Truyện ngắn hôm nay kể về một cậu thanh niên đang túng quẫn, lẻn vào nhà một bà cụ sống một mình định lấy trộm, thì bị bà nhận nhầm là cháu nội, dọn cơm cho ăn. Đây là truyện do Kho Sách Nói viết, mọi nhân vật đều là hư cấu.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Câu chuyện hôm nay có một kẻ trộm, nhưng không có vụ trộm nào. Nó chỉ có một bữa cơm, và những gì xảy ra sau bữa cơm ấy.
Đêm cuối tháng
Cậu hai mươi tuổi, rời quê lên thị xã làm phụ hồ được nửa năm thì công trình đóng cửa. Chủ thầu nợ lương rồi biến mất. Cậu ở trọ, nợ tiền phòng hai tháng, bà chủ trọ dọa đuổi. Mấy hôm nay cậu ăn bánh mì không, có hôm nhịn hẳn.
Tối ấy cậu đi lang thang tới một con hẻm vắng, thấy căn nhà cấp bốn cuối hẻm tối om, cửa sau khép hờ. Cậu biết căn nhà ấy, đi ngang mấy lần, chỉ thấy một bà cụ ngồi ở hiên, chẳng có ai ra vào.
Cậu đứng ngoài cửa sau rất lâu. Cậu chưa bao giờ lấy của ai cái gì. Mẹ cậu ở quê vẫn nói nhà mình nghèo nhưng không ai phải cúi mặt. Rồi cậu nghĩ tới tiền phòng, tới cái bụng đói, tới cái điện thoại sắp bị cắt.
Cậu đẩy cửa bước vào. Trong bếp tối, có mùi cơm nguội và mùi dầu gió. Cậu rón rén đi lên nhà trên, tim đập như trống, tay sờ soạng tìm cái tủ.
Con về muộn thế
Bóng đèn bỗng bật sáng. Cậu đứng sững giữa nhà, không chạy kịp. Bà cụ đứng ở cửa buồng, tóc bạc xõa, tay còn đặt trên công tắc. Bà nhìn cậu một lúc lâu, rồi nói: con về muộn thế, cơm bà để phần trong chạn từ chiều.
Cậu không hiểu gì. Bà đi ngang qua cậu, xuống bếp, lục cục bê ra một mâm cơm nhỏ: bát cơm nguội, đĩa đậu phụ rán, mấy con cá kho khô. Bà đặt mâm xuống phản, ngồi xuống, vẫy tay bảo cậu ngồi.
Cậu ngồi xuống như bị ai ấn vai. Bà gắp cá bỏ vào bát cậu, nói ăn đi, cháu bà gầy quá, làm gì mà gầy thế. Bà nói chuyện đứa cháu đi học xa, nói bố nó dạo này không gọi về, nói con mèo nhà bên lại sang ăn vụng.
Cậu cầm đũa lên. Cá kho mặn, cơm nguội cứng. Cậu ăn hết sạch, từng hạt. Cậu cúi gằm mặt, không dám ngẩng lên, vì nước mắt cứ rơi vào bát.
Cái tủ không ai mở
Ăn xong, bà dọn mâm, bảo cậu đi ngủ đi, mai còn đi học. Bà đi vào buồng, nằm xuống, kéo chăn. Một lúc sau, tiếng thở đều vang lên.
Cậu ngồi một mình ở phản. Cái tủ gỗ ở góc nhà, ngăn kéo không khóa. Cậu nhìn nó, rồi nhìn cái mâm đã dọn, rồi nhìn tấm ảnh trên tường, một thằng bé tóc húi cua, mặc áo trắng, đứng cạnh bà ở ngoài hiên.
Cậu không mở cái tủ. Cậu đứng dậy, khẽ đóng cánh cửa buồng cho gió khỏi lùa vào, tắt đèn, đi ra bằng lối cửa sau, khép cửa lại cẩn thận như lúc cậu tới.
Đêm đó cậu ngồi ở bậc thềm nhà trọ tới sáng. Cậu không nghĩ được gì rõ ràng, chỉ nhớ cái vị cá kho mặn, nhớ câu con về muộn thế. Đã lâu lắm rồi không ai hỏi cậu về muộn hay sớm.
