Khi mắt kém đi, tay bắt đầu run, chân bước chậm lại, cách sống nhẹ nhõm hơn là nhận thật những gì đã đổi, chịu nhờ người khác những việc không còn làm an toàn được, và đổi cách làm để vẫn giữ được những việc mình yêu. Cáu với cơ thể không làm nó khoẻ lại, chỉ làm lòng mình nặng thêm.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Những thay đổi về sức khoẻ thì luôn nên để bác sĩ xem. Tập này nói về phần còn lại: lòng mình đón những thay đổi ấy thế nào.
Ông thợ mộc không xâu được kim
Ông cụ làm thợ mộc cả đời. Tay ông từng đục những đường hoa văn mảnh như sợi tóc trên tủ thờ. Ngoài bảy mươi, ông vẫn ra xưởng nhỏ sau nhà mỗi sáng.
Một hôm, ông cần xâu sợi chỉ để khâu lại cái túi đựng đồ nghề. Ông thử mãi không được. Mắt nhòe, tay run. Ông ném cái kim xuống bàn, ngồi im cả buổi.
Tối đó ông gắt với vợ vì chuyện cơm hơi khô. Bà biết không phải vì cơm.
Ông thợ mộc là nhân vật hư cấu, nhưng cái kim không xâu được thì nhiều người già từng gặp, dưới hình dạng này hay hình dạng khác: một hàng chữ không đọc được, một bậc thềm phải vịn, một lọ dưa mở không ra.
Vì sao người già dễ cáu với cơ thể mình?
Vì cơ thể từng là thứ mình tin cậy nhất. Mấy chục năm, nó làm theo ý mình. Giờ nó bắt đầu không nghe lời, và cảm giác ấy giống như bị phản bội.
Vì mỗi lần cơ thể không làm được, người ta lại nhớ tới tuổi tác, tới những gì phía trước. Cái kim không chỉ là cái kim, nó là lời nhắc.
Và vì người già sợ trở thành gánh nặng. Không tự làm được là phải nhờ, phải nhờ thì thấy mình phiền.
Hiểu những điều ấy, mình thấy cái cáu của ông thợ mộc là có lý. Nhưng có lý không có nghĩa là phải giữ nó mãi.
Nhận thật những gì đã đổi
Bước đầu tiên là nhìn thẳng: mắt mình đã kém, tay mình đã run, chân mình đã chậm. Không chối, không cố giấu, không bảo mình vẫn như xưa.
Nhận thật cũng có nghĩa là đi khám. Có những thay đổi là của tuổi tác, có những thay đổi có nguyên nhân khác mà bác sĩ có thể giúp. Mắt mờ có khi chỉ cần một cặp kính đúng độ. Đừng tự cho rằng mọi thứ là do già.
Khi đã nhận, người ta thường thấy nhẹ hơn. Không phải vì mọi thứ tốt lên, mà vì thôi phải gồng mình giả vờ.
Ông thợ mộc, vài hôm sau, tự đi khám mắt. Ông về với một cặp kính mới. Ông bảo: hoá ra cái kim không có lỗi gì. Ông xâu được chỉ ngay hôm ấy, rồi ngồi khâu lại cái túi đồ nghề, khâu từng mũi chậm rãi, vừa khâu vừa cười một mình.
Chịu nhờ người khác
Có những việc không còn làm an toàn được nữa, như leo thang, khiêng đồ nặng, đi xe máy đường xa. Chịu nhờ là một kiểu can đảm của tuổi già.
Ông thợ mộc từng tự trèo lên mái sửa ngói. Giờ ông gọi thằng cháu. Lúc đầu ông khó chịu, đứng dưới chỉ trỏ, chê cháu làm vụng. Rồi ông nhận ra, đứng dưới chỉ cho cháu làm cũng là một cách truyền nghề.
Nhờ không có nghĩa là mất vai trò. Người nhờ vẫn là người biết, người dạy, người quyết. Chỉ là đôi tay thay đổi.
Con cháu cũng nên giúp một cách khéo: hỏi ông muốn làm thế nào, để ông chỉ, không giành làm hết. Người già muốn được giúp, không muốn bị thay thế. Một câu hỏi ông ơi chỗ này cháu làm thế nào ạ, có sức nặng hơn mười câu ông để cháu làm cho.
Đổi cách làm để giữ việc mình yêu
Ông thợ mộc không thể đục những hoa văn mảnh như xưa. Nhưng ông vẫn làm được những đồ đơn giản: cái ghế đẩu, cái khay, đồ chơi gỗ cho cháu. Ông đổi từ những món cần đôi tay chính xác sang những món cần đôi tay kiên nhẫn.
Ông mua thêm một chiếc đèn bàn sáng hơn, một cái kẹp giữ gỗ để tay đỡ run. Những món đồ nhỏ ấy giúp ông tiếp tục ra xưởng mỗi sáng.
Nhiều người già có thể làm như vậy. Bà thích may thì dùng kim to, chỉ to, kính lúp. Ông thích đọc thì dùng sách chữ to, hoặc nghe đọc. Người thích nấu ăn thì chọn món ít phải đứng lâu.
Việc mình yêu không cần bỏ hẳn. Chỉ cần đổi hình dạng của nó, cho vừa với cơ thể hôm nay.
Hiền với chính mình
Ông thợ mộc vẫn có những ngày cáu. Có hôm tay run quá, ông làm hỏng cả miếng gỗ. Nhưng giờ ông học được một câu tự nói với mình: hôm nay tay không khoẻ, mai làm tiếp.
Hiền với chính mình là nói với mình những câu mình sẽ nói với một người bạn già. Không ai mắng bạn mình vì bạn không xâu được kim. Sao lại mắng chính mình.
Mỗi lần làm được một việc, dù nhỏ, hãy ghi nhận. Hôm nay mình tự đi chợ được. Hôm nay mình làm xong cái ghế cho cháu. Những ghi nhận nhỏ ấy giữ lòng mình ấm.
Cơ thể già đi là chuyện ai cũng sẽ gặp, nếu may mắn được sống lâu. Có lẽ vì thế mà người xưa coi sống lâu là phúc, kèm theo nó là bài học hiền với mình.
Câu hỏi thường gặp
Người già hay cáu khi không làm được việc như trước thì sao?
Đó là phản ứng thường gặp. Nhận thật thay đổi, đi khám để loại trừ nguyên nhân chữa được, nhờ người khác việc nguy hiểm và đổi cách làm việc mình thích sẽ giúp nhẹ lòng hơn.
Mắt kém có phải lúc nào cũng do tuổi già không?
Không hẳn. Có những nguyên nhân bác sĩ có thể giúp, nên đi khám mắt thay vì tự cho là do già.
Làm sao để người già chịu nhờ con cháu?
Để người già vẫn là người chỉ dẫn, người quyết, con cháu làm theo. Được giữ vai trò thì nhờ không còn là mất mặt.
Người già có nên bỏ sở thích khi sức khoẻ giảm?
Không nhất thiết. Hãy đổi cách làm cho vừa sức như dùng dụng cụ hỗ trợ, đèn sáng hơn, chọn việc nhẹ hơn trong cùng sở thích.
Con cháu nên giúp ông bà thế nào cho khéo?
Hỏi ông bà muốn làm thế nào, để ông bà chỉ, giúp phần nguy hiểm và không giành làm hết những việc ông bà còn làm được.
