Bố mẹ già giấu bệnh, gạt đi mỗi khi con nhắc đi khám, phần nhiều không phải vì cứng đầu mà vì sợ: sợ tốn tiền con, sợ làm phiền, sợ nghe một tin xấu. Muốn bố mẹ chịu đi, con cái cần hỏi đúng nỗi sợ ấy, đi cùng bố mẹ từ đầu tới cuối, và biến việc khám thành một nếp quen của nhà.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Mình không phải bác sĩ, nên tập này không nói bệnh gì cần khám gì. Mình chỉ nói về cuộc trò chuyện giữa con và bố mẹ, thứ nhiều khi còn khó hơn cả việc đưa đi viện.
Một cuộc trò chuyện quen thuộc
Mình thử dựng lại một cuộc trò chuyện mà nhiều nhà từng có. Con gái gọi về: bố ơi, mẹ bảo dạo này bố hay ho đêm, mai con đưa bố đi khám nhé. Bố đáp: có gì đâu, trời trở thôi, uống nước gừng là khỏi. Con nài thêm. Bố gắt: bố còn khoẻ chán, đừng có làm như bố sắp chết.
Cuộc gọi kết thúc trong im lặng. Người con thấy bất lực và hơi giận. Người bố thấy bị làm phiền, và có khi thấy sợ mà không nói ra. Cả hai đều thương nhau, nhưng câu chuyện vẫn không đi tới đâu.
Lỗi không nằm ở ai. Cuộc trò chuyện ấy hỏng vì nó chỉ xoay quanh việc có đi hay không. Còn câu hỏi thật, vì sao bố không muốn đi, thì chưa ai hỏi tới.
Mình kể lại cuộc gọi ấy vì nó giống một bản nháp. Phần dưới, mình cùng bạn viết lại bản nháp đó, từng bước một.
Vì sao người già hay giấu bệnh?
Lý do hay gặp nhất là sợ tốn tiền con. Nhiều người già cả đời quen nhịn cho con, giờ thấy con đi làm vất vả, không nỡ để con bỏ tiền và bỏ ngày công đưa mình đi viện.
Lý do thứ hai là sợ phiền. Đi khám nghĩa là con phải xin nghỉ, phải chở đi, phải chờ. Người già tự thấy mình thành gánh nặng, và giấu bệnh là cách để bớt nặng cho con.
Lý do thứ ba sâu hơn: sợ nghe tin xấu. Không đi khám thì chưa biết, chưa biết thì vẫn còn hy vọng mình khoẻ. Nỗi sợ này hiếm khi được nói thẳng, nó thường nấp sau những câu như có gì đâu, già rồi ai chả thế.
Ngoài ra còn những trải nghiệm cũ. Có người từng chờ cả ngày ở bệnh viện, từng bị nói nặng, nên ngại quay lại. Hiểu bố mẹ đang sợ điều gì, mình mới biết nên gỡ chỗ nào.
Hỏi nỗi sợ trước, nói chuyện khám sau
Thay vì mở đầu bằng mai đi khám nhé, hãy mở bằng một câu hỏi. Bố ơi, bố ngại đi khám vì sao, có phải sợ tốn tiền không. Hoặc với người khó mở lòng hơn: bố nói thật với con đi, bố lo điều gì.
Rồi im lặng mà nghe. Bố có thể nói đúng một câu, nhưng câu đó là chìa khoá. Nếu bố lo tiền, con có thể nói rõ phần chi phí đã được tính, hoặc bảo hiểm y tế chi trả được phần nào thì cùng đi hỏi. Nếu bố lo phiền, con có thể nói con đã sắp xếp được, coi như một ngày hai bố con đi chơi.
Nếu bố sợ tin xấu, đừng gạt đi bằng câu chắc không sao đâu. Hãy nói thật lòng: biết sớm thì mình có nhiều cách hơn, còn có gì thì cả nhà cùng lo, bố không một mình. Câu ấy không hứa điều mình không chắc, nhưng cho bố một chỗ dựa.
