Truyện ngắn hôm nay kể về một bà mẹ chồng góa chồng sống bằng nghề trồng sen ở một đầm ven đô, và cô con dâu thành phố bất đắc dĩ về ở cùng bà trọn một mùa sen. Đây là truyện do Kho Sách Nói viết, mọi nhân vật đều là hư cấu.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Người ta hay kể chuyện mẹ chồng nàng dâu bằng những trận cãi nhau. Câu chuyện hôm nay thì gần như không có tiếng cãi nào, chỉ có nước, sen và những buổi sáng rất sớm.
Người đàn bà của đầm sen
Bà góa chồng từ năm bốn mươi tuổi, một mình nuôi đứa con trai lớn lên bằng cái đầm sen sau nhà. Mùa hè bà dậy từ ba giờ, chèo thuyền ra hái những búp sen vừa hé, kịp mang ra chợ lúc trời rạng. Hết mùa hoa thì thu hạt, cắt ngó, phơi lá.
Người làng nói bà ít lời như cái đầm, mặt nước lúc nào cũng phẳng. Bà sống một mình đã lâu, con trai đi làm trên tàu viễn dương, mỗi năm về một lần, cưới vợ thành phố, ở luôn thành phố.
Bà chưa bao giờ phàn nàn. Bà chỉ có một thói quen, cứ sáng ra là ngồi ở cái cầu ao bằng gỗ, nhìn ra đầm, uống một chén trà ướp sen bà tự làm. Bà bảo đó là lúc bà nói chuyện với ông nhà, không ai nghe thấy.
Mùa sen năm ấy, con trai gọi về, giọng ngập ngừng. Con dâu bà mất việc ở thành phố, lại đang nuôi đứa con nhỏ, tiền thuê nhà đắt đỏ. Anh hỏi mẹ cho vợ con về quê ở tạm một thời gian.
Cô con dâu về quê
Cô con dâu về bằng chiếc taxi chở đầy vali, bế đứa con gái hai tuổi. Cô mặc quần âu, đi giày, đứng ở đầu ngõ nhìn con đường đất đầy ổ gà, thở ra một hơi rất dài.
Những ngày đầu, hai người như hai người khách trong cùng một nhà. Cô ngủ muộn, dậy muộn, ăn sáng bằng bánh mì mua từ thị trấn. Bà dậy từ ba giờ, ăn cơm nguội với muối vừng. Cô hay cầm điện thoại đi vòng quanh sân tìm sóng, bà hay đứng ở cầu ao nhìn cô, không nói gì.
Có lần bà nấu canh cua, cô không ăn, nói con bé dị ứng. Bà không biết dị ứng là gì, chỉ lặng lẽ cất bát canh đi. Có lần cô giặt đồ bằng máy giặt mang theo, bà đứng nhìn cái máy quay ầm ầm như nhìn một con vật lạ.
Đứa cháu nhỏ thì khác. Nó chạy theo bà ra cầu ao, ngồi trong lòng bà, giơ tay đòi hoa sen. Bà bẻ cho nó một cái lá to, úp lên đầu nó làm nón. Cô con dâu đứng trên thềm nhìn xuống, lần đầu thấy bà mẹ chồng cười.
Một buổi sáng mất ngủ
Một đêm cuối tháng sáu, cô mất ngủ. Chuyện xin việc không đâu vào đâu, chồng ở xa, con thì sốt nhẹ. Gần ba giờ sáng, cô ra hiên ngồi, thấy ngọn đèn dầu nhỏ đang lắc lư ngoài đầm.
Cô đi ra cầu ao. Bà đang chèo thuyền về, khoang thuyền đầy búp sen. Bà nhìn cô, không hỏi sao chưa ngủ, chỉ nói xuống giúp bà một tay.
Cô lóng ngóng bước xuống thuyền, thuyền chòng chành, suýt ngã. Bà nắm cổ tay cô, giữ lại, bàn tay khô và cứng như vỏ cây. Hai người chèo ra giữa đầm. Sương phủ trắng, sen hồng mờ mờ như những ngọn nến chưa thắp.
