn mười phút nữa, con chọn xem nốt video nào. Khi hết giờ, giữ đúng lời, nhẹ nhàng nhưng chắc chắn.
Một mẹo nhiều nhà dùng là để máy ở một chỗ chung, như kệ phòng khách, sạc pin ở đó qua đêm. Máy không ở trong phòng ngủ giúp con ngủ ngon hơn và bố mẹ không phải đi kiểm tra.
Hoạt động thay thế phải đủ hấp dẫn
Bảo con tắt máy đi rồi để con ngồi không thì con sẽ chỉ nghĩ tới cái máy. Cần có thứ khác đủ thú vị để thay vào: xe đạp, bóng, bộ xếp hình, truyện tranh, việc bếp cùng mẹ, ra công viên với bố.
Với trẻ nhỏ, sự có mặt của bố mẹ thường là thứ thay thế mạnh nhất. Mười lăm phút bố mẹ ngồi chơi cùng con có sức hút hơn nhiều so với mười lăm phút con chơi một mình với đồ chơi.
Một chị kể rằng nhà chị lập một chiếc hộp gọi là hộp chán. Mỗi khi con kêu chán, con rút một tờ giấy trong hộp: tưới cây, vẽ chân dung bố, xây nhà bằng gối. Con thích được rút thăm hơn là bị bảo đi chơi gì đi.
Và đừng ngại để con chán một chút. Chính lúc chán, trẻ con hay nghĩ ra những trò chơi sáng tạo nhất.
Bố mẹ làm gương: phần khó nhất
Con học thói quen màn hình từ bố mẹ nhiều hơn từ lời dặn. Nếu bố mẹ cầm điện thoại trong bữa ăn, lướt mạng trước khi ngủ, thì quy tắc không màn hình trong bữa ăn sẽ rất khó giữ với con.
Hãy áp dụng quy tắc cho cả nhà. Bữa tối, mọi người đều để điện thoại ở kệ. Nếu bố mẹ có việc gấp cần nghe máy, hãy nói rõ: bố cần nghe cuộc gọi công việc này, xong bố quay lại ngay.
Trẻ cũng để ý khi bố mẹ nói chuyện với con mà mắt vẫn nhìn điện thoại. Cảm giác không được chú ý có thể khiến con tìm tới màn hình để lấp vào.
Việc giữ quy tắc cho chính mình khó hơn nhiều so với đặt quy tắc cho con. Nhưng đó cũng là món quà cho chính bố mẹ: thêm những bữa tối thật sự có mặt.
Thay đổi theo từng độ tuổi
Với trẻ rất nhỏ, càng ít màn hình càng tốt, và nếu có thì nên xem cùng bố mẹ, nói chuyện về những gì đang xem. Các tổ chức nhi khoa thường khuyên hạn chế mạnh ở lứa tuổi này. Bạn có thể hỏi bác sĩ nhi để có lời khuyên hợp với con mình.
Với trẻ tiểu học, quy tắc rõ và nội dung được chọn lọc là quan trọng. Ưu tiên nội dung chậm, có câu chuyện, hơn là video ngắn cuốn liên tục.
Với trẻ tuổi mới lớn, kiểm soát chặt khó và dễ phản tác dụng. Hãy chuyển sang thoả thuận, nói chuyện về rủi ro trên mạng, và dần trao quyền tự quản lý để con tập.
Mục tiêu cuối cùng không phải là con không bao giờ dùng màn hình, mà là con lớn lên biết tự dừng, điều mà cả người lớn chúng ta vẫn đang tập.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ nên xem màn hình bao lâu mỗi ngày?
Không có một con số đúng cho mọi trẻ. Trẻ càng nhỏ càng nên hạn chế. Hãy hỏi bác sĩ nhi về độ tuổi của con và ưu tiên quy tắc theo thời điểm, nội dung hơn là chỉ đếm phút.
Con khóc khi tắt điện thoại phải làm sao?
Báo trước khi hết giờ, giữ bình tĩnh, gọi tên cảm xúc của con và giữ đúng quy tắc. Chuẩn bị sẵn một hoạt động thay thế giúp con chuyển sự chú ý dễ hơn.
Có nên dùng điện thoại để dỗ con ăn?
Không nên thành thói quen, vì con ăn mà không cảm nhận được món ăn và khó dừng màn hình về sau. Ăn cùng gia đình và trò chuyện là cách tốt hơn.
Cho con dùng máy để học có tính vào giới hạn không?
Nên phân biệt nhưng vẫn cần giới hạn. Học trên máy vẫn làm mỏi mắt và có thể chuyển sang giải trí. Cho con nghỉ mắt đều và học ở chỗ chung trong nhà.
Bố mẹ bận không có thời gian chơi với con thì sao?
Chỉ cần những khoảng ngắn nhưng trọn vẹn, như mười lăm phút đọc truyện trước khi ngủ hoặc cùng nấu bữa tối. Chất lượng thời gian quan trọng hơn số giờ.
