Truyện ngắn hôm nay kể về bác bảo vệ của một trường tiểu học và cậu bé ngày nào cũng là đứa được đón muộn nhất, vì mẹ cậu làm hai ca. Suốt năm năm, chiều nào hai người cũng ngồi chờ ở cổng trường. Đây là truyện do Kho Sách Nói viết, mọi nhân vật đều là hư cấu.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Nếu bạn từng là đứa trẻ đứng chờ ở cổng trường khi các bạn đã về hết, bạn sẽ nhớ cái sân trường vắng lúc chiều xuống. Câu chuyện hôm nay diễn ra ở đúng cái sân ấy.
Đứa trẻ cuối cùng
Bác làm bảo vệ ở trường tiểu học này đã mười lăm năm. Sáng mở cổng, chiều đóng cổng, giữa giờ đi một vòng kiểm tra điện nước, tưới mấy bồn hoa. Bác thuộc mặt gần hết học trò, và thuộc cả mặt phụ huynh đứa nào đón đứa nào.
Năm ấy có một cậu bé lớp một, người nhỏ thó, cái ba lô to gần bằng người. Chiều nào các bạn về hết, cậu vẫn đứng ở cổng, hai tay nắm quai cặp, mắt nhìn ra đầu đường. Năm giờ, năm rưỡi, có hôm gần sáu giờ, mẹ cậu mới tới, quần áo công nhân, thở hổn hển, rối rít xin lỗi.
Bác hỏi mới biết mẹ cậu làm ở khu công nghiệp gần đó, làm ca chiều tới năm giờ, tối lại đi bán hàng ở chợ đêm. Bố cậu không có. Ông bà ở quê. Không ai đón thay được.
Bác nói với cô giáo chủ nhiệm cứ để cậu ngồi với bác ở chòi bảo vệ, bác trông giùm. Cô giáo gật đầu. Từ đó, chiều nào cũng vậy, khi sân trường đã vắng, có một ông già và một đứa trẻ ngồi cạnh nhau ở cổng.
Cái chòi bảo vệ
Chòi bảo vệ chỉ rộng vài mét, một cái bàn, một cái ghế, cái quạt con, cái ấm trà. Bác kê thêm cho cậu cái ghế nhựa nhỏ. Cậu ngồi làm bài tập, bác ngồi uống trà, nghe đài. Cậu viết sai chính tả, bác chỉ. Cậu tính nhầm, bác bảo đếm lại bằng ngón tay.
Có hôm cậu buồn, không làm bài, ngồi nhìn ra đường. Bác không hỏi, chỉ lấy cái bàn cờ tướng cũ ra, bày lên bàn, bảo chơi không. Cậu không biết chơi. Bác dạy từ đầu, xe đi thẳng, pháo phải có ngòi, mã đi chữ nhật. Cậu học nhanh, mấy tuần đã biết bày thế.
Mùa mưa, chiều nào cũng mưa. Hai bác cháu ngồi trong chòi nghe mưa rơi trên mái tôn, đánh cờ, ăn gói bánh quy bác mua. Mùa rét, bác lấy cái áo khoác cũ của mình quấn cho cậu, rộng thùng thình, chỉ hở cái mặt.
Mẹ cậu tới đón, thấy hai người đang chụm đầu bên bàn cờ, đứng ở cửa không nỡ gọi. Có lần chị mang cho bác túi cam, bác không nhận, chị cứ để lại trên bàn rồi đi.
Những năm cậu lớn dần
Lên lớp ba, cậu đã đánh cờ thắng bác vài ván. Bác giả vờ cáu, bảo chơi lại. Cậu cười, bày cờ lại. Lên lớp bốn, cậu cao vọt lên, cái ghế nhựa nhỏ đã chật. Bác đổi cho cậu cái ghế to, còn mình ngồi ghế nhựa.
Cậu kể cho bác nghe mọi thứ. Chuyện bạn trong lớp, chuyện điểm kiểm tra, chuyện mẹ đau lưng. Có lần cậu hỏi bác có con không. Bác nói có, con bác ở xa, cháu nội bác cũng tầm tuổi cậu, mà bác ít khi gặp. Cậu nghe, không nói gì, chiều hôm sau mang cho bác một bức tranh vẽ hai người ngồi đánh cờ.
Có những chiều mẹ cậu tới sớm, cậu lại nấn ná, bảo đợi con đánh nốt ván này. Mẹ cậu đứng chờ ở cổng, nhìn vào, mỉm cười.
