Nhiều người bật tivi từ sáng tới tối, không phải để xem, mà để nhà có tiếng người. Thói quen ấy dễ hiểu, nhất là với người hay ở nhà một mình, nhưng tiếng ồn liên tục cũng làm đầu óc mệt mà mình không để ý. Thử những khoảng im lặng ngắn, và chọn nghe có chủ đích, giúp nhà vẫn ấm mà đầu óc được nghỉ.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Hôm nay mình kể về một chị nội trợ, nhân vật hư cấu, có chồng đi làm xa, con cái đã đi học đại học ở thành phố khác. Chiếc tivi phòng khách nhà chị chưa bao giờ tắt từ lúc chị thức dậy tới lúc đi ngủ.
Chiếc tivi chưa bao giờ tắt
Sáng ra, việc đầu tiên chị làm sau khi đánh răng là bật tivi. Chị không ngồi xem. Chị nấu ăn, giặt giũ, quét nhà, tưới cây, còn tivi thì cứ nói, hết bản tin tới phim truyền hình, tới chương trình bán hàng.
Có hôm mất điện vài tiếng, chị thấy căn nhà im lặng tới mức khó chịu, nghe rõ cả tiếng đồng hồ treo tường. Chị bồn chồn, đi ra đi vào, cuối cùng mở điện thoại bật nhạc cho đỡ trống.
Chị không thấy đó là vấn đề, cho tới khi để ý rằng tối nào chị cũng thấy đầu nặng, dù cả ngày không làm việc gì quá sức. Và mỗi khi con gọi điện về, chị phải tắt tiếng tivi mới nghe được con nói, rồi sau đó lại quên bật lại, ngồi thừ ra trong im lặng mà cảm thấy dễ chịu lạ.
Chị bắt đầu tự hỏi: mình bật tivi vì cần, hay vì sợ một điều gì đó.
Vì sao im lặng làm mình bồn chồn
Với người ở nhà một mình nhiều, tiếng tivi giống như có người ở bên. Nó lấp đầy khoảng trống mà những người thân đi vắng để lại. Tắt đi, sự vắng mặt ấy hiện ra rõ ràng hơn.
Im lặng cũng là lúc những suy nghĩ của mình nổi lên. Những lo lắng về con cái, về chồng đi xa, về những chuyện chưa giải quyết. Tiếng tivi giúp đẩy chúng ra xa một chút.
Không có gì sai khi cần một chút âm thanh cho đỡ trống trải. Nhưng khi âm thanh chạy liên tục từ sáng tới tối, đầu óc không bao giờ được nghỉ. Nó luôn phải lọc, phải nghe nửa vời, kể cả khi mình không chú ý.
Và có khi, chính những suy nghĩ mình đang né cần được nghe, được nghĩ cho thấu, thay vì bị che đi mãi.
Thử những khoảng im lặng ngắn
Chị bắt đầu bằng một việc nhỏ: mỗi buổi sáng, khi tưới cây, chị không bật tivi. Chỉ mười lăm phút. Chị nghe tiếng nước chảy vào chậu, tiếng chim ngoài ban công, tiếng xe xa xa ngoài đường.
Những lần đầu, chị thấy hơi trống, muốn với lấy điều khiển. Nhưng chị để cảm giác ấy đó, không làm gì với nó. Tới ngày thứ năm, thứ sáu, mười lăm phút tưới cây trở thành khoảng thời gian chị thấy yên nhất trong ngày.
Dần dần chị thêm một khoảng nữa, lúc ăn trưa. Ăn mà không có tivi, chị bắt đầu cảm nhận được vị món ăn, thứ trước kia chị nuốt vội trong khi mắt nhìn màn hình.
Im lặng, hoá ra, không đáng sợ như chị nghĩ. Nó giống như một căn phòng vừa được mở cửa sổ, không khí thoáng hơn.
Chọn nghe có chủ đích
Chị không bỏ hẳn tivi hay âm thanh. Chị chỉ đổi từ bật cho có tiếng sang chọn nghe có chủ đích. Muốn xem bộ phim nào, chị xem bộ phim đó, ngồi xuống xem thật. Muốn nghe nhạc, chị chọn những bài mình thích.
Khi làm việc nhà, chị thử nghe đài, nghe những chương trình kể chuyện, những bài hát cũ. Âm thanh có chủ đích khác với tiếng ồn nền. Mình chọn nó, mình nghe nó, và khi xong thì tắt.
Chị cũng thấy những chương trình quảng cáo bán hàng mà trước kia chạy suốt cả buổi chiều đã từng khiến chị mua mấy món đồ không cần. Tắt tivi đi, những món đồ ấy cũng biến mất khỏi danh sách muốn mua.
Một căn nhà có âm thanh mình chọn ấm áp hơn nhiều so với một căn nhà có tiếng ồn không ai nghe.
Lấp nhà bằng những tiếng khác
Điều chị thật sự thiếu, chị nhận ra, không phải là tiếng tivi mà là tiếng người. Chị bắt đầu gọi điện cho con thường hơn, không chờ con gọi. Chị rủ mấy chị hàng xóm sang uống trà buổi chiều, vài lần một tuần.
Chị đăng ký một lớp dưỡng sinh buổi sáng ở nhà văn hoá phường. Ở đó có tiếng nói cười, có người hỏi han. Về nhà, căn nhà im lặng không còn làm chị bồn chồn như trước.
Nếu bạn ở một mình nhiều và thấy buồn bã, cô đơn kéo dài, mất hứng thú với mọi việc, hãy nói với người thân và tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Đôi khi tiếng tivi không tắt được vì cái trống trải bên trong cần được chăm sóc nhiều hơn.
Còn với phần lớn chúng ta, chỉ cần thử tắt tivi mười lăm phút mỗi ngày. Có khi bạn sẽ nghe thấy những tiếng mà lâu rồi mình không nghe: tiếng chim, tiếng gió, và tiếng nói của chính mình.
Câu hỏi thường gặp
Bật tivi cả ngày có ảnh hưởng gì không?
Âm thanh liên tục khiến đầu óc luôn phải lọc thông tin, dễ thấy mệt vào cuối ngày. Nó cũng có thể khiến mình né tránh những suy nghĩ cần được nghĩ cho thấu.
Vì sao ở nhà một mình hay muốn bật tivi?
Tiếng tivi tạo cảm giác có người ở bên, lấp khoảng trống của sự vắng mặt. Đây là nhu cầu rất bình thường, nhất là với người ở nhà nhiều.
Làm sao quen với sự im lặng?
Bắt đầu bằng những khoảng ngắn khi làm việc nhẹ như tưới cây, ăn trưa. Để cảm giác trống trải đến mà không vội lấp, dần dần sẽ thấy dễ chịu hơn.
Nghe có chủ đích khác bật cho có tiếng thế nào?
Nghe có chủ đích là mình chọn chương trình, bài hát cụ thể, chú ý nghe và tắt khi xong. Bật cho có tiếng là để âm thanh chạy nền liên tục mà không thật sự nghe.
Ở một mình thấy cô đơn kéo dài thì nên làm gì?
Chủ động liên lạc với người thân, tham gia hoạt động cộng đồng gần nhà. Nếu cô đơn kéo dài kèm buồn bã, mất hứng thú, nên tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
