Khi con ăn vạ giữa nơi đông người, điều bố mẹ cần làm trước tiên không phải là dừng ngay tiếng khóc, mà là giữ mình bình tĩnh, đưa con ra chỗ yên hơn, gọi tên cảm xúc của con bằng một câu ngắn và giữ nguyên giới hạn đã nói. Chuyện dạy dỗ để dành tới lúc con đã dịu lại, vì lúc đang khóc, con không nghe được gì.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Nếu bạn từng đứng giữa siêu thị, đứa con ba tuổi nằm lăn ra sàn vì không được mua hộp kẹo, mọi ánh mắt đổ dồn về phía mình, mặt nóng ran, thì bạn không cô đơn đâu. Tập này dành cho đúng khoảnh khắc ấy.
Vì sao trẻ ăn vạ?
Ở tuổi lên hai, lên ba, phần não giúp con kiềm chế và nói ra mong muốn bằng lời còn rất non. Con có cảm xúc lớn, nhưng chưa có công cụ để xử lý nó. Khi thất vọng quá sức, cảm xúc tràn ra thành tiếng khóc, tiếng hét, lăn lộn.
Ăn vạ cũng hay xảy ra khi con mệt, đói, buồn ngủ, hoặc bị kích thích quá nhiều. Siêu thị, hội chợ, đám cưới, nơi ồn ào đông đúc và đầy thứ hấp dẫn, là chỗ rất dễ bùng nổ.
Có lúc con ăn vạ vì đã học được rằng khóc to thì được chiều. Nếu lần trước khóc là được mua kẹo, lần này con sẽ khóc to hơn. Đó không phải con hư, mà là con học rất nhanh.
Hiểu những lý do này giúp bố mẹ nhìn tiếng khóc của con như một tín hiệu cần giúp, chứ không phải một cuộc chiến cần thắng.
Trong lúc con đang khóc: giữ mình trước
Việc khó nhất là giữ mình bình tĩnh khi mọi người đang nhìn. Cảm giác xấu hổ đẩy ta tới hai phản ứng: quát cho con im, hoặc chiều cho con nín. Cả hai đều dễ hiểu, nhưng đều làm lần sau khó hơn.
Hãy hít một hơi thở dài, nhắc mình rằng những người xung quanh, nhiều người cũng từng có con nhỏ, và ánh mắt họ phần nhiều là cảm thông. Việc của mình lúc này là lo cho con, không phải lo cho khán giả.
Nếu được, bế hoặc dắt con ra một góc yên hơn, ra xe, ra hành lang. Bớt người nhìn thì cả hai mẹ con đều dễ dịu lại.
Ngồi xuống ngang tầm mắt con. Không cần nói nhiều. Đôi khi chỉ ở bên, đặt tay lên lưng con, chờ cơn sóng đi qua, là đủ.
Những câu nên nói và những câu nên tránh
Khi con đang khóc, câu ngắn có tác dụng hơn câu dài. Con muốn hộp kẹo lắm, con buồn vì mẹ không mua. Câu đó gọi tên cảm xúc, cho con biết mẹ hiểu, mà không đổi quyết định.
Sau đó nhắc giới hạn bằng giọng bình thản. Hôm nay mình không mua kẹo. Không cần giải thích dài, vì lúc này con không nghe được lý lẽ.
Những câu nên tránh là đe doạ và làm con xấu hổ. Mẹ bỏ con lại đây đấy. Lớn rồi mà khóc như con nít, người ta cười cho. Câu đe doạ làm con sợ hãi thêm, câu bêu xấu dạy con rằng cảm xúc của mình là đáng xấu hổ.
Cũng nên tránh hỏi vì sao con khóc vào lúc này. Con chưa trả lời được, và câu hỏi chỉ làm con rối thêm.
Giữ giới hạn mà không quát
Nếu đã nói không, hãy giữ là không. Đổi ý giữa chừng vì con khóc to hơn sẽ dạy con rằng khóc to là cách để có được thứ mình muốn, và lần sau sẽ to hơn nữa.
Giữ giới hạn không có nghĩa là lạnh lùng. Bạn có thể vừa ôm con, vừa nói: mẹ biết con buồn, và hôm nay vẫn không mua kẹo. Hai vế đó đi cùng nhau được.
Nếu con có hành vi nguy hiểm như đánh người, ném đồ, chạy ra đường, thì phải ngăn lại ngay bằng tay, nhẹ nhưng chắc. Mẹ không để con đánh. Lúc đó an toàn là trên hết.
Phòng ngừa cũng là một phần của giới hạn. Trước khi vào siêu thị, nói trước với con hôm nay mình đi mua gì, có mua đồ cho con không. Cho con ăn no, đi lúc con không buồn ngủ. Nhiều cơn ăn vạ được tránh từ trước khi bắt đầu.
Nói chuyện với con sau khi đã dịu
Khi con đã bình tĩnh, có thể vài phút sau, có thể tới tối, hãy nói chuyện ngắn gọn. Lúc nãy con buồn lắm phải không. Lần sau khi con muốn gì mà không được, con có thể nói mẹ ơi con buồn, mẹ sẽ ôm con.
Với trẻ lớn hơn một chút, có thể cùng con nghĩ cách khác. Con có thể chọn một món trong danh sách đi chợ. Con có thể để dành tiền tiết kiệm để mua kẹo.
Đừng biến buổi nói chuyện thành buổi kể tội. Mục đích là giúp con học cách gọi tên cảm xúc và tìm cách khác, không phải làm con thấy mình tệ.
Và hãy tha cho chính mình. Không có bố mẹ nào xử lý hoàn hảo mọi cơn ăn vạ. Nếu lỡ quát, hãy xin lỗi con. Con học được rằng người lớn cũng có lúc mất bình tĩnh và biết sửa, đó cũng là một bài học quý.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì hay ăn vạ nhất?
Thường gặp nhiều ở khoảng hai đến bốn tuổi, khi con có cảm xúc mạnh nhưng chưa nói được thành lời và chưa biết tự kiềm chế. Càng lớn, khi vốn từ tăng lên, các cơn ăn vạ thường giảm dần.
Có nên mặc kệ khi con ăn vạ?
Không nên bỏ mặc con một mình, nhưng cũng không cần dỗ dành bằng cách chiều theo. Ở gần, giữ an toàn, gọi tên cảm xúc và chờ con dịu lại là cách cân bằng hơn.
Phạt con sau khi ăn vạ có hiệu quả không?
Phạt nặng thường làm con sợ hơn là hiểu. Nói chuyện sau khi dịu, chỉ cho con cách khác để bày tỏ và chuẩn bị trước cho những lần ra ngoài thường hiệu quả lâu dài hơn.
Khi nào ăn vạ là dấu hiệu cần đi khám?
Nếu con ăn vạ rất thường xuyên, kéo dài lâu, tự làm đau mình, hoặc vẫn như vậy khi đã lớn hơn tuổi mẫu giáo, nên hỏi ý kiến bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em.
Ông bà chiều cháu khi cháu ăn vạ thì sao?
Nói chuyện riêng với ông bà, cảm ơn sự thương cháu và nhờ ông bà cùng giữ một vài giới hạn chung. Thống nhất trước một hai quy tắc dễ giữ hơn đòi thống nhất mọi thứ.
