Ông bà ở xa cháu vẫn giữ được gắn bó, nếu có những cuộc gọi đều đặn kèm một nghi thức nhỏ quen thuộc, những lá thư hay món quà tự tay làm, và những lần gặp được chuẩn bị kỹ. Trẻ con nhớ ông bà qua những điều lặp lại đều đặn, không phải qua những dịp lớn thỉnh thoảng mới có.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này dành cho những ông bà có cháu ở thành phố khác, nước khác, và cho những bố mẹ trẻ muốn con mình gần ông bà dù cách xa.
Đứa cháu chỉ gặp mỗi năm một lần
Ông bà ở quê, cháu ở thành phố cách mấy trăm cây số. Mỗi năm cháu về một lần vào dịp Tết. Lần nào về, cháu cũng ngại ngùng mất hai ngày, nấp sau lưng mẹ, không dám lại gần ông bà. Tới khi quen thì lại phải đi.
Bà buồn lắm. Bà bảo con dâu: nó coi bà như người lạ. Con dâu an ủi, cháu còn nhỏ, lớn lên sẽ khác. Nhưng đêm ấy bà vẫn nằm nghĩ mãi, sợ tới khi cháu đủ lớn để hiểu thì bà đã không còn đủ sức để chơi với cháu nữa.
Nhưng ông thì nghĩ khác. Ông bảo bà: mình không thể chờ nó lớn. Mình phải tìm cách để nó quen mình, ngay từ bây giờ.
Ông bà trong chuyện là nhân vật hư cấu. Cái cách họ tìm ra thì có lẽ nhiều nhà dùng được.
Cuộc gọi đều đặn có một nghi thức nhỏ
Ông bàn với con trai: mỗi tối thứ bảy, bảy giờ, cả nhà gọi có hình cho ông bà. Đúng giờ ấy, tuần nào cũng vậy.
Và ông nghĩ ra một nghi thức nhỏ. Cuộc gọi nào cũng bắt đầu bằng việc ông cho cháu xem con gà trống trong sân, rồi bà hỏi cháu một câu: tuần này cháu vui nhất chuyện gì. Cuộc gọi nào cũng kết bằng một câu chào riêng: ông bà thương cháu, hẹn thứ bảy sau.
Trẻ con thích những gì lặp lại. Sau vài tuần, chưa tới bảy giờ, cháu đã đòi mẹ gọi cho ông bà, để xem con gà trống.
Cuộc gọi không cần dài. Mười lăm phút là vừa, trẻ nhỏ khó ngồi lâu. Ngắn mà đều tốt hơn dài mà thất thường. Nếu tuần nào bận không gọi được, bố mẹ cháu nên báo trước với ông bà, và hẹn một giờ khác, để nghi thức không bị đứt.
Kể chuyện qua điện thoại
Bà có một kho truyện cổ tích. Bà bắt đầu kể cho cháu nghe mỗi tối thứ bảy, mỗi lần một đoạn, dừng ở chỗ hồi hộp nhất. Cháu phải chờ tuần sau mới biết tiếp.
Có tuần bà kể chuyện ngày xưa của bố cháu: hồi bố bằng tuổi cháu, bố trèo cây ổi ngã gãy tay. Cháu cười, rồi quay sang hỏi bố có thật không.
Kể chuyện qua điện thoại cần vài mẹo nhỏ. Nói chậm, rõ, thay đổi giọng cho từng nhân vật. Hỏi cháu đoán xem chuyện gì sẽ xảy ra. Cầm một đồ vật lên làm đạo cụ, cái nón, con dao gỗ.
Ông thì đọc thơ, hát những bài hát ru, bài đồng dao. Cháu thuộc dần, có tuần cháu hát lại cho ông nghe.
