Khi con mang điểm kém về, điều nên nói đầu tiên không phải là sao lại thế này, mà là con thấy thế nào. Sau đó cùng con tìm chỗ vướng cụ thể, lập một kế hoạch nhỏ để cải thiện, và trong suốt cuộc trò chuyện, đừng để con nghĩ rằng một con điểm nói lên con là người thế nào.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Lúc nhìn thấy bài kiểm tra điểm thấp, cảm xúc của bố mẹ thường dâng lên rất nhanh: lo, thất vọng, có khi giận. Những câu nói trong vài phút đầu ấy có thể quyết định lần sau con có dám đưa bài kiểm tra cho bố mẹ xem hay không. Tập này dành cho vài phút đó.
Phản ứng đầu tiên quan trọng nhất
Khi con đưa bài kiểm tra điểm thấp, con đã đi qua một quãng lo lắng trước đó. Con nghĩ cả đường về sẽ nói thế nào, bố mẹ sẽ phản ứng ra sao. Việc con đưa bài cho bố mẹ xem, thay vì giấu đi, đã là một sự can đảm.
Nếu phản ứng đầu tiên là la mắng, so sánh với con nhà khác, hay đe dọa cắt quà, con sẽ học được một điều rất rõ: lần sau đừng cho bố mẹ biết. Và từ đó, những con điểm kém sẽ được giấu kỹ, sửa điểm, hay xé bài.
Hãy hít một hơi trước khi nói. Nếu đang quá giận, có thể nói thẳng: mẹ cần một chút thời gian, tối nay mình nói chuyện về bài này nhé. Hoãn lại tốt hơn là nói những lời khiến cả hai hối hận.
Câu đầu tiên có thể là: cảm ơn con đã cho mẹ xem. Rồi hỏi: con thấy thế nào về bài này. Câu hỏi này cho con cơ hội nói ra cảm xúc của mình, và nhiều khi con đã buồn hơn cả bố mẹ.
Tìm chỗ vướng cụ thể
Điểm kém chỉ là triệu chứng. Đằng sau nó có thể là nhiều nguyên nhân khác nhau. Con không hiểu một phần bài, con hiểu nhưng làm ẩu, con hiểu nhưng hôm đó mệt, con bị áp lực khi làm bài, hay con không thích môn học.
Hãy cùng con xem lại bài, không phải để chỉ ra con sai bao nhiêu, mà để tìm xem sai ở đâu. Con sai ở bước nào, câu nào con làm được, câu nào con bỏ trống. Thường sẽ thấy một vài chỗ vướng cụ thể, không phải con kém cả môn.
Hỏi con những câu như: phần nào con thấy khó nhất, lúc làm bài con nghĩ gì, con có kịp thời gian không. Câu trả lời của con là thông tin quý để biết cần giúp con chỗ nào.
Nếu điểm kém lặp lại ở một môn trong thời gian dài, nên trao đổi với giáo viên. Thầy cô quan sát con trên lớp, có thể thấy những điều bố mẹ ở nhà không thấy. Có khi vấn đề đơn giản như con ngồi cuối lớp không nhìn rõ bảng.
Cùng con lập một kế hoạch nhỏ
Sau khi tìm được chỗ vướng, cùng con nghĩ ra một hai việc cụ thể để cải thiện. Không phải từ nay phải học chăm hơn, câu đó quá chung chung. Mà là mỗi tối con làm thêm ba bài phân số, hay trước khi nộp bài con đọc lại đề một lần.
Để con tham gia đặt kế hoạch. Hỏi con: con nghĩ làm gì sẽ giúp con hiểu phần này hơn. Khi con tự đề xuất, con có trách nhiệm với kế hoạch hơn là khi bị bố mẹ áp đặt.
Kế hoạch nên nhỏ và làm được ngay. Mục tiêu quá lớn như kỳ sau phải được điểm cao nhất lớp dễ làm con nản khi không đạt. Mục tiêu nhỏ như hiểu được cách quy đồng mẫu số trong tuần này thì con thấy rõ tiến bộ.
