Truyện ngắn hôm nay kể về một cậu thanh niên đang học nghề sửa đồ điện tử ở thị xã, mang về sửa cái đài bán dẫn cũ của ông nội, đúng lúc tai ông đã nghe không còn rõ nữa. Đây là truyện do Kho Sách Nói viết, mọi nhân vật đều là hư cấu.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có những đồ vật trong nhà mình tưởng chỉ để dùng, tới lúc nó hỏng mới biết nó đang giữ cả một nếp sống. Câu chuyện hôm nay bắt đầu từ một vật như thế.
Cái hộp gỗ trên đầu tủ
Cái đài của ông to bằng hai viên gạch, vỏ gỗ đã bóng lên vì tay người, mặt trước có tấm vải lưới che loa và một cái kim dò sóng chạy ngang. Nó nằm trên đầu tủ thờ, lâu tới mức trên mặt gỗ in hẳn bốn vết chân tròn.
Sáng nào ông cũng dậy từ năm giờ, bật đài nghe bản tin, rồi mới đi tưới cây. Tối nào ông cũng vặn sang đài có cải lương, nằm võng nghe, chân đưa nhè nhẹ. Bà nội mất đã lâu, cái đài là thứ duy nhất trong nhà còn nói chuyện với ông đều đặn.
Hồi nhỏ, cậu cháu hay bị ông đuổi ra sân vì nghịch cái kim dò sóng. Cậu thích nghe tiếng rè rè giữa các đài, như tiếng gió từ một nơi rất xa. Ông thì không thích, ông bảo vặn lung tung là hỏng mất cái đài của ông.
Cậu lớn lên, lên thị xã học nghề sửa đồ điện tử. Một buổi, mẹ cậu gọi lên, kể cái đài của ông tắt hẳn rồi, ông ngồi cả buổi mân mê nó, không chịu cho ai mang đi bỏ.
Cuối tuần ở nhà ông
Cuối tuần cậu về, mang theo hộp đồ nghề. Ông đưa cái đài cho cậu bằng cả hai tay, như đưa một đứa trẻ. Cậu mở nắp sau ra, bụi bay mù, bên trong là những linh kiện cũ kỹ cậu chỉ thấy trong sách.
Ông ngồi sát bên, hỏi liên tục. Cái gì đây con. Sửa được không con. Có phải thay nhiều không. Cậu trả lời to, ông vẫn hỏi lại. Lúc ấy cậu mới để ý ông phải nghiêng đầu, đưa tai về phía cậu mới nghe.
Mẹ cậu kể nhỏ ở dưới bếp: tai ông kém đi gần một năm nay, đi khám bác sĩ rồi, người ta bảo do tuổi già, có thể đeo máy trợ thính mà ông không chịu. Ông nói ông nghe đài vẫn rõ, chỉ có người ta nói nhỏ thôi.
Cậu cúi xuống mạch điện, không nói gì. Cậu hiểu ra là ông không chịu đeo máy vì ông không muốn tin mình đã già tới vậy.
Những linh kiện cũ
Cậu làm suốt một buổi chiều. Mấy cái tụ điện phồng lên phải thay, chiết áp chỉnh âm lượng bị bụi bám, vặn lên nghe rột rẹt. Cậu lau từng chân, hàn lại mấy mối nối đã khô. Mùi nhựa thông bốc lên, ông ngồi hít hít, bảo giống mùi hồi ông còn đi làm ở xưởng.
Ông kể ngày xưa cái đài này ông mua bằng tiền dành dụm cả năm, chở về bằng xe đạp, bọc trong cái áo khoác của ông. Cả xóm tới nghe ké, ngồi kín hiên. Bà nội pha nước chè xanh rót cho từng người.
Cậu chưa từng nghe ông kể chuyện ấy. Cậu dừng tay, hỏi thêm, ông kể thêm. Mỗi lần cậu hỏi to, ông lại kể một đoạn. Có những đoạn ông kể lại hai lần, cậu cũng không nhắc.
