Mượn đồ giữa hàng xóm, bạn bè là một nét đẹp của tình làng nghĩa xóm, và nó giữ được tình khi người mượn trả đúng hẹn, trả trong tình trạng như lúc mượn, nói ngay nếu lỡ làm hỏng, còn người cho mượn thì biết nói rõ điều mình cần và biết từ chối món đồ mình quý. Chuyện nhỏ, nhưng không ít tình bạn đã sứt mẻ vì một cái nồi không về.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này nghe có vẻ vụn vặt, nhưng mình nghĩ nhiều người sẽ gật gù: ai cũng từng có một món đồ cho mượn rồi ngại đòi, hay một món đồ đi mượn rồi quên trả, mỗi lần gặp người ta lại thấy chột dạ.
Cái nồi lẩu và ba tháng ngại ngùng
Mình kể chuyện chị Hoa và chị Duyên, hai nhà sát vách trong một khu phố ở Vinh. Đây là chuyện minh hoạ. Chị Duyên mượn cái nồi lẩu điện của chị Hoa để làm sinh nhật con. Một tuần, hai tuần, rồi ba tháng, nồi vẫn chưa về.
Chị Hoa ngại đòi, vì sợ hàng xóm nghĩ mình tính toán. Chị Duyên thì quên thật, nồi để trên nóc tủ, mỗi lần thấy lại nghĩ mai mang trả. Mỗi lần hai người gặp nhau ở chợ, chị Hoa nghĩ tới cái nồi, chị Duyên chợt nhớ cái nồi, cả hai đều cười hơi gượng.
Một món đồ chưa trả tạo ra một sợi chỉ căng nhỏ giữa hai người. Không đủ để cãi nhau, nhưng đủ để làm mỗi lần gặp bớt tự nhiên.
Rồi tới lúc chị Hoa cần nồi để nấu Tết, đành đi mua cái mới, và trong lòng thì ghi một dấu không vui về chị Duyên.
Khi mình là người mượn
Khi mượn, hãy hẹn ngày trả ngay lúc mượn: Chị cho em mượn tới chủ nhật nhé. Có hẹn cụ thể, mình nhớ hơn, và người cho mượn yên tâm hơn.
Trả trong tình trạng như lúc mượn, hoặc tốt hơn. Nồi thì rửa sạch, xe thì đổ thêm xăng, sách thì không gấp mép. Có người còn gửi kèm một chút quà nhỏ, vài quả cam, một hộp bánh, như một lời cảm ơn. Không bắt buộc, nhưng người cho mượn sẽ nhớ.
Nếu không trả kịp, hãy báo trước: Chị ơi, em xin giữ thêm ba hôm nhé. Một tin nhắn báo trước tốt hơn nhiều so với im lặng rồi để người ta phải hỏi.
Và một mẹo nhỏ: đồ đi mượn hãy để ở chỗ dễ thấy, đừng cất lẫn vào đồ nhà mình. Chị Duyên quên chính vì cái nồi lên nóc tủ, lẫn với nồi nhà mình.
Khi lỡ làm hỏng đồ đi mượn
Đây là lúc dễ ngại nhất. Nhiều người im lặng trả lại, hy vọng người kia không để ý, hoặc giữ luôn không trả vì ngại.
Cách tốt nhất là nói ngay, nói thật, và đề nghị sửa hoặc đền: Chị ơi, em sơ ý làm nứt cái nắp nồi, em xin lỗi, để em mua cái nắp mới hoặc đền chị nhé. Người cho mượn thường không giận vì đồ hỏng, mà giận vì bị giấu.
Để người cho mượn chọn cách giải quyết. Có người sẽ bảo thôi không sao. Có người muốn được đền. Cả hai đều là quyền của họ.
Nếu món đồ có giá trị tình cảm, như món quà kỷ niệm, thì đền tiền không bù được. Lúc ấy, lời xin lỗi thật lòng và sự cẩn thận về sau là điều duy nhất mình làm được.
Khi mình là người cho mượn
Cho mượn đồ là một cách thể hiện tình cảm, nhưng không có nghĩa là phải cho mượn mọi thứ. Có những món đồ mình quý, đồ đắt, đồ khó thay, mình có quyền không cho mượn: Cái máy ảnh này chị giữ kỹ lắm, chị không cho ai mượn, em thông cảm nhé.
Khi cho mượn, nói rõ điều mình cần: Chị cần lại trước thứ sáu nhé, cuối tuần nhà chị dùng. Nói rõ không phải là tính toán, mà là giúp người mượn biết sắp xếp.
Nếu tới hẹn mà chưa thấy trả, hãy nhắc một cách nhẹ nhàng, càng sớm càng tốt. Nhắc sớm thì dễ, để ba tháng mới nhắc thì cả hai cùng ngượng. Một câu như em ơi, cái nồi lẩu tuần này chị cần dùng, tiện thì em mang sang giúp chị nhé là đủ.
Chị Hoa sau đó đã nhắn đúng như vậy. Chị Duyên đỏ mặt, mang nồi sang ngay tối ấy kèm một đĩa bánh. Hai chị em cười, và sợi chỉ căng biến mất.
Văn hoá mượn đồ trong một khu phố
Ở nhiều khu phố, khu chung cư, có những nhóm hàng xóm dùng chung đồ rất khéo: một cái thang cả dãy dùng, một cái máy khoan, một bộ bàn ghế đám tiệc. Điều làm những nhóm ấy bền là ai cũng giữ những nguyên tắc nhỏ ở trên.
Có nơi còn lập một nhóm trò chuyện để hỏi mượn đồ, ai có thì cho mượn, và ghi rõ ai đang giữ món gì. Một cách nhỏ để tiết kiệm, bớt mua đồ ít dùng, và để hàng xóm có lý do gặp nhau.
Mượn và cho mượn, khi làm khéo, là một sợi dây làm hàng xóm thân nhau hơn. Khi làm vụng, nó thành những dấu không vui nhỏ tích lại.
Việc làm được ngay: nhìn quanh nhà xem có món đồ nào đang mượn của ai mà chưa trả. Nếu có, hãy mang trả trong tuần này, kèm một lời cảm ơn.
Câu hỏi thường gặp
Cho hàng xóm mượn đồ mà không trả thì đòi thế nào?
Nhắc sớm, nhẹ nhàng và nói lý do mình cần dùng, ví dụ tuần này chị cần dùng, tiện em mang sang giúp chị. Nhắc càng sớm càng đỡ ngượng cho cả hai.
Làm hỏng đồ đi mượn thì nên làm gì?
Nói ngay, nói thật, xin lỗi và đề nghị sửa hoặc đền, rồi để người cho mượn chọn cách giải quyết. Người ta thường giận vì bị giấu hơn là vì đồ hỏng.
Có nên từ chối cho mượn đồ không?
Có thể, nhất là với đồ quý, đồ đắt hay khó thay. Từ chối nhẹ nhàng, nói rõ đó là đồ mình giữ kỹ, không phải vì không tin người hỏi.
Mượn đồ nên hẹn ngày trả không?
Nên hẹn ngay lúc mượn. Có hẹn cụ thể giúp người mượn nhớ và người cho mượn yên tâm. Nếu không kịp, hãy báo trước để xin thêm thời gian.
Trả đồ đi mượn có cần kèm quà không?
Không bắt buộc. Trả đúng hẹn, sạch sẽ và nói lời cảm ơn là đủ. Một món quà nhỏ là cách tỏ lòng thêm, nhất là khi mượn lâu hoặc mượn đồ có giá trị.
