Lễ mừng thọ bố mẹ vui thật khi được làm theo ý ông bà chứ không theo ý con, vừa với sức khoẻ của người được mừng, không phô trương quá mức, và có những khoảnh khắc riêng tư như lời chúc của từng đứa con, đứa cháu. Mừng thọ là để ông bà thấy đời mình được trân trọng, không phải để con cháu làm đẹp mặt với họ hàng.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Nếp mừng thọ mỗi vùng mỗi khác, mỗi nhà mỗi cách. Mình không dạy làm lễ theo khuôn nào, chỉ kể chuyện một nhà và vài điều đáng nghĩ.
Lễ mừng thọ bà không nhớ
Năm bà tám mươi tuổi, các con làm lễ mừng thọ thật to. Thuê rạp, mời ba trăm khách, có ban nhạc, có người dẫn chương trình. Bà mặc áo dài đỏ, ngồi ghế giữa, nhận lời chúc từ những người bà không nhớ tên.
Lễ kéo dài từ sáng tới chiều. Bà mệt, nắng, ồn. Tới trưa bà chóng mặt, phải vào nhà nằm. Khách vẫn ăn uống ngoài rạp.
Tối đó, con gái út vào ngồi cạnh bà, hỏi bà có vui không. Bà cười, bảo vui. Rồi bà nói nhỏ: mẹ chỉ mong cả nhà mình ngồi ăn với nhau một bữa, các cháu đứng chúc mẹ vài câu. Thế là mẹ mãn nguyện rồi.
Bà cụ là nhân vật hư cấu. Câu nói của bà thì có lẽ nhiều ông bà cũng muốn nói mà ngại.
Mừng thọ là để làm gì?
Trong nếp xưa, mừng thọ là dịp con cháu bày tỏ lòng biết ơn, chúc ông bà sống lâu, khoẻ mạnh. Nó cũng là dịp cả họ, cả nhà tụ về, nhìn thấy nhau.
Ý nghĩa ấy rất đẹp. Nhưng đôi khi, trong lúc chuẩn bị, con cháu quên mất người được mừng. Lễ thành cuộc đua: nhà mình phải to hơn, mời đông hơn, phải có cái này cái kia cho bằng người ta.
Hãy tự hỏi: lễ này để bố mẹ vui, hay để mình đẹp mặt. Nếu bố mẹ không thích đông người, thì một bữa cơm gia đình ấm cúng có thể là món quà lớn hơn.
Không có gì sai khi làm lễ to nếu ông bà thích. Chỉ cần chắc rằng đó là điều ông bà muốn.
Hỏi ý ông bà trước
Nghe đơn giản, nhưng rất nhiều nhà bỏ qua bước này. Trước khi lên kế hoạch, hãy ngồi với bố mẹ, hỏi: bố mẹ muốn mừng thọ thế nào. Muốn mời ai. Muốn ở nhà hay ra ngoài. Muốn ăn món gì.
Có ông bà muốn mời bạn bè cùng tuổi trong xóm, những người đã đi cùng mình mấy chục năm. Có ông bà chỉ muốn con cháu. Có ông bà muốn đi lễ chùa cầu an rồi về ăn cơm.
Ông bà có thể khiêm tốn, bảo thôi không cần làm gì. Đừng nghe câu ấy theo nghĩa đen ngay. Hỏi thêm: nếu có làm, bố mẹ thích điều gì nhất. Thường sẽ có một mong muốn nhỏ nào đó.
Năm bà tám mươi lăm, các con hỏi trước. Bà chọn một bữa cơm ở nhà, có cả nhà và năm người bạn già trong xóm. Bà nhớ bữa ấy tới tận bây giờ.
Vừa sức khoẻ của ông bà
Người được mừng thọ đã ở tuổi cao, sức khoẻ có hạn. Một buổi lễ kéo dài cả ngày, ngồi lâu, ồn ào, nắng nóng có thể làm ông bà mệt, thậm chí ốm.
