Sợ cái chết khi tuổi đã cao là một cảm giác rất người, không phải điều cần giấu hay thấy xấu hổ. Cách sống nhẹ hơn với nó là gọi đúng tên nỗi sợ, tìm một người để nói cùng, chuẩn bị những gì có thể chuẩn bị, rồi quay về sống trọn vẹn từng ngày mình đang có.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình viết như một bài tản mạn, nói chậm về một chuyện ít ai muốn nói. Nếu nỗi sợ của bạn đang quá nặng, xin bạn hãy tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý, đừng chịu một mình.
Nén nhang buổi sáng
Có một bà cụ, sáng nào cũng thắp một nén nhang trên bàn thờ chồng. Một sáng, cầm nén nhang lên, bà chợt nghĩ: rồi sẽ có ngày con cháu thắp nhang cho mình. Tay bà run lên.
Bà không nói với ai. Bà sợ con cháu bảo bà nghĩ gở. Nhưng từ hôm ấy, ý nghĩ ấy cứ trở lại, nhất là vào những đêm mất ngủ, những lần đi viếng bạn bè.
Bà cụ là nhân vật hư cấu. Nhưng ý nghĩ của bà thì có lẽ ai đi tới tuổi ấy cũng từng gặp, dù ít ai nói ra.
Mình kể lại không phải để làm bạn buồn, mà để bạn biết: nếu bạn đang có ý nghĩ ấy, bạn không một mình.
Vì sao nỗi sợ đến gần hơn ở tuổi già?
Khi còn trẻ, cái chết là chuyện xa. Ở tuổi già, nó đến gần qua những đám tang của bạn bè, qua những lần ốm, qua những thay đổi của cơ thể. Không nghĩ tới nó là điều khó.
Nỗi sợ ấy có nhiều mặt. Có người sợ đau, sợ nằm liệt giường. Có người sợ thành gánh nặng cho con cháu. Có người sợ những điều dang dở chưa làm. Có người sợ cái không biết, không ai kể được bên kia là gì.
Gọi đúng tên mình sợ điều gì là bước đầu tiên. Vì mỗi nỗi sợ có một cách khác để làm nhẹ đi.
Sợ đau thì có thể nói với bác sĩ. Sợ thành gánh nặng thì có thể nói với con cháu. Sợ dang dở thì có thể làm nốt. Còn sợ cái không biết, thì có khi chỉ cần một người ngồi cạnh.
Tìm một người để nói cùng
Nỗi sợ giữ trong lòng thường to dần lên. Nói ra, nó nhỏ lại. Nhưng người già hay ngại nói chuyện này với con cháu, vì sợ con buồn, sợ bị bảo nghĩ gở.
Hãy tìm một người phù hợp. Có thể là người bạn đời, một người bạn cùng tuổi, một đứa con biết lắng nghe. Có thể là thầy ở chùa, cha ở nhà thờ, nếu đó là niềm tin của mình.
Bà cụ trong chuyện, một hôm đi chùa, ngồi nói chuyện với một bà bạn. Hoá ra bà bạn cũng có cùng nỗi sợ. Hai bà nói chuyện cả buổi, về chồng, về con, về những gì muốn làm. Bà về nhà, thấy nhẹ hẳn.
Nếu bạn là con cháu, và ông bà mở lời về chuyện này, xin đừng gạt đi bằng câu thôi bà nói gở. Hãy ngồi xuống, nghe. Đó có thể là cuộc trò chuyện quan trọng nhất bạn từng có với ông bà.
Chuẩn bị những gì có thể chuẩn bị
Có những điều làm nỗi sợ nhẹ đi khi được chuẩn bị. Nói với con cháu những mong muốn của mình: muốn được chăm ở đâu khi yếu, muốn tang lễ thế nào. Sắp xếp giấy tờ gọn gàng. Hỏi công chứng, luật sư về những chuyện cần làm đúng thủ tục.
Nói những lời cần nói. Một lời cảm ơn, một lời xin lỗi, một lời thương mà mình giữ lâu nay. Hàn gắn một mối quan hệ đã rạn nếu còn có thể.
Làm một vài điều mình muốn làm. Về thăm quê, gặp một người bạn cũ, viết lại vài trang cho con cháu.
Chuẩn bị không làm cái chết đến gần hơn. Nó chỉ làm những ngày còn lại nhẹ nhàng hơn, vì mình biết những điều quan trọng đã được lo.
Quay về sống trọn hôm nay
Có một cách nhìn nhiều người thấy giúp ích: chính vì đời có hạn mà mỗi ngày mới quý. Một buổi sáng có nắng, một bữa cơm có con cháu, một ấm trà với bạn, là những thứ đáng sống trọn.
Nghĩ về cái chết mọi lúc làm mình bỏ lỡ hôm nay. Không nghĩ tới nó bao giờ thì có khi lại để dang dở những điều quan trọng. Có lẽ cách nhẹ nhất là nghĩ tới nó vừa đủ để chuẩn bị, rồi quay về với ngày hôm nay.
Người xưa hay nói sống gửi thác về, sống nay chết mai, như một cách nhắc nhau sống cho tử tế, đừng phí thời gian vào giận hờn. Mỗi người có cách hiểu của mình, nhưng ý ấy vẫn đáng nghĩ.
Bà cụ trong chuyện, giờ vẫn thắp nhang mỗi sáng. Nhưng thay vì run tay, bà nói nhỏ với chồng: hôm nay em đi chợ với cháu, chiều em đi tập với mấy bà. Rồi bà đi, sống một ngày nữa.
Khi nỗi sợ quá nặng
Có những lúc nỗi sợ không còn là một ý nghĩ thoáng qua, mà thành một gánh nặng hằng ngày. Mất ngủ, chán ăn, không còn thiết làm gì, lúc nào cũng hồi hộp.
Khi ấy, đó là chuyện sức khoẻ tinh thần, cần được chăm như mọi chuyện sức khoẻ khác. Hãy nói với con cháu và đi gặp bác sĩ, chuyên gia tâm lý.
Nếu người thân của bạn nói những câu như sống làm gì nữa, muốn chết cho xong, đừng coi nhẹ. Hãy ở bên, hỏi han, và đưa người thân đi gặp bác sĩ sớm.
Không ai phải mang nỗi sợ này một mình. Có người lắng nghe, có người giúp, và có những ngày đẹp vẫn đang chờ phía trước.
Câu hỏi thường gặp
Người già sợ cái chết có bình thường không?
Rất bình thường. Ở tuổi già, cái chết đến gần hơn qua đám tang bạn bè và những lần ốm. Gọi tên được nỗi sợ là bước đầu để làm nó nhẹ đi.
Ông bà nói về cái chết thì con cháu nên phản ứng thế nào?
Đừng gạt đi bằng câu đừng nói gở. Hãy ngồi xuống nghe, hỏi ông bà lo điều gì và ông bà mong điều gì.
Làm gì để bớt sợ cái chết?
Nói ra với người tin cậy, chuẩn bị những điều có thể như nói mong muốn, sắp xếp giấy tờ, nói những lời cần nói, và sống trọn từng ngày.
Khi nào nỗi sợ cái chết cần gặp bác sĩ?
Khi nó gây mất ngủ, chán ăn, lo âu kéo dài, hoặc người thân nói không muốn sống nữa. Lúc ấy cần đi gặp bác sĩ, chuyên gia tâm lý sớm.
Niềm tin tôn giáo có giúp người già bớt sợ không?
Với nhiều người, niềm tin và sinh hoạt ở chùa, nhà thờ giúp lòng yên hơn. Mỗi người chọn điều phù hợp với mình.
