Nhiều người bố, người mẹ đến tuổi già mới nhận ra mình từng quá nghiêm khắc, từng nói những lời làm con tổn thương. Nói lời xin lỗi khi còn kịp không làm bố mẹ mất uy, mà mở ra một đoạn đường mới, gần nhau hơn, giữa hai người giờ đều đã lớn.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập cuối của chặng này là một lá thư hư cấu của một người bố ngoài bảy mươi gửi con trai. Có lẽ bạn sẽ nghe thấy bố mình, hoặc chính mình, ở đâu đó trong lá thư.
Con trai của bố
Bố viết thư này sau một đêm không ngủ. Tối qua, nhìn con dạy thằng cháu làm bài, con nhẹ nhàng, kiên nhẫn, cười với nó khi nó làm sai. Bố ngồi trong góc nhà mà thấy nghẹn.
Bố nhớ hồi con bằng tuổi nó. Con làm sai một bài toán, bố đánh. Con khóc, bố mắng con là đồ hèn. Con không dám hỏi bố câu nào nữa, từ hôm đó.
Bố đã nghĩ đó là cách dạy con. Ông nội cũng dạy bố như thế. Bố nghĩ phải nghiêm thì con mới nên người.
Con đã nên người thật. Nhưng bố nghĩ, con nên người không phải nhờ những trận đòn ấy. Có khi là dù có những trận đòn ấy.
Những điều bố đã không làm
Bố đã không đến buổi họp phụ huynh nào của con, vì bố nghĩ đó là việc của mẹ. Bố đã không khen con lần nào, kể cả khi con thi đỗ, vì sợ con kiêu. Bố đã không hỏi con buồn gì, những năm con mới lớn, con đóng cửa phòng.
Bố đã nói với con những câu mà giờ bố ước mình chưa từng nói. Câu con chẳng làm nên trò trống gì. Câu sao không được như con nhà người ta.
Năm con hai mươi tuổi, con chọn học một ngành bố không ưng. Bố đã không nói chuyện với con cả năm trời. Bố tưởng mình đúng. Giờ con làm nghề ấy giỏi, nuôi được vợ con, bố mới biết mình sai.
Bố kể ra những điều này không phải để con buồn lại. Bố kể vì bố muốn con biết, bố nhớ, bố không quên.
Vì sao bố đợi tới bây giờ
Con có thể hỏi sao bố đợi tới bây giờ mới nói. Bố cũng tự hỏi thế. Có lẽ vì hồi trẻ, bố nghĩ người làm bố không được xin lỗi con. Xin lỗi là mất uy, là yếu.
Rồi bố già đi. Bạn bè của bố lần lượt đi, có người đi mà chưa kịp làm lành với con. Bố sợ mình cũng thế.
Và bố thấy con làm bố. Con làm bố khác bố ngày xưa. Nhìn con, bố hiểu thì ra có cách khác để dạy con nên người, mà bố đã không biết, hoặc không chịu biết.
Già rồi bố mới học được rằng xin lỗi không làm mình nhỏ đi. Nó làm mình nhẹ đi.
Lời xin lỗi của bố
Nên bố xin lỗi con. Xin lỗi vì những trận đòn. Xin lỗi vì những câu nói nặng. Xin lỗi vì đã không ở đó những lúc con cần. Xin lỗi vì một năm im lặng khi con chọn con đường của mình.
Bố không xin con phải tha thứ ngay. Con có quyền giận, quyền buồn, quyền cần thời gian. Bố chỉ muốn con biết bố đã nhận ra.
Và bố muốn nói thêm một điều mà bố chưa từng nói: bố tự hào về con. Về người con là, về cách con làm bố, làm chồng. Bố tự hào từ lâu rồi, chỉ là bố không biết nói.
Nếu con muốn, lần tới về, bố con mình đi câu cá như hồi con còn nhỏ, lần duy nhất bố từng dẫn con đi. Bố nhớ hôm ấy con cười suốt.
Nếu bạn cũng có một lá thư chưa viết
Lá thư khép lại ở đó. Mình không biết người con đã trả lời thế nào. Có lẽ anh gọi điện ngay. Có lẽ anh cần vài tuần. Có lẽ anh về, hai bố con đi câu cá, không ai nhắc tới lá thư, mà cả hai đều hiểu.
Nếu bạn là người bố, người mẹ đang mang một lời xin lỗi để muộn, mình mong bạn nói ra khi còn kịp. Không cần lá thư hay. Một câu thôi: bố xin lỗi con chuyện ngày ấy.
Nếu bạn là người con đang mang một vết thương từ ngày nhỏ, mình mong bạn biết rằng bố mẹ cũng là người, cũng từng sai, có khi vì chính họ cũng được dạy như thế. Tha thứ hay chưa là quyền của bạn, không ai ép được.
Nhưng nếu một ngày bố mẹ bạn mở lời, mình mong bạn cho họ một cơ hội. Có những lời xin lỗi đến muộn, nhưng không phải là quá muộn.
Tuổi già và những việc còn kịp làm
Tuổi già có một món quà ít ai nhắc tới: thời gian để nhìn lại, và đủ khiêm tốn để sửa. Người trẻ bận rộn, ít khi dừng lại. Người già thì có những buổi chiều dài để nghĩ.
Nghĩ để rồi làm. Gọi một cuộc điện thoại, viết một lá thư, nói một câu cảm ơn, một câu xin lỗi. Những việc ấy không tốn tiền, không tốn sức, chỉ cần một chút can đảm.
Nhiều người đi qua tuổi già nói rằng điều họ tiếc nhất không phải là những việc đã làm sai, mà là những lời đã không nói.
Nếu hôm nay bạn còn có thể nói, mình mong bạn nói. Đó có lẽ là việc sống chậm đẹp nhất: dừng lại đủ lâu để nói điều quan trọng với người mình thương.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ có nên xin lỗi con khi con đã lớn?
Nên, nếu bố mẹ nhận ra mình từng sai. Lời xin lỗi không làm bố mẹ mất uy mà giúp hai bên gần nhau hơn, nhất là khi con đã trưởng thành.
Bố mẹ già xin lỗi con thế nào cho thật lòng?
Nói cụ thể điều mình đã làm, không biện minh, không đòi con tha thứ ngay, và có thể kèm lời ghi nhận những điều tốt của con.
Con chưa sẵn sàng tha thứ cho bố mẹ thì sao?
Con có quyền cần thời gian. Có thể nói với bố mẹ rằng con đã nghe và cần thêm thời gian. Nếu vết thương nặng, tìm gặp chuyên gia tâm lý có thể giúp.
Viết thư hay nói trực tiếp thì tốt hơn?
Tuỳ người. Thư giúp người khó nói nói được trọn ý, người nhận có thời gian suy nghĩ. Nói trực tiếp thì gần gũi hơn. Cách nào thật lòng cũng tốt.
Vì sao nhiều người bố đời trước nghiêm khắc với con?
Nhiều người được dạy rằng nghiêm khắc mới nên người và ngại thể hiện tình cảm. Hiểu điều đó giúp con cái nhìn bố mẹ bằng con mắt khác, dù không xoá được nỗi đau.