Thư và quà tự làm
Ngoài điện thoại, ông bà gửi cho cháu những món quà nhỏ tự làm, theo đường bưu điện hoặc nhờ người quen mang lên. Một con diều ông tự làm. Một túi ổi trong vườn. Một tấm ảnh con gà trống in ra, phía sau bà viết mấy dòng.
Trẻ con rất thích nhận thư có tên mình. Một lá thư viết tay của ông bà, dù cháu chưa đọc được, bố mẹ đọc cho nghe, là một món quà đặc biệt.
Cháu cũng gửi lại: tranh vẽ ông bà, vẽ con gà, vài dòng chữ nguệch ngoạc. Bà dán hết lên tường. Lần về Tết, cháu thấy tranh của mình trên tường nhà ông bà, mừng rỡ.
Quà tự làm không cần đẹp. Cái cháu nhớ là ông bà đã nghĩ tới cháu, đã làm bằng tay cho cháu.
Chuẩn bị những lần gặp
Những lần gặp thật quý, nên đáng chuẩn bị. Trước khi cháu về, ông bà hỏi bố mẹ cháu dạo này cháu thích gì, sợ gì, ăn gì. Chuẩn bị sẵn một hai việc để làm cùng cháu: thả diều, cho gà ăn, hái ổi.
Lần về Tết năm ấy, cháu không còn nấp sau lưng mẹ. Cháu chạy thẳng ra sân tìm con gà trống. Rồi kéo tay ông đi thả con diều ông làm.
Đừng dồn hết việc vào mấy ngày gặp. Không cần đi đâu xa, không cần mua quà to. Ở nhà, làm những việc giản dị cùng nhau, là đủ để cháu nhớ.
Lúc chia tay, ông bà nhắc lại nghi thức: thứ bảy này ông bà gọi nhé. Cháu không buồn quá vì biết sắp lại được gặp qua màn hình.
Bố mẹ trẻ đóng vai cầu nối
Ông bà ở xa không thể tự làm hết. Bố mẹ của cháu là cầu nối quan trọng. Giữ đúng lịch gọi, nhắc cháu về ông bà, kể cho cháu nghe chuyện ông bà trong tuần.
Có nhà đặt ảnh ông bà ở góc phòng cháu, mỗi tối chúc ông bà ngủ ngon. Có nhà khi nấu một món ông bà hay nấu thì bảo cháu: đây là món của bà nội.
Gửi ông bà ảnh, đoạn phim nhỏ về cháu trong tuần. Ông bà xem đi xem lại, kể với hàng xóm.
Ông trong chuyện bảo: khoảng cách không làm mất tình thân, chỉ có im lặng mới làm mất. Còn gọi, còn kể, còn gửi, thì xa mấy cũng còn gần.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà ở xa làm sao để cháu không xa lạ?
Gọi có hình đều đặn vào giờ cố định, có một nghi thức nhỏ lặp lại, kể chuyện, gửi thư và quà tự làm, và chuẩn bị kỹ những lần gặp.
Gọi video cho cháu nhỏ bao lâu là vừa?
Khoảng mười lăm phút là vừa với trẻ nhỏ. Ngắn mà đều đặn tốt hơn dài mà thất thường.
Ông bà kể chuyện cho cháu qua điện thoại thế nào?
Nói chậm, rõ, đổi giọng nhân vật, dùng đồ vật làm đạo cụ, kể mỗi lần một đoạn và hỏi cháu đoán tiếp. Kể cả chuyện ngày xưa của bố mẹ cháu.
Gửi quà gì cho cháu ở xa?
Những món tự làm hoặc từ vườn nhà như con diều, túi quả, tấm ảnh kèm vài dòng viết tay. Cháu nhớ tình cảm nhiều hơn giá trị món quà.
Bố mẹ trẻ giúp con gắn bó với ông bà ở xa ra sao?
Giữ đúng lịch gọi, nhắc về ông bà hằng ngày, đặt ảnh ông bà trong nhà, gửi ông bà ảnh và đoạn phim nhỏ về cháu.