Bác không nhận ra từ lúc nào, buổi chiều nào cậu nghỉ học vì ốm, bác lại thấy cái chòi trống trải lạ. Bác ngồi bày cờ một mình, đi cả hai bên, rồi cất đi.
Buổi chiều cuối cấp
Năm cậu học lớp năm, mẹ cậu đã đổi được việc gần nhà, cậu cũng đủ lớn để tự đạp xe về. Không còn cần ai trông chờ nữa. Hôm tổng kết năm học, sân trường đông vui, học trò khoe giấy khen, phụ huynh chụp ảnh.
Chiều hôm ấy, các bạn về hết, cậu vẫn ngồi trong chòi bảo vệ. Bác ngạc nhiên, hỏi sao chưa về, mẹ đâu. Cậu nói hôm nay con tự về, nhưng con muốn ở lại đợi bác đóng cổng.
Hai bác cháu đánh ván cờ cuối cùng. Cậu thắng, bác không đòi chơi lại. Rồi cậu đứng dậy, cùng bác đi một vòng sân, đóng cửa từng lớp, tắt từng cái quạt, như bác vẫn làm mỗi chiều mà cậu đã nhìn suốt năm năm.
Tới cổng, bác kéo cánh cổng sắt, cậu đẩy phụ. Cánh cổng khép lại kêu kẽo kẹt. Bác khóa, quay sang, thấy cậu đang đứng nhìn sân trường vắng, mắt đỏ hoe.
Quân tốt trong túi áo
Cậu móc trong túi áo ra một quân cờ tướng bằng gỗ, quân tốt, tự tay cậu gọt và viết chữ lên bằng bút dạ. Cậu nói con làm tặng bác. Hồi đầu bác bảo con là quân tốt chỉ đi thẳng, không lùi được, nhưng qua sông rồi thì đi ngang được.
Bác cầm quân cờ, lật đi lật lại. Bác nhớ ra mình từng nói câu ấy, vào một chiều mưa nào đó, khi cậu hỏi vì sao con tốt yếu thế. Bác không ngờ cậu nhớ.
Cậu nói giờ con qua sông rồi, lên cấp hai, con đi ngang được rồi. Rồi cậu cúi đầu chào bác, kiểu chào học trò chào thầy, leo lên xe đạp, đạp đi. Tới đầu đường, cậu quay lại vẫy tay. Bác đứng ở cổng, vẫy lại.
Năm học mới, có một đứa bé lớp một khác đứng chờ ở cổng khi các bạn đã về hết, tay nắm chặt quai cặp, mắt nhìn ra đầu đường. Bác kê thêm cái ghế nhựa nhỏ trong chòi, lấy bàn cờ ra. Trên bàn, cạnh ấm trà, có một quân tốt bằng gỗ đứng riêng một góc.
Câu hỏi thường gặp
Truyện bác bảo vệ và cậu bé đón muộn có thật không?
Không. Đây là truyện ngắn hư cấu do Kho Sách Nói viết. Bác bảo vệ, cậu bé và người mẹ đều được dựng lên, không gắn với trường học hay người có thật.
Cha mẹ đi làm muộn, không đón con đúng giờ thì nên làm gì?
Nên trao đổi trước với nhà trường để biết có hình thức trông giữ sau giờ học hay không, nhờ người thân tin cậy đón thay và luôn báo rõ cho con biết ai sẽ đón. Không nên để trẻ nhỏ tự về khi chưa đủ an toàn.
Vì sao bác bảo vệ dạy cậu bé chơi cờ?
Bàn cờ là cách để cậu bé không chỉ ngồi chờ trong buồn bã. Nó cho hai người một việc chung, một ngôn ngữ chung, và dần thành sợi dây gắn bó giữa một ông già xa cháu và một đứa trẻ thiếu bố.
Quân tốt qua sông có ý nghĩa gì trong truyện?
Trong cờ tướng, quân tốt chỉ đi thẳng, qua sông rồi mới được đi ngang. Cậu bé dùng hình ảnh ấy để nói mình đã lớn, đã đi qua một chặng đường, và cảm ơn người đã cùng mình đi qua chặng ấy.
Truyện này hợp với ai nghe?
Hợp với những ai làm việc ở trường học, những bố mẹ đi làm vất vả, và những người từng là đứa trẻ chờ ở cổng trường. Cũng hợp để kể cho trẻ nghe về lòng biết ơn với những người âm thầm quanh mình.
