Người già sống một mình ở quê vẫn có thể sống an toàn và vui, nếu có ba thứ: một ngôi nhà gọn gàng, bớt chỗ trơn tối, một vài người ghé qua mỗi ngày, và những việc nhỏ đều đặn khiến mỗi sáng thức dậy đều có lý do. Sống một mình không đồng nghĩa với cô đơn, nhưng cần được chuẩn bị.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình nói cho cả hai người nghe: các ông các bà đang ở một mình, và những người con đang lo cho bố mẹ ở quê. Mời bạn cùng mình ghé thăm một buổi sáng của một bà cụ.
Một buổi sáng của bà cụ
Năm giờ sáng, bà cụ dậy, mở cửa, rải nắm thóc cho đàn gà. Rồi bà quét sân, nhóm bếp đun ấm nước. Bà ở một mình từ khi ông mất, các con làm ăn xa, mỗi năm về vài lần.
Bảy giờ, bà hàng xóm sang, hai bà ngồi uống nước chè xanh ở hiên, kể chuyện xóm. Tám giờ, bà ra vườn hái rau. Chín giờ, đứa cháu họ đi ngang, hỏi bà có cần mua gì ở chợ không.
Buổi chiều, bà ngủ một giấc, rồi ngồi đan rổ. Tối, con gái gọi về. Bà kể hôm nay gà đẻ được mấy quả trứng, rau cải đã lên xanh.
Bà cụ trong chuyện là nhân vật hư cấu, nhưng một ngày như thế có ở rất nhiều làng quê. Nhìn kỹ, bạn sẽ thấy ngày của bà không trống. Nó có việc, có người, có cuộc gọi. Đó chính là thứ giữ bà sống vui.
Ngôi nhà gọn, bớt chỗ nguy hiểm
Ở một mình, điều đáng lo nhất là có chuyện mà không ai biết. Một cú trượt chân ở sân rêu, một lần chóng mặt trong nhà tắm. Vì vậy ngôi nhà cần được nhìn lại bằng con mắt của người già.
Sân gạch cọ rêu định kỳ, bậc thềm có chỗ vịn. Nhà tắm có tay vịn và thảm chống trơn. Đường từ giường tới nhà vệ sinh có đèn nhỏ bật suốt đêm. Đồ dùng hằng ngày để ở tầm tay, không phải trèo ghế.
Bếp củi hay bếp ga cũng cần để ý. Nhiều người già quen đun nấu, nhưng trí nhớ không còn như xưa. Con cháu có thể cùng ông bà kiểm tra bếp, dây ga, ổ điện, và dặn những điều cần nhớ.
Những việc này con cháu nên làm trong một lần về thăm, và đi kiểm lại sau vài tháng. Ông bà có thể không để ý, nhưng sẽ dễ chịu hơn rất nhiều khi mọi thứ an toàn.
Một vài người ghé qua mỗi ngày
Ở quê, hàng xóm là mạng lưới an toàn quý nhất. Một người sang chơi mỗi sáng, một người đi ngang ghé vào hỏi han. Nếu một ngày cửa nhà bà không mở như mọi khi, sẽ có người thấy.
Con cháu ở xa nên chủ động giữ mối với những người ấy. Lưu số điện thoại, nhờ họ để ý giúp, khi về thì biếu chút quà, nói lời cảm ơn. Đừng coi việc họ giúp là đương nhiên.
Ông bà cũng nên giữ những mối quan hệ ấy. Đi đám giỗ, đám cưới trong xóm khi còn đi được. Tham gia hội người cao tuổi, sinh hoạt ở nhà văn hoá, đi chùa, đi lễ nếu đó là niềm vui của mình.
Có một nếp nhỏ nhiều xóm vẫn giữ: các cụ ở một mình hẹn nhau mỗi sáng một người sang nhà người kia. Không cần ai tổ chức, chỉ cần một lời hẹn.
Việc nhỏ đều đặn mỗi ngày
Người già ở một mình dễ rơi vào cảnh ngồi im cả ngày, và ngồi im lâu thì người cũng yếu đi, lòng cũng buồn đi. Những việc nhỏ đều đặn giữ cho cơ thể và đầu óc vận động.
Nuôi vài con gà, chăm luống rau, quét sân, nấu cơm. Những việc này nhẹ nhàng nhưng có nhịp, có kết quả nhìn thấy. Gà đẻ trứng, rau lên xanh, đó là niềm vui thật.
Có những việc giúp người khác cũng rất đáng giá. Trông cháu cho nhà hàng xóm một buổi, dạy đứa trẻ trong xóm đan rổ, góp tay nấu cỗ ngày giỗ. Được người ta cần, người già thấy đời mình còn ý nghĩa.
Con cháu đừng vội bảo bố mẹ thôi làm đi cho khoẻ. Việc vừa sức là thứ giữ cho ông bà khoẻ. Chỉ cần để ý đừng để làm quá sức, đừng làm việc nặng một mình.
Giữ liên lạc với con cháu ở xa
Một cuộc gọi vào giờ quen mỗi ngày là sợi dây quan trọng. Ông bà biết có người chờ, con cháu biết ông bà ổn. Nếu một hôm không ai nghe máy, mình gọi người hàng xóm sang xem.
Hãy dán một tờ giấy ở chỗ dễ thấy trong nhà: số điện thoại của các con, của người hàng xóm, của trạm y tế, cách gọi cấp cứu. Chữ to, rõ, đọc được không cần kính.
Nếu ông bà dùng điện thoại thông minh, hãy cài sẵn vài số gọi nhanh, dạy ông bà cách gọi có hình. Nếu không, một chiếc điện thoại phím to, đơn giản, là đủ.
Và khi về thăm, hãy ở lại đủ lâu để thấy ngày thường của ông bà, không chỉ những ngày có cỗ có khách. Mình sẽ biết ông bà cần gì thật, chứ không phải điều mình đoán.
Câu hỏi thường gặp
Người già sống một mình cần chuẩn bị gì để an toàn?
Nhà gọn, có tay vịn, đèn đêm, sàn không trơn, kiểm tra bếp và điện. Có người ghé qua hằng ngày và tờ danh sách số điện thoại khẩn cấp dán ở chỗ dễ thấy.
Làm sao để người già ở một mình bớt cô đơn?
Giữ việc nhỏ đều đặn, giữ quan hệ với hàng xóm, tham gia sinh hoạt ở địa phương và có cuộc gọi đều đặn với con cháu.
Có nên thuê người ở cùng ông bà không?
Tuỳ sức khoẻ và mong muốn của ông bà. Nếu ông bà còn tự lo được, có thể chỉ cần người ghé qua mỗi ngày. Nếu đã yếu, nên bàn cùng ông bà và anh chị em.
Ông bà ở một mình có nên tiếp tục làm vườn, nuôi gà?
Nên, nếu vừa sức. Việc nhẹ đều đặn giúp ông bà vận động và vui. Chỉ cần tránh việc nặng và việc nguy hiểm khi ở một mình.
Con cháu ở xa nên làm gì khi gọi mà ông bà không nghe máy?
Gọi cho người hàng xóm hoặc họ hàng ở gần nhờ sang xem. Vì vậy nên lưu sẵn số của những người ấy và giữ quan hệ tốt với họ.