Gõ cửa giữa ban ngày
Sáng hôm sau, cậu ra chợ, xin bốc vác cho một sạp rau được mấy chục nghìn. Cậu mua một bó rau muống, rồi đi về con hẻm cuối, gõ cửa trước, đàng hoàng, giữa ban ngày.
Bà cụ ra mở cửa, nhìn cậu, không nhận ra. Bà hỏi cháu tìm ai. Cậu nói cậu ở trọ gần đây, có bó rau dư, biếu bà. Bà cảm ơn, mời cậu vào uống nước, như mời một người lạ.
Bà hàng xóm bên cạnh thấy có người lạ, sang ngó, nhìn cậu đầy nghi ngại. Lúc bà cụ vào bếp, người hàng xóm nói nhỏ: bà lẫn mấy năm nay rồi, con cháu đi làm xa, gửi tiền về nhờ bên này trông giùm. Cậu là ai, sang đây có việc gì. Cậu không trả lời được.
Cậu kể thật hết với người hàng xóm, chuyện tối qua, chuyện cái tủ, chuyện bữa cơm. Kể xong cậu cúi đầu, chờ bị đuổi đi, hay tệ hơn. Người hàng xóm im lặng rất lâu, rồi nói: thôi, cái mái bếp nhà bà dột mấy tháng nay, cậu biết leo trèo không.
Con ăn cơm chưa
Cậu sửa mái bếp mất một buổi chiều. Rồi sửa cái cánh cửa sau bị xệ bản lề, thứ đã để cậu lọt vào đêm hôm ấy. Người hàng xóm trả cậu ít tiền, nói tiền của con cháu bà gửi để lo sửa nhà, cậu cầm lấy.
Từ đó, chiều nào bốc vác ở chợ xong cậu cũng ghé qua. Mang cho bà mớ rau, gánh giùm can nước, ngồi nghe bà kể chuyện đứa cháu đi học xa mà bà kể đi kể lại mỗi ngày. Bà vẫn không nhớ tên cậu. Có hôm bà gọi cậu là cháu, có hôm gọi là anh.
Một buổi chiều, cậu quyết định nói thật với bà. Cậu ngồi xuống cạnh bà, kể từng chữ, cái đêm ấy, cái tủ, bữa cơm. Bà nghe, gật gù, rồi cười hiền, vỗ vỗ tay cậu.
Năm phút sau, bà quay sang, nhìn cậu như lần đầu gặp, hỏi: con ăn cơm chưa. Cậu nhìn bà một lúc lâu, rồi nói: dạ, chưa bà. Bà đứng dậy, chậm chạp đi xuống bếp, lục cục bê mâm cơm lên, như đã làm cho cậu từ đêm hôm ấy.
Câu hỏi thường gặp
Truyện cậu trộm vặt và bữa cơm dọn nhầm có thật không?
Không. Đây là truyện ngắn hư cấu do Kho Sách Nói viết. Cậu thanh niên, bà cụ và người hàng xóm đều được dựng lên, không gắn với người hay địa chỉ có thật.
Truyện có cổ vũ việc lẻn vào nhà người khác không?
Không. Truyện cho thấy cậu thanh niên ân hận, không lấy gì, tự kể thật và sửa sai bằng việc làm. Lẻn vào nhà người khác là vi phạm pháp luật, ai đang túng quẫn nên tìm sự giúp đỡ từ chính quyền địa phương hoặc các tổ chức hỗ trợ.
Người lẫn trí là gì?
Lẫn trí là cách nói dân gian về tình trạng người lớn tuổi giảm trí nhớ, hay quên, nhầm người nhầm việc. Đây có thể là dấu hiệu của bệnh lý cần bác sĩ thăm khám, gia đình không nên tự kết luận.
Vì sao bữa cơm lại thay đổi cậu thanh niên?
Vì nó cho cậu điều cậu thiếu hơn cả tiền: cảm giác có người chờ mình về, lo mình đói. Sự tin tưởng vô điều kiện của bà cụ, dù xuất phát từ việc nhận nhầm, làm cậu không thể làm điều xấu.
Cái kết của truyện gợi điều gì?
Bà cụ không nhớ được lời thú nhận, nhưng cậu vẫn chọn ở lại và ngồi xuống ăn. Truyện gợi rằng có những món nợ không trả bằng lời xin lỗi, mà bằng việc có mặt mỗi ngày.
