Truyện ngắn hôm nay kể về một người con trai miền Tây sống ở thành phố, tập kho cá theo cách của mẹ để cúng ngày giỗ đầu, kho bảy lần vẫn không ra vị, cho tới một bữa tối anh nấu vội mà chẳng định gì. Đây là truyện do Kho Sách Nói viết, người kể xưng mình, mọi nhân vật đều hư cấu.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Nếu bạn cũng có một món ăn mà chỉ một người trên đời nấu đúng vị, thì câu chuyện này là dành cho bạn.
Cái tộ đất mẹ để lại
Mẹ mình mất vào một sáng mùa mưa, nhẹ như mẹ vẫn sống. Lúc dọn nhà dưới quê, mấy anh chị em chia nhau đồ đạc, mình xin đúng một thứ: cái tộ đất nhỏ đã sứt một bên quai, đáy đen bóng vì mấy chục năm kho cá.
Hồi nhỏ, chiều nào mình cũng ngồi chồm hổm cạnh bếp củi nhìn mẹ kho. Mẹ thắng nước màu trong cái chảo gang, đường sủi bọt rồi ngả màu cánh gián, mẹ đổ ào vào tộ cá đã ướp, khói bốc lên thơm cả xóm. Mình chỉ nhớ có vậy, cái mùi và tiếng xèo, chứ chưa từng hỏi mẹ cho gì vào trước.
Lên thành phố học rồi đi làm, mỗi lần về quê mẹ đều kho một tộ để sẵn. Mình ăn ba chén cơm, mẹ ngồi nhìn, không ăn mấy. Mình tưởng tộ cá ấy sẽ còn đó mãi, như con sông trước nhà.
Gần tới ngày giỗ đầu, chị Hai gọi lên hỏi mình có về không. Mình nói có, rồi buột miệng hứa năm nay mình sẽ kho cá cúng mẹ. Cúp máy xong mới thấy mình vừa nhận một việc không biết làm.
Lần thứ nhất, lần thứ hai, lần thứ bảy
Lần đầu, mình mua con cá lóc ở chợ gần nhà, làm theo một công thức đọc được trên mạng. Nước màu cháy khét, cá mặn chát. Vợ mình ăn một miếng rồi lặng lẽ đi luộc thêm rau.
Lần thứ hai mình bớt muối, thêm nước dừa. Cá ngọt lừ như chè. Lần thứ ba mình thắng nước màu thật chậm, đứng canh từng giây, màu đẹp hơn nhưng mùi vẫn lạ. Cứ thế qua mấy tuần, tủ lạnh nhà mình lúc nào cũng có một hộp cá kho dở dang.
Tới lần thứ bảy thì cá trông giống lắm rồi, sánh, bóng, thơm tiêu. Mình gắp một miếng, nhắm mắt lại, chờ cái vị ngày xưa hiện ra. Nó không hiện ra. Món cá ngon, chỉ có điều nó là cá của người khác.
Đêm đó mình ngồi một mình trong bếp, nhìn cái tộ sứt quai, thấy mình giống một đứa trẻ đi lạc. Mẹ mất gần một năm, đây là lần đầu mình khóc, mà lại khóc vì một nồi cá.
Cuộc gọi về dì Út
Hôm sau mình gọi về cho dì Út, em gái út của mẹ, người hay nấu cỗ cho cả họ. Mình hỏi dì mẹ kho cá cho bao nhiêu đường, bao nhiêu nước mắm, ướp bao lâu. Dì cười trong điện thoại, tiếng cười giống mẹ tới mức mình phải đưa máy ra xa một chút.
Dì nói: mẹ con có đong đếm gì đâu con. Bả cầm hũ đường nghiêng nghiêng, thấy được thì thôi. Nước mắm nếm bằng đầu đũa. Bữa nào trời lạnh bả cho thêm tiêu, bữa nào tụi con đi học về trễ bả kho lửa nhỏ cho thấm, để tụi con về ăn còn nóng.
Mình ghi chép được đúng một dòng: lửa nhỏ, chờ người về. Mình nhìn dòng chữ ấy mãi, không biết làm sao biến nó thành công thức.