Hãy giữ buổi lễ gọn, vào giờ ông bà khoẻ nhất, thường là buổi sáng. Chỗ ngồi của ông bà thoáng mát, có ghế dựa, có nước. Nhạc không quá to.
Để ông bà được nghỉ giữa chừng nếu cần, không phải tiếp khách liên tục. Một người con lo việc tiếp khách thay, để ông bà chỉ cần ngồi nhận lời chúc.
Nếu ông bà đang có bệnh, hỏi bác sĩ về chuyện ăn uống, và chuẩn bị món phù hợp cho ông bà, đừng để ông bà ăn theo cỗ.
Những khoảnh khắc riêng tư
Điều ông bà nhớ lâu nhất thường không phải rạp to hay cỗ nhiều món, mà là những khoảnh khắc riêng: đứa con nói lời cảm ơn, đứa cháu đọc bài thơ tự viết, tấm ảnh cả nhà bốn thế hệ.
Có nhà để mỗi đứa con, đứa cháu nói một câu chúc riêng với ông bà, không cần hay, chỉ cần thật. Có nhà làm một cuốn sổ nhỏ, mỗi người viết một trang về kỷ niệm với ông bà.
Có nhà ghi lại vài câu chuyện đời ông bà, in thành vài trang kèm ảnh cũ, tặng trong ngày mừng thọ. Ông bà cầm cuốn sổ có đời mình, thường xúc động hơn mọi món quà mua.
Quà không cần đắt. Một chiếc áo ấm, một đôi dép êm, một chuyến về thăm quê ông bà mong từ lâu. Món quà hợp với đời sống hằng ngày của ông bà thường được dùng và được nhớ.
Giữ ý nghĩa của nếp xưa
Nếp mừng thọ có từ xưa vì người xưa coi sống lâu là phúc lớn. Mừng thọ là mừng cái phúc ấy, và nhắc con cháu nhớ ơn người đã sinh thành, nuôi dưỡng.
Giữ ý nghĩa ấy không cần giữ hình thức cầu kỳ. Một nén nhang báo cáo với tổ tiên, một mâm cơm đủ đầy, con cháu đứng chúc thọ, thế là đủ nếp.
Có lẽ điều quan trọng nhất không nằm ở ngày mừng thọ, mà ở những ngày thường giữa hai lần mừng. Một cuộc gọi, một lần về thăm, một bữa cơm cùng ăn. Mừng thọ một ngày, hiếu thảo cả năm.
Bà cụ trong chuyện bảo con cháu: mẹ không cần mừng thọ to. Mẹ chỉ cần các con năng về.
Câu hỏi thường gặp
Tổ chức mừng thọ cho bố mẹ thế nào cho ý nghĩa?
Hỏi ý bố mẹ trước, làm vừa sức khoẻ, không phô trương quá mức, và có những khoảnh khắc riêng như lời chúc của từng con cháu, tấm ảnh nhiều thế hệ.
Nên tặng quà gì trong lễ mừng thọ ông bà?
Những món hợp với đời sống hằng ngày như áo ấm, dép êm, hoặc một cuốn sổ ghi kỷ niệm, một chuyến về thăm quê. Tình cảm quan trọng hơn giá trị.
Ông bà bảo không cần làm mừng thọ thì sao?
Hỏi thêm nếu có làm thì ông bà thích điều gì nhất. Thường sẽ có một mong muốn nhỏ như một bữa cơm cả nhà hoặc mời vài người bạn già.
Mừng thọ nên làm vào lúc nào trong ngày?
Nên vào lúc ông bà khoẻ nhất, thường là buổi sáng, giữ buổi lễ gọn và có chỗ nghỉ cho ông bà.
Ông bà có bệnh thì chuẩn bị mừng thọ thế nào?
Hỏi bác sĩ về chuyện ăn uống, chuẩn bị món riêng phù hợp, chỗ ngồi thoáng mát và để ông bà nghỉ giữa chừng khi cần.