Có khi một lần nói chưa đủ. Đừng ép trong một cuộc gọi. Gieo câu hỏi hôm nay, vài hôm sau quay lại. Người già cần thời gian để đổi ý mà không mất mặt.
Đi cùng bố mẹ từ đầu tới cuối
Một lý do khác khiến người già ngại khám là thủ tục. Lấy số, chờ gọi tên, đi từ phòng này sang phòng kia, nghe bác sĩ dặn nhanh mà không kịp hỏi. Với người mắt kém, tai nghe không rõ, đó là một ngày mệt và rối.
Vì vậy, nếu được, con nên đi cùng. Trước buổi khám, ngồi với bố ghi ra giấy những điều bố thấy khác thường, ho từ bao giờ, lúc nào nặng hơn, đang dùng những thuốc gì. Mang theo giấy tờ, sổ khám cũ nếu có.
Trong buổi khám, để bố tự nói trước, con chỉ bổ sung. Người già rất ngại bị nói thay như thể mình không còn tự lo được. Cuối buổi, con hỏi lại bác sĩ những gì chưa rõ, và ghi lại lời dặn.
Nếu con ở xa không đi cùng được, hãy nhờ một người thân gần nhà, và gọi điện trước để nói với bố mẹ rằng có người đi cùng. Biết có người bên cạnh, nhiều người già bớt hẳn nỗi ngại.
Biến việc khám thành một nếp của nhà
Cách bền nhất là đừng để việc khám chỉ xảy ra khi có bệnh. Khi khám là chuyện bất thường, nó gắn với nỗi lo. Khi khám là chuyện định kỳ, nó trở thành một việc bình thường như đi cắt tóc.
Có nhà chọn một tháng cố định trong năm, cả bố mẹ cùng đi khám tổng quát theo lời khuyên của bác sĩ. Có nhà gắn với một dịp, như sau Tết hay sau sinh nhật bố. Khám xong cả nhà đi ăn một bữa, để ngày khám có một phần dễ chịu.
Nếu chính con cũng đi khám định kỳ, hãy kể với bố mẹ. Con vừa đi khám xong, con thấy yên tâm hẳn. Người già hay làm theo điều con làm hơn điều con bảo.
Và khi bố mẹ đã chịu đi, nhớ cảm ơn. Cảm ơn bố đã đi cùng con hôm nay, con yên tâm lắm. Một lời cảm ơn khiến lần sau dễ hơn nhiều so với một câu thấy chưa, con nói có sai đâu.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ nhất quyết không đi khám thì phải làm sao?
Đừng ép trong một lần. Hỏi xem bố mẹ sợ điều gì, nhờ người bố mẹ nể như anh chị em, bạn thân của bố mẹ nói thêm, và quay lại chuyện này sau vài ngày.
Có nên nói dối để đưa bố mẹ đi khám không?
Không nên, vì khi phát hiện bố mẹ sẽ mất lòng tin và lần sau càng khó. Nói thật nỗi lo của con thường có tác dụng hơn một mẹo nhỏ.
Nên chuẩn bị gì trước buổi khám cho người già?
Ghi ra giấy những triệu chứng và thời điểm xuất hiện, danh sách thuốc đang dùng, mang giấy tờ và sổ khám cũ. Có người đi cùng để ghi lại lời bác sĩ dặn.
Khi nào cần đưa người già đi khám ngay, không chờ thuyết phục?
Khi có dấu hiệu bất thường đột ngột hoặc nặng lên nhanh, hãy gọi cấp cứu hoặc đưa đi viện ngay. Việc thuyết phục để sau, an toàn là trên hết.
Người già nên khám sức khoẻ định kỳ bao lâu một lần?
Mỗi người mỗi tình trạng khác nhau, nên hỏi bác sĩ đang theo dõi cho bố mẹ. Bác sĩ sẽ cho biết nên khám gì và cách nhau bao lâu là hợp.
