Nhiều người vẫn đi làm sau tuổi nghỉ hưu, có người vì vui, vì không quen ngồi yên, có người vì cần thêm thu nhập. Dù vì lý do nào, điều quan trọng là chọn việc vừa sức, giữ giờ làm có giới hạn, để ý sức khoẻ, và đừng để công việc lấn hết những năm tháng mình có thể sống chậm.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này không bàn chuyện chế độ, thủ tục, những điều ấy bạn nên hỏi đúng cơ quan. Mình chỉ nói về chuyện đi làm ở tuổi tóc bạc, kể qua một bà thợ may.
Tiệm may đầu ngõ
Bà thợ may đã ngoài bảy mươi, vẫn ngồi tiệm may nhỏ đầu ngõ mỗi ngày. Bà may đồ, sửa đồ cho cả khu phố. Con cháu nhiều lần bảo bà nghỉ đi cho khoẻ, bà không chịu.
Bà bảo: ngồi nhà thì buồn chết. Ở tiệm, sáng có người ghé sửa quần, chiều có người tới may áo, ai cũng hỏi han. Bà làm vì vui hơn là vì tiền.
Nhưng năm ngoái, bà bắt đầu đau lưng, mỏi mắt. Có đơn may áo dài cho đám cưới, bà thức tới khuya cho kịp, rồi ốm mấy ngày. Lúc ấy bà mới nghĩ lại. Bà vẫn muốn ngồi tiệm, nhưng bà hiểu đôi mắt và cái lưng của bà không còn theo kịp những đơn hàng gấp như hồi năm mươi tuổi.
Bà thợ may là nhân vật hư cấu, nhưng câu hỏi của bà thì nhiều người lớn tuổi đang đi làm cũng gặp: làm tới đâu là vừa.
Vì vui hay vì cần?
Có hai nhóm người đi làm sau tuổi hưu. Nhóm thứ nhất làm vì vui, vì có việc thì thấy mình còn có ích, có bạn, có nhịp. Với họ, công việc là một phần của sống vui.
Nhóm thứ hai làm vì cần. Có người không có lương hưu, có người lương hưu không đủ, có người còn phải đỡ con cháu. Với họ, công việc là gánh nặng phải mang.
Hai nhóm này cần những lời khuyên khác nhau. Người làm vì vui cần học cách dừng đúng lúc. Người làm vì cần cần học cách giữ sức để làm được lâu, và cần con cháu, cộng đồng nhìn thấy.
Không có gì xấu hổ khi đi làm vì cần. Và cũng không có gì sai khi đi làm vì vui. Điều quan trọng là biết rõ mình đang ở nhóm nào để chọn đúng cách.
Chọn việc vừa sức
Ở tuổi này, việc tốt là việc có thể ngồi, có thể nghỉ giữa chừng, không cần khiêng vác nặng, không phải đứng lâu ngoài nắng. Việc dùng kinh nghiệm thường hợp hơn việc dùng sức.
Một người thợ cả đời có thể chuyển sang dạy nghề, nhận việc nhẹ, sửa đồ nhỏ. Một người kế toán có thể nhận làm sổ sách cho vài hộ kinh doanh. Một cô giáo có thể kèm vài học trò.
Tránh những việc nguy hiểm khi phản xạ đã chậm, như trèo cao, chạy xe giao hàng đường đông, làm ca đêm kéo dài. Nếu có bệnh, hỏi bác sĩ xem việc mình định làm có ổn không.
Và cẩn thận với những lời mời việc nhẹ lương cao dành cho người già, nhất là việc đòi đóng tiền trước, giữ giấy tờ. Những lời mời như thế cần hỏi con cháu trước khi nhận.
Giữ giờ làm có giới hạn
Bà thợ may, sau trận ốm, đặt ra vài luật cho mình. Tiệm mở từ tám giờ sáng tới năm giờ chiều, trưa nghỉ hai tiếng. Chủ nhật đóng cửa. Không nhận đơn gấp phải thức đêm.
Lúc đầu bà sợ mất khách. Nhưng khách quen hiểu, ai cũng bảo bà phải giữ sức. Có người còn chủ động đặt may sớm hơn để bà không phải vội.
Giờ làm có giới hạn giúp mình còn thời gian cho những thứ khác: con cháu, bạn bè, nghỉ ngơi. Ở tuổi này, những thứ ấy không thể để sau mãi.
Nếu làm vì cần, việc giữ giới hạn khó hơn. Nhưng cũng chính vì cần mà phải giữ sức, vì ốm một trận là mất nhiều hơn mấy buổi làm thêm.
Để ý sức khoẻ và tín hiệu của cơ thể
Người lớn tuổi đi làm thường hay cố. Đau lưng thì dán miếng dán, mỏi mắt thì nhỏ thuốc, cứ thế làm tiếp. Nhưng cơ thể ở tuổi này hồi phục chậm hơn.
Hãy đi khám định kỳ, kể với bác sĩ mình đang làm việc gì, mấy tiếng mỗi ngày. Bác sĩ sẽ cho lời khuyên phù hợp.
Lắng nghe những tín hiệu: mệt kéo dài, đau không đỡ, mất ngủ, hay quên. Đó là lúc cần giảm việc, không phải lúc cần cố thêm.
Ăn uống, ngủ nghỉ đều đặn. Một bữa trưa đàng hoàng, một giấc ngủ trưa ngắn, là thứ giữ sức cho cả buổi chiều.
Khi nào nên dừng
Có một lúc nào đó, công việc không còn làm mình vui, hoặc sức khoẻ không cho phép nữa. Dừng lại lúc ấy không phải thua cuộc.
Bà thợ may, hai năm sau, quyết định thu nhỏ tiệm, chỉ nhận sửa đồ cho người quen. Bà truyền nghề cho một cô gái trẻ trong xóm. Giờ cô ấy mở tiệm, bà thỉnh thoảng ra ngồi chơi, chỉ cho cô vài đường may khó.
Bà bảo, bà không nghỉ hẳn, bà chỉ đổi từ thợ sang thầy. Bà vẫn có việc, vẫn có người hỏi han, mà lưng không còn đau như trước.
Nếu bạn đang đi làm ở tuổi tóc bạc, mình mong bạn làm vì nó cho bạn điều gì đó, và dừng khi nó bắt đầu lấy đi nhiều hơn nó cho.
Câu hỏi thường gặp
Người già có nên tiếp tục đi làm sau tuổi nghỉ hưu?
Tuỳ sức khoẻ, mong muốn và hoàn cảnh. Nhiều người thấy vui và khoẻ hơn khi có việc vừa sức. Quan trọng là chọn việc phù hợp và giữ giới hạn.
Người lớn tuổi nên làm những việc gì?
Những việc dùng kinh nghiệm hơn dùng sức, có thể ngồi, nghỉ giữa chừng, không nguy hiểm như dạy nghề, sửa đồ nhỏ, làm sổ sách, kèm học trò.
Làm sao giữ sức khi đi làm ở tuổi già?
Đặt giờ làm có giới hạn, nghỉ trưa, có ngày nghỉ, không nhận việc gấp phải thức đêm, ăn ngủ đều và đi khám định kỳ.
Lời mời việc làm cho người già cần cẩn thận gì?
Cẩn thận với việc hứa nhẹ mà lương cao, đòi đóng tiền trước hay giữ giấy tờ. Nên hỏi con cháu trước khi nhận.
Khi nào người già nên thôi đi làm?
Khi công việc không còn vui hoặc sức khoẻ không cho phép, như mệt kéo dài, đau không đỡ. Có thể giảm dần hoặc chuyển sang việc nhẹ hơn.
