Có thể bắt đầu dạy con giữ tiền tiêu vặt ngay khi con biết đếm và hiểu tiền đổi được đồ, bằng một khoản nhỏ đều đặn, chia vào vài ngăn như để tiêu, để dành và để chia sẻ; điều quan trọng là để con tự quyết định và tự chịu những hậu quả nhỏ khi tiêu hết, lúc cái giá của sai lầm còn rẻ.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Nhiều bố mẹ ngại nói chuyện tiền với con, sợ con sớm thực dụng. Nhưng một đứa trẻ chưa từng tự cầm tiền thì đến năm mười tám tuổi, lần đầu cầm cả tháng lương, sẽ học bài học đó với giá đắt hơn nhiều. Tập này kể cách bắt đầu.
Vì sao nên cho con tự giữ tiền?
Kỹ năng dùng tiền không học được qua lời giảng, mà qua việc tự cầm, tự tiêu, tự hối hận. Con cần những lần mua món đồ chơi rẻ rồi hỏng sau hai ngày, để hiểu thế nào là tiền đáng.
Khi bố mẹ mua mọi thứ cho con, con không thấy được giới hạn. Mọi thứ đều có vẻ có sẵn. Khi con có một khoản riêng, con bắt đầu phải chọn: mua cái này thì không mua được cái kia.
Chọn lựa là trung tâm của mọi quyết định tiền bạc người lớn. Tập chọn từ khi còn nhỏ, với số tiền nhỏ, là cách rẻ nhất để học.
Tiền tiêu vặt cũng giúp con có cảm giác tự chủ. Con được tôn trọng như một người có thể tự quyết định một phần đời sống của mình.
Cho bao nhiêu và theo cách nào?
Không có con số chung, vì tuỳ thu nhập gia đình và nơi sống. Một cách nghĩ là: khoản tiền đó đủ để con mua vài món nhỏ con hay xin bố mẹ mua, như cái bánh ở căng tin, cây bút màu, cuốn truyện. Từ nay những thứ đó con tự lo.
Quan trọng hơn con số là sự đều đặn. Cho vào một ngày cố định mỗi tuần với trẻ nhỏ, mỗi tháng với trẻ lớn hơn. Đều đặn giúp con lên kế hoạch.
Nhiều nhà băn khoăn có nên gắn tiền tiêu vặt với việc nhà không. Một cách cân bằng là: những việc nhà cơ bản như dọn phòng mình, rửa bát của mình là việc của thành viên gia đình, không trả tiền. Còn những việc thêm như rửa xe, phụ bán hàng có thể có tiền công.
Cách đó vừa dạy con trách nhiệm trong nhà, vừa cho con thấy làm thêm thì có thêm.
Chia tiền vào vài ngăn
Với trẻ nhỏ, tiền giấy và tiền xu cụ thể dễ hiểu hơn con số trên điện thoại. Có thể dùng ba chiếc hũ: một hũ để tiêu, một hũ để dành, một hũ để chia sẻ. Mỗi lần nhận tiền, con tự chia vào ba hũ theo tỉ lệ cả nhà thống nhất.
Hũ để tiêu con được dùng tự do. Hũ để dành dành cho món đồ lớn hơn con muốn, như chiếc xe đạp, bộ đồ chơi. Hũ chia sẻ để mua quà sinh nhật cho bạn, góp vào quỹ từ thiện ở trường, hay mua quà cho ông bà.
Một chị kể rằng con trai bảy tuổi của chị để dành hai tháng để mua một bộ đồ chơi lắp ráp. Ngày cầm đủ tiền ra cửa hàng, cậu bé đếm đi đếm lại, và giữ bộ đồ chơi đó cẩn thận hơn hẳn mọi món được mua sẵn.
Với trẻ lớn, có thể chuyển sang sổ ghi chép hoặc tài khoản tiết kiệm nhỏ có bố mẹ đứng cùng, để con làm quen với cách người lớn quản lý tiền.
Để con tự sai
Phần khó nhất với bố mẹ là im lặng khi con sắp tiêu tiền vào thứ mình thấy vô ích. Nhưng nếu bố mẹ quyết thay, thì đó không còn là tiền của con.
Có thể hỏi một câu: con chắc chưa, món này dùng được bao lâu. Rồi để con quyết. Nếu con mua và hối hận, đó là bài học quý. Đừng nói đấy mẹ đã bảo mà, chỉ cần hỏi lần sau con sẽ làm gì khác.
Khi con tiêu hết tiền giữa tuần và xin thêm, hãy giữ nguyên. Con có thể phải chờ tới tuần sau. Cảm giác thiếu tiền vài ngày khi còn nhỏ dạy con nhiều hơn mọi lời khuyên.
Tất nhiên những thứ thiết yếu như ăn uống, học hành vẫn do bố mẹ lo. Tiền tiêu vặt chỉ là phần để con tập, không phải để con phải nhịn đói.
Nói chuyện tiền trong nhà một cách cởi mở
Trẻ học về tiền qua cách bố mẹ nói và làm. Nếu tiền luôn là chủ đề cãi nhau hoặc bị giấu kín, con sẽ lớn lên với cảm giác tiền là thứ đáng sợ hoặc đáng xấu hổ.
Có thể cho con thấy bố mẹ lên kế hoạch: tháng này nhà mình để dành cho chuyến về quê, nên mình ăn ngoài ít hơn. Khi đi chợ, cho con so giá hai loại hàng, chọn loại hợp lý.
Không cần chia sẻ hết chuyện thu nhập hay nợ nần với con nhỏ, nhưng có thể nói chuyện về giá trị: vì sao nhà mình chọn tiêu cho việc học, cho sức khoẻ, cho những chuyến đi cùng nhau.
Dạy con về tiền không phải để con giàu, mà để con tự do: biết mình cần gì, biết chờ đợi, và không để đồng tiền điều khiển mình khi lớn lên.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì nên cho tiền tiêu vặt?
Nhiều gia đình bắt đầu khi con khoảng năm sáu tuổi, lúc con biết đếm và hiểu tiền đổi được đồ. Quan trọng là con đã sẵn sàng hiểu việc chọn lựa, không phải con số tuổi chính xác.
Có nên trả tiền khi con làm việc nhà?
Nhiều nhà tách hai loại: việc nhà cơ bản là trách nhiệm của mọi thành viên, không trả tiền; việc làm thêm ngoài phần đó có thể có tiền công nhỏ để con hiểu làm thêm thì được thêm.
Con tiêu hết tiền rồi xin thêm thì làm sao?
Giữ nguyên quy tắc, để con chờ tới lần nhận tiền tiếp theo. Có thể cùng con xem lại vì sao hết sớm và lần sau nên chia thế nào.
Tiền mừng tuổi của con nên xử lý thế nào?
Có thể cùng con chia: một phần để con tự tiêu, phần lớn để dành cho mục tiêu của con hoặc gửi tiết kiệm. Cho con biết số tiền đó đi đâu để con thấy mình được tôn trọng.
Dạy con về tiền có làm con thực dụng không?
Không, nếu đi kèm với giá trị như chia sẻ, biết đủ và trân trọng công sức. Trẻ hiểu tiền thường biết quý đồ dùng và công sức của bố mẹ hơn.
