Người bỏ thuốc lá ít khi thua vì thiếu quyết tâm chung chung. Họ thường thua ở vài khoảnh khắc rất cụ thể, như ngay sau bữa cơm, bên ly cà phê sáng hay lúc bị sếp mắng, và chuẩn bị trước cho đúng những khoảnh khắc ấy cùng sự hỗ trợ của bác sĩ là cách giúp đi được xa hơn.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này được viết dưới dạng một lá thư, lá thư tưởng tượng của một cô con gái gửi bố mình, một người làm bảo vệ đã hút thuốc gần ba mươi năm và vừa nói rằng lần này bố bỏ thật. Lá thư là hư cấu, nhưng những điều trong đó dành cho bất kỳ ai đang bỏ, hay đang đứng cạnh một người thân đang bỏ.
Bố ơi, con biết lần này khác
Bố ơi, hôm qua bố nói với con, giọng nhỏ thôi, rằng lần này bố bỏ thật. Con không hỏi lại, vì con nhớ những lần trước con hỏi, bố lại thấy như bị nghi ngờ. Con chỉ muốn viết cho bố mấy dòng, để bố đọc lúc nào bố thấy khó.
Con không viết để giảng giải về chuyện hại sức khoẻ. Bố biết rõ hơn con. Bố đã nghe bác sĩ nói, đã nghe tiếng ho của mình vào mỗi sáng mùa đông. Con viết vì con muốn đứng cạnh bố, theo cách con làm được.
Con đọc và hỏi nhiều người, và con thấy có một điều lặp đi lặp lại: người ta không bỏ thuốc trong một ngày. Người ta bỏ thuốc qua từng khoảnh khắc. Và có vài khoảnh khắc khó hơn hẳn những cái còn lại.
Nên con muốn cùng bố gọi tên những khoảnh khắc ấy trước, như người ta xem dự báo thời tiết trước khi đi xa.
Những giờ nguy hiểm trong ngày của bố
Con để ý, điếu đầu tiên của bố luôn là ngay sau ly cà phê sáng ở quán đầu ngõ. Điếu thứ hai là sau bữa cơm trưa ở chốt bảo vệ. Rồi những lúc đổi ca đêm, ngồi một mình với bóng đèn đường.
Con nghĩ bố cũng có danh sách của bố, có khi khác con đoán. Bố thử viết ra giấy, chỉ cần vài dòng: giờ nào, ở đâu, đang làm gì, cảm thấy thế nào. Không cần ai đọc. Chỉ để bố biết đâu là chỗ cần đứng vững.
Ở những chỗ đó, thuốc lá không chỉ là thuốc lá. Nó là cái mốc chia ngày, là cái cớ để nghỉ tay, là thứ làm bạn với bố trong đêm vắng. Bỏ thuốc là bỏ cả những cái cớ ấy, nên mình phải tìm cái cớ mới.
Con nghe nói những ngày đầu thường khó nhất, rồi cơn thèm thưa dần. Nhưng ngay cả sau nhiều tháng, một khoảnh khắc quen có thể làm nó quay lại bất ngờ. Biết trước điều đó để bố không hoảng.
Một việc thay vào đúng chỗ ấy
Sau ly cà phê sáng, hay là bố thử đổi quán, hoặc đổi chỗ ngồi, ngồi phía trong thay vì bên vỉa hè quen. Hoặc uống xong là đứng dậy đi bộ một vòng hồ trước khi về. Con có thể đi cùng bố vào những sáng chủ nhật.
Sau bữa cơm, đánh răng ngay, hoặc rửa bát, hoặc ra tưới mấy chậu cây ở cổng. Tay có việc, miệng có vị khác, cơn thèm khó chen vào hơn.
Ca đêm thì khó nhất. Con chuẩn bị cho bố một bình trà nóng và mấy thứ để nhai như hạt hướng dương. Bố cũng có thể gọi cho con, dù muộn thế nào. Con thà bị đánh thức còn hơn để bố ngồi một mình với cơn thèm.
Những việc thay thế ấy không làm cơn thèm biến mất ngay. Chúng chỉ giúp bố đi qua được năm, mười phút khó nhất. Và mỗi lần đi qua được, lần sau sẽ dễ hơn một chút.
Bố đừng đi một mình, hãy hỏi bác sĩ
Con biết bố ngại đi khám, sợ tốn tiền, sợ mất thời gian. Nhưng con mong bố hỏi bác sĩ về chuyện bỏ thuốc. Bác sĩ biết những cách hỗ trợ phù hợp với sức khoẻ của bố, những thứ con và bố không nên tự đoán mò.
Con cũng nghe nói có những nơi tư vấn cai thuốc lá, có người nghe điện thoại, nói chuyện với người đang bỏ. Con sẽ tìm giúp bố khi bố muốn.
Bỏ thuốc với sự hỗ trợ không có nghĩa là bố yếu. Người ta đi khám khi đau răng đâu có ai bảo là yếu. Thuốc lá bám vào cả cơ thể lẫn thói quen, nên có thêm người giúp là chuyện bình thường.
Và con sẽ nói với cả nhà, nhất là chú Út hay mời thuốc bố mỗi lần về quê. Bố không phải tự giải thích với ai. Để con lo phần ấy.
Nếu một ngày bố hút lại
Bố ơi, nếu một hôm nào đó bố hút lại một điếu, con mong bố đừng nghĩ là mọi thứ đã đổ hết. Một điếu không xoá đi những ngày bố đã không hút. Nó chỉ cho biết khoảnh khắc nào còn chưa chuẩn bị kỹ.
Nhiều người bỏ được thuốc lá sau vài lần thử. Mỗi lần thử là một lần học thêm về chính mình, về giờ nào yếu, về người nào hay rủ, về cảm giác nào hay kéo về. Lần sau đứng trên những gì lần trước đã học.
Con không đếm ngày giúp bố, không hỏi bố hôm nay hút chưa. Con chỉ muốn bố biết rằng con ở đây, và con thấy những cố gắng của bố, kể cả những cố gắng không ai nhìn thấy lúc ba giờ sáng ở chốt bảo vệ.
Con thương bố. Lần này, và những lần sau nếu cần, con vẫn đứng cạnh bố.
Câu hỏi thường gặp
Thời điểm nào khó nhất khi bỏ thuốc lá?
Nhiều người thấy những ngày đầu khó nhất, và những khoảnh khắc gắn với thói quen cũ như sau bữa ăn, bên ly cà phê hay khi căng thẳng. Biết trước những lúc ấy giúp chuẩn bị cách đối phó.
Có cần gặp bác sĩ khi bỏ thuốc lá không?
Rất nên. Bác sĩ có thể tư vấn những cách hỗ trợ phù hợp với sức khoẻ của từng người, giúp tăng khả năng bỏ được lâu dài.
Người thân nên làm gì để giúp người đang bỏ thuốc?
Đứng cạnh thay vì canh chừng: không trách móc, không đếm ngày, giúp họ tránh những tình huống hay bị mời thuốc và sẵn sàng nghe điện thoại lúc họ thấy khó.
Hút lại một điếu có phải là thất bại hoàn toàn không?
Không. Nhiều người phải thử vài lần mới bỏ hẳn. Một lần trượt cho biết khoảnh khắc nào cần chuẩn bị kỹ hơn, và có thể tiếp tục bỏ ngay sau đó.
Có nên bỏ từ từ hay bỏ hẳn một lần?
Mỗi người hợp với một cách khác nhau tuỳ sức khoẻ và thói quen. Đây là điều nên bàn với bác sĩ để chọn cách phù hợp nhất cho mình.