Bà chỉ cô cách hái: chọn búp vừa hé, ngắt sát cuống, đừng làm dập cánh. Cô hái hỏng mấy búp, bà không mắng. Lúc thuyền về tới cầu ao, trời đã sáng hẳn, cô nhận ra cả buổi mình không nghĩ gì tới chuyện xin việc.
Gạo sen
Từ hôm đó, sáng nào cô cũng dậy theo bà. Hái xong, hai người ngồi ở hiên, tách gạo sen. Gạo sen là những hạt nhỏ màu vàng ngà ở đầu nhị hoa, thơm tới mức ngồi cạnh rổ hoa một lúc là tóc cũng thơm theo.
Bà tách nhanh, không cần nhìn. Cô tách chậm, phải cúi sát. Hai người ngồi như vậy cả tiếng, gần như không nói gì. Thỉnh thoảng bà nói một câu, như hồi trẻ ông nhà cũng ngồi tách gạo sen, tay to mà khéo lắm.
Cô bắt đầu kể với bà những chuyện cô chưa kể với ai, chuyện bị cho nghỉ việc, chuyện sợ chồng chán, chuyện có những đêm ôm con mà thấy mình lạc giữa thành phố. Bà nghe, tay vẫn tách đều. Bà không khuyên câu nào. Bà chỉ đẩy rổ hoa về phía cô thêm một chút.
Đứa cháu nhỏ ngủ trên võng giữa hai người, tay còn nắm một cánh sen. Gió từ đầm thổi vào, mùi sen thoang thoảng khắp hiên. Cô nghĩ, có những cách người ta nói thương nhau mà không cần chữ nào.
Mùa sen tàn
Cuối mùa, cô nhận được một công việc ở thành phố. Ngày cô đi, bà đưa cho cô một cái túi giấy. Trong đó là một gói trà ướp sen, gói bằng lá sen khô, buộc lạt.
Bà nói trà này ướp bằng gạo sen con tách đấy. Lúc nào buồn thì pha một chén, ngồi một mình mà uống. Cô ôm cái gói trà, không nói được câu nào, chỉ cúi đầu chào bà như chào mẹ ruột.
Ở thành phố, mỗi sáng trước khi đi làm, cô pha một chén trà, ngồi ở cái ban công nhỏ nhìn ra dãy nhà đối diện. Mùi sen bay lên, cô lại thấy cái đầm, cái thuyền, đôi bàn tay khô như vỏ cây.
Mùa sen năm sau, cô xin nghỉ phép một tuần, bế con về quê. Ba giờ sáng, ở cầu ao, có hai ngọn đèn dầu nhỏ lắc lư trên mặt đầm. Người làng nhìn ra, không phân biệt được đâu là bà, đâu là con dâu.
Câu hỏi thường gặp
Truyện đầm sen và hai người đàn bà có thật không?
Không. Đây là truyện ngắn hư cấu do Kho Sách Nói viết. Bà mẹ chồng, cô con dâu và cái đầm sen đều được dựng lên, không gắn với làng hay người có thật.
Gạo sen là gì?
Gạo sen là những hạt nhỏ màu vàng nhạt ở đầu nhị hoa sen, có mùi thơm đậm. Người làm trà sen thủ công thường tách gạo sen để ướp với trà khô, nhiều lần mới ra mẻ trà thơm.
Vì sao người ta hái sen từ rất sớm?
Người trồng sen thường hái lúc rạng sáng, khi búp hoa còn khép hoặc vừa hé và hương còn giữ lại nhiều. Hái sớm cũng để kịp mang ra chợ và tránh nắng làm hoa héo.
Truyện nói gì về mối quan hệ mẹ chồng nàng dâu?
Truyện không chia ai đúng ai sai. Nó cho thấy hai người khác nhau có thể gần nhau qua một việc làm chung, qua sự im lặng biết lắng nghe, thay vì cố thay đổi nhau bằng lời.
Truyện này hợp nghe khi nào?
Hợp nghe vào buổi sáng sớm hoặc lúc cần yên lòng. Cũng hợp với những người đang sống cùng gia đình bên chồng, bên vợ, và những ai đang trải qua một giai đoạn khó khăn phải tạm dừng lại.