Theo dõi nhẹ nhàng sau vài tuần. Khen khi con giữ được kế hoạch, kể cả khi điểm chưa tăng ngay. Sự tiến bộ trong thói quen thường đến trước sự tiến bộ trong điểm số.
Điểm số không nói con là ai
Câu nói nguy hiểm nhất khi con điểm kém là những câu gắn điểm với con người: con dốt thế, con chẳng được tích sự gì, con làm bố mẹ xấu hổ. Những câu này có thể chỉ nói một lần trong lúc giận, nhưng ở lại trong con rất lâu.
Hãy tách bạch: con điểm này cho thấy con chưa nắm được phần bài này, không cho thấy con là đứa kém. Mỗi người có môn mạnh, môn yếu. Con có thể yếu toán mà giỏi vẽ, chưa giỏi văn mà rất khéo tay.
Trẻ cảm nhận tình thương của bố mẹ qua những lúc khó khăn nhiều hơn lúc thuận lợi. Một đứa trẻ biết rằng điểm kém vẫn được ôm, vẫn được hỏi han, sẽ dám đối mặt với khó khăn thay vì né tránh.
Cũng nên xem lại kỳ vọng của chính mình. Có khi con đã cố hết sức, và đó là mức của con ở thời điểm này. Ghi nhận sự cố gắng quan trọng hơn đòi hỏi một con số.
Khi điểm kém kéo theo nhiều thay đổi khác
Đôi khi điểm kém đột ngột là tín hiệu của chuyện khác. Con bị bạn bắt nạt, có chuyện buồn trong nhà, khó ngủ, hay đang có vấn đề về sức khoẻ như mắt kém, tai nghe không rõ.
Nếu điểm kém đi kèm những thay đổi như con trở nên im lặng, không muốn đi học, đau bụng hay đau đầu vào buổi sáng, hãy dành thời gian nói chuyện riêng với con, và trao đổi với giáo viên.
Nếu con có biểu hiện lo âu nặng trước mỗi bài kiểm tra, khóc nhiều, mất ngủ, hoặc nói những điều tiêu cực về bản thân, nên tìm tới bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em để được hỗ trợ.
Điểm số rồi sẽ thay đổi theo từng năm học. Còn cách con nhìn nhận bản thân khi gặp thất bại sẽ theo con cả đời. Mỗi lần con điểm kém là một cơ hội để dạy con rằng vấp ngã là một phần của việc học, và bố mẹ luôn ở bên.
Câu hỏi thường gặp
Có nên thưởng tiền khi con được điểm cao?
Thưởng tiền cho điểm số có thể khiến con học vì phần thưởng thay vì vì hiểu biết, và áp lực hơn khi điểm thấp. Ghi nhận sự cố gắng bằng lời khen, thời gian bên nhau hay một hoạt động con thích thường bền hơn.
Con giấu bài kiểm tra điểm kém thì xử lý thế nào?
Hãy bình tĩnh nói rằng bố mẹ biết và muốn hiểu vì sao con giấu. Thường là vì con sợ. Hãy để con thấy nói thật được đối xử tốt hơn giấu giếm, rồi mới bàn chuyện bài kiểm tra.
Có nên cho con đi học thêm khi bị điểm kém?
Học thêm có thể giúp nếu con vướng ở những phần cụ thể. Nhưng nên tìm hiểu nguyên nhân trước, vì nếu con đang mệt hay mất hứng thú, học thêm nhiều có thể làm con kiệt sức hơn.
Làm sao giúp con bớt sợ làm bài kiểm tra?
Giúp con ôn bài đều thay vì dồn vào đêm trước, tập làm bài trong thời gian giới hạn ở nhà, và giảm áp lực về điểm số trong cách bố mẹ nói chuyện. Nếu nỗi sợ quá lớn, nên hỏi ý kiến chuyên gia.
So sánh điểm con với bạn cùng lớp có giúp con cố gắng hơn?
Thường là không. So sánh dễ làm con tự ti hoặc ganh ghét bạn. Hãy so sánh con với chính con trước đây, ghi nhận những tiến bộ dù nhỏ.
