Anh chị em muốn chia việc chăm bố mẹ già cho êm thì cần một buổi họp nhà nói thẳng, chia theo sức và hoàn cảnh của từng người chứ không chia đều cứng nhắc, ghi lại cho rõ, và quan trọng nhất là nhìn thấy, cảm ơn người ở gần đang gánh nhiều nhất. Những hiềm khích anh em vì chuyện chăm bố mẹ thường đến từ chỗ không nói ra, chứ ít khi đến từ chỗ không thương.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Mình mở đầu bằng một cuộc gọi video của ba anh em trong một gia đình, rồi cùng bàn những việc làm được.
Một cuộc gọi của ba anh em
Người anh cả ở thành phố, người chị giữa lấy chồng ở tỉnh bên, cậu út ở lại quê, sống cách nhà bố mẹ chừng một cây số. Từ khi mẹ yếu, cậu út là người chở mẹ đi khám, nấu cháo, thức đêm. Anh chị gửi tiền về, mỗi năm về vài lần.
Một tối, ba anh em gọi video. Anh cả hỏi sao tháng này tiền thuốc tăng. Cậu út im một lúc, rồi nói một câu mà có lẽ đã giữ trong lòng rất lâu: anh chỉ hỏi tiền, anh có hỏi em mệt thế nào không.
Cuộc gọi lặng đi. Anh cả không có ý xấu, chỉ muốn nắm rõ chi tiêu. Cậu út không có ý trách, chỉ là quá mệt. Nhưng câu chuyện đã chạm tới chỗ đau mà ba anh em chưa bao giờ nói.
Chuyện này hư cấu, nhưng có lẽ rất nhiều nhà từng có một cuộc gọi như thế.
Vì sao chuyện chăm bố mẹ hay sinh hiềm khích?
Lý do đầu tiên là gánh nặng không đều mà ít ai nói ra. Người ở gần gánh việc hằng ngày, việc không tên, không đo được. Người ở xa gánh tiền, thứ đo được rõ ràng. Hai thứ ấy rất khó so sánh, nên ai cũng dễ thấy mình thiệt.
Lý do thứ hai là những chuyện cũ. Đứa được bố mẹ cưng hơn, đứa phải nghỉ học sớm, đứa được chia đất. Những chuyện ấy tưởng đã qua, nhưng khi bố mẹ già yếu thì hay trồi lên.
Lý do thứ ba là không có ai đứng ra sắp xếp. Mọi thứ diễn ra theo kiểu ai tiện thì làm, và người tiện nhất thường là người ở gần, cho tới khi họ kiệt sức.
Biết những lý do này, mình hiểu rằng chia việc không chỉ là chia việc. Nó còn là chuyện nói ra những điều lâu nay chưa nói.
Một buổi họp nhà nói thẳng
Hãy chọn một lúc mọi người cùng có mặt, có thể là dịp giỗ hay Tết, hoặc một cuộc gọi hẹn trước. Nói rõ mục đích: mình ngồi lại để bàn chuyện chăm bố mẹ cho lâu dài.
Bắt đầu bằng việc nghe người đang chăm nhiều nhất. Em đang làm những gì mỗi ngày, mỗi tuần. Điều gì làm em mệt nhất. Em cần gì. Để người ấy nói hết, không ai cắt ngang để thanh minh.
Rồi mới tới phần chia. Liệt kê những việc cần làm: đưa đi khám, mua thuốc, nấu ăn, trực đêm khi ốm, chi phí hằng tháng, sửa nhà. Mỗi người nhận phần mình làm được.
Nếu bố mẹ còn minh mẫn, hãy hỏi ý bố mẹ. Bố mẹ muốn ai đưa đi khám, muốn ở đâu. Đừng để bố mẹ thành đề tài bàn bạc mà không có tiếng nói.
Chia theo sức, không chia đều cứng nhắc
Chia đều nghe có vẻ công bằng, nhưng ít khi công bằng thật. Người ở xa không thể thay phiên trực đêm hằng tuần. Người thu nhập thấp không thể góp tiền bằng người thu nhập cao.
Công bằng thật là mỗi người góp theo sức và hoàn cảnh, và mọi người đều thấy phần góp của nhau. Người ở xa góp nhiều tiền hơn, lo những việc làm được từ xa như đặt lịch khám, tìm thông tin, gọi điện hỏi thăm đều. Người ở gần góp công, và phần công ấy cần được tính như một phần đóng góp thật.
Có nhà lập một quỹ chung cho bố mẹ, ghi chép thu chi rõ ràng, ai cũng xem được. Rõ ràng chuyện tiền là cách tốt nhất để tránh nghi ngờ.
Người ở xa cũng nên lên lịch về thay phiên, để người ở gần có những ngày nghỉ thật. Một tuần nghỉ mỗi năm có thể là thứ giữ cho người chăm không gục.
Ghi lại và nhìn thấy nhau
Những gì đã thống nhất, hãy ghi lại, gửi vào nhóm nhắn tin chung của anh chị em. Không phải vì không tin nhau, mà vì trí nhớ hay lệch, và một tờ ghi chép giúp tránh những câu em tưởng anh nhận việc đó.
Hẹn nhau vài tháng xem lại một lần. Sức khoẻ bố mẹ đổi, hoàn cảnh mỗi người đổi, cách chia cũng cần đổi theo.
Và điều quan trọng nhất: cảm ơn nhau. Người ở xa cảm ơn người ở gần, không phải một câu xã giao, mà nói cụ thể: cảm ơn em đã thức với mẹ ba đêm tuần trước. Người ở gần cũng nhìn thấy khoản tiền, những cuộc gọi của người ở xa.
Bố mẹ rồi sẽ đi. Điều còn lại sau đó là anh chị em với nhau. Chăm bố mẹ khéo, anh em còn thương nhau thêm. Chăm vụng, có khi mất nhau.
Câu hỏi thường gặp
Con ở gần chăm bố mẹ có nên được nhận thêm phần không?
Đây là chuyện riêng của mỗi nhà, nhưng nhiều gia đình thống nhất ghi nhận công chăm như một phần đóng góp thật, có thể bằng hỗ trợ hằng tháng. Chuyện tài sản thì nên bàn rõ và hỏi người có chuyên môn.
Anh chị em không chịu góp tiền chăm bố mẹ thì sao?
Thử ngồi lại nghe hoàn cảnh của họ, có khi họ thật sự khó khăn. Nếu không giải quyết được, nhờ một người lớn trong họ mà mọi người nể làm trung gian.
Có nên lập quỹ chung chăm bố mẹ không?
Có thể, nếu ghi chép thu chi rõ ràng và mọi người đều xem được. Minh bạch chuyện tiền giúp tránh nghi ngờ giữa anh chị em.
Bố mẹ có nên được hỏi ý khi anh chị em chia việc?
Có, nếu bố mẹ còn minh mẫn. Bố mẹ muốn ở đâu, muốn ai đưa đi khám là những điều cần nghe trước khi quyết.
Làm sao để người chăm chính không kiệt sức?
Chia bớt việc cho người khác, lên lịch thay phiên để người chăm có ngày nghỉ, và hỏi thăm sức khoẻ của chính người chăm. Họ cũng cần được chăm.