Trước khi cúp máy, dì dặn: con đừng kho cho mẹ, con kho cho người ăn. Mình dạ, mà chưa hiểu.
Bữa tối không định nấu
Mấy ngày trước giỗ, vợ mình phải đi làm ca tối. Mình đón con gái năm tuổi ở trường về, con kêu đói, mặt mũi lem nhem. Trong tủ chỉ còn một khúc cá lóc mình mua để tập thêm một lần cuối.
Mình không còn sức nghĩ tới công thức. Vừa nghe con kể chuyện ở lớp, mình vừa ướp cá, tay nghiêng hũ đường lúc nào không hay, nêm nước mắm bằng đầu đũa vì lười lấy muỗng. Con hỏi ba ơi bao giờ ăn, mình vặn lửa nhỏ lại, bảo con đi tắm trước đi, ra là có.
Lúc con tắm xong chạy ra, mùi cá đã lan khắp nhà. Mình đứng sững lại giữa bếp. Đó là cái mùi của những buổi chiều đi học về, của con đường đất đỏ, của tiếng mẹ gọi từ sau hè.
Con gái ăn hai chén cơm, rưới nước kho lên đầy chén. Mình ngồi nhìn con ăn, gần như không ăn gì, rồi chợt nhận ra mình đang ngồi đúng như mẹ ngày xưa.
Ngày giỗ đầu
Sáng giỗ, mình kho một tộ ở nhà chị Hai, bằng đúng cái tộ sứt quai mang từ thành phố về. Mình không nghĩ tới mẹ khi kho. Mình nghĩ tới đám cháu đang chạy ngoài sân, lát nữa thế nào cũng đói.
Mâm cúng dọn xong, dì Út gắp một miếng cá, ăn với cơm, không nói gì. Rồi dì đứng dậy, đi lấy thêm một chén cơm nữa. Chị Hai nhìn mình, mắt đỏ lên, cũng không nói gì.
Buổi chiều mọi người về hết, mình rửa cái tộ ngoài bờ sông như mẹ vẫn làm. Nước sông vẫn đục phù sa, vẫn chảy chậm như hồi mình còn nhỏ.
Tới giờ mình vẫn không biết mẹ cho bao nhiêu đường. Có lẽ mẹ cũng chưa bao giờ biết. Mẹ chỉ biết ai đang chờ ăn, và nấu cho người đó.
Câu hỏi thường gặp
Truyện nồi cá kho ngày giỗ đầu có phải chuyện thật không?
Không. Đây là truyện ngắn hư cấu do Kho Sách Nói viết. Người con trai, dì Út và gia đình trong truyện được dựng lên, dù nhiều người có thể thấy mình trong đó.
Cá kho tộ là món gì?
Cá kho tộ là món cá kho trong nồi đất nhỏ, ở miền Nam gọi là cái tộ. Cá thường được ướp với nước mắm, đường, tiêu, kho với nước màu thắng từ đường cho tới khi nước sánh lại, mỗi nhà một vị riêng.
Vì sao nhân vật kho mãi không ra vị của mẹ?
Vì anh cố bắt chước một công thức, trong khi mẹ anh chưa bao giờ nấu theo công thức. Mẹ nấu theo người ăn, theo thời tiết, theo giờ con đi học về. Vị ấy chỉ trở lại khi anh nấu cho một người đang đói.
Truyện nói gì về nỗi nhớ người đã mất?
Truyện không giải thích nỗi nhớ, chỉ cho thấy nó hay trú trong những thứ rất nhỏ như một cái mùi hay một cái tộ sứt quai. Và đôi khi người ta tìm lại người mình thương bằng cách làm cho người khác điều người ấy từng làm cho mình.
Nghe truyện xong thấy nhớ người thân đã khuất thì nên làm gì?
Bạn có thể nấu một món người ấy hay nấu, kể chuyện về họ cho người trong nhà nghe, hoặc viết vài dòng. Nếu nỗi buồn kéo dài nhiều tuần, làm bạn mất ngủ hay không thiết làm gì, hãy tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được đồng hành.