Chập tối, cậu lắp xong. Cậu vặn công tắc. Có tiếng rè, rồi một giọng phát thanh viên đọc tin thời tiết vang lên trong veo. Ông ngồi im, nhìn cái đài như nhìn một người vừa đi xa về.
Áp tai vào tấm lưới loa
Ông cầm cái đài lên, áp tai vào tấm vải lưới. Cậu vặn to thêm. Ông gật gật, cười, nói rõ lắm, rõ lắm. Nhưng cậu biết ông chỉ nghe được tiếng chứ không nghe được chữ, vì ông cười cả ở những chỗ tin bão.
Cậu thấy cổ họng mình nghẹn lại. Cậu đã sửa xong cái đài, mà không sửa được cái ông thật sự cần.
Tối đó, cậu kéo cái ghế đẩu ngồi sát võng ông. Đài phát cải lương, cậu không nghe ra lời, nhưng cậu biết bài ấy, hồi nhỏ ông hay ngân nga. Cậu cúi xuống, nói to từng câu ông bị lỡ, như người nhắc tuồng.
Ông quay sang nhìn cậu, lần đầu trong buổi tối ấy ông không giả vờ nữa. Ông nói: con nói lại câu vừa rồi coi, ông không nghe kịp.
Những buổi chiều thứ bảy
Từ đó, cuối tuần nào cậu cũng về. Ông bật đài, cậu ngồi bên cạnh đọc lại tin cho ông, nói to, chậm, có khi bình thêm vài câu. Ông cãi lại, cậu cãi lại, hai ông cháu cười như hai người bạn già.
Mấy tháng sau, ông tự hỏi mẹ cậu chuyện cái máy trợ thính. Ông nói đeo vô coi thử, để thằng nhỏ khỏi phải la khản cổ. Mẹ cậu chở ông đi khám lại, còn cậu đứng ngoài cửa phòng khám, cười một mình.
Cái đài vẫn nằm trên đầu tủ, đúng bốn vết chân tròn. Sáng nào ông cũng bật bản tin lúc năm giờ, chiều thứ bảy thì đợi cậu về mới bật cải lương.
Cậu không bao giờ nói với ông rằng sửa cái đài chỉ tốn có một buổi. Còn ngồi cạnh ông nghe đài, cậu biết, là việc phải làm cả đời.
Câu hỏi thường gặp
Truyện cái đài bán dẫn của ông nội có thật không?
Không. Đây là truyện ngắn hư cấu do Kho Sách Nói viết. Ông nội, người cháu và cái đài đều được dựng lên để kể về một mối thân tình giữa hai thế hệ.
Đài bán dẫn là gì?
Đài bán dẫn là cách gọi quen của những chiếc radio dùng linh kiện bán dẫn như bóng bán dẫn thay cho đèn điện tử kiểu cũ, nhỏ gọn hơn và chạy được bằng pin. Ở nhiều nhà Việt Nam, nó từng là món đồ quý, cả xóm cùng nghe.
Vì sao ông không chịu đeo máy trợ thính?
Trong truyện, ông không muốn nhận mình đã già tới mức nghe không rõ. Chỉ khi thấy cháu phải nói to suốt buổi, ông mới tự hỏi tới chuyện đeo máy, vì thương cháu hơn là vì mình.
Nếu người lớn tuổi trong nhà nghe kém thì nên làm gì?
Nên đưa người thân đi khám bác sĩ tai mũi họng để biết nguyên nhân và cách hỗ trợ phù hợp. Ở nhà, hãy nói chậm, rõ, nhìn thẳng mặt khi nói và kiên nhẫn nhắc lại, đừng để người già thấy mình là gánh nặng.
Cái kết của truyện gợi điều gì?
Sửa một món đồ thì có lúc xong, còn ở cạnh một người thì không có lúc xong. Truyện để lại cảm giác rằng đôi khi việc quý nhất ta làm được cho người già chỉ là ngồi xuống bên cạnh và nói to hơn một chút.
