Vay nóng qua ứng dụng dễ sa lầy vì nó nhanh, nhỏ và dễ, nhưng phí cao và hạn trả ngắn, nên người vay thường phải vay chỗ mới để trả chỗ cũ. Muốn thoát, việc đầu tiên là dừng mọi khoản vay mới, rồi liệt kê hết nợ, nhờ một người tin cậy cùng nhìn và biết rằng mình có quyền được đối xử đàng hoàng khi bị đòi nợ.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Nếu bạn đang nghe tập này lúc nửa đêm, điện thoại úp trên giường vì sợ tin nhắn đòi nợ, thì mình muốn nói trước một điều: bạn không phải người duy nhất, và có đường ra. Mình sẽ đi cùng bạn từng bước.
Một khoản vay nhỏ đã lớn lên như thế nào?
Câu chuyện thường bắt đầu rất bình thường. Một tháng thiếu tiền nhà vài ngày, xe hỏng, con cần đóng tiền học. Trên điện thoại hiện quảng cáo vay chỉ cần căn cước, duyệt trong vài phút. Bạn bấm, và tiền về thật.
Đến hạn, khoản phải trả lớn hơn bạn tưởng vì có thêm đủ loại phí. Lương chưa về, nên bạn vay một ứng dụng thứ hai để trả ứng dụng thứ nhất. Rồi thứ ba, thứ tư. Mỗi lần đều nghĩ đây là lần cuối.
Cái bẫy nằm ở chỗ mỗi khoản đều nhỏ, nên ta không thấy mình đang nợ nhiều. Chỉ khi cộng lại mới giật mình. Và vì hạn trả ngắn, gần như tuần nào cũng có một khoản đến hạn, khiến đầu óc lúc nào cũng căng.
Hiểu được vòng xoáy này rất quan trọng, vì nó cho thấy vấn đề không phải do bạn kém cỏi. Nó được thiết kế để dễ vào khó ra. Biết vậy, bạn sẽ bớt tự trách và dồn sức vào việc thoát ra.
Bước một: dừng vay mới, kể cả khi rất khó
Mọi kế hoạch thoát nợ đều thất bại nếu vẫn tiếp tục vay chỗ mới để trả chỗ cũ. Đây là bước đau nhất, vì nó có nghĩa là sẽ có khoản bị trễ hạn. Nhưng trễ hạn một khoản còn tốt hơn mở thêm một khoản mới với phí còn cao hơn.
Hãy gỡ các ứng dụng vay khỏi điện thoại. Không phải để trốn nợ, vì khoản nợ vẫn còn đó, mà để bạn không còn bấm vay trong lúc hoảng.
Tiếp theo, cắt tạm mọi khoản chi không thiết yếu trong vài tháng. Đây là giai đoạn sống tằn tiện có thời hạn, không phải mãi mãi. Nói với mình rằng đây là cuộc chạy nước rút có vạch đích.
Nếu có thể, nhận thêm ca làm, làm thêm việc nhỏ ngoài giờ. Mỗi đồng kiếm thêm dồn hết vào trả nợ, không để nó tan vào chi tiêu.
Bước hai: viết hết các khoản nợ ra giấy
Lấy một tờ giấy, ghi từng khoản: vay ở đâu, ban đầu bao nhiêu, giờ còn phải trả bao nhiêu, hạn ngày nào, phí trễ hạn tính thế nào. Ghi cả khoản vay bạn bè, người thân. Đây có thể là lần đầu bạn nhìn thấy toàn bộ bức tranh.
Đừng sợ con số. Một con số có thật, dù lớn, vẫn dễ đối mặt hơn một nỗi sợ mù mờ. Khi đã thấy hết, bạn mới chọn được khoản nào trả trước.
Thông thường nên ưu tiên những khoản có phí tăng nhanh nhất khi trễ hạn. Những khoản vay người thân, nếu họ thông cảm, có thể xin lùi lại một chút, kèm lời hứa và một lịch trả cụ thể.
Với các nơi cho vay, bạn có thể liên hệ để xin gia hạn hoặc trả dần. Không phải nơi nào cũng đồng ý, nhưng hỏi thì luôn hơn im lặng. Hãy giữ lại mọi tin nhắn, biên lai trả tiền.
Bước ba: đừng gánh một mình
Rất nhiều người giấu nợ vì xấu hổ, cho tới khi nó vỡ ra theo cách tệ nhất. Hãy chọn một người bạn tin nhất, có thể là anh chị, bạn thân, hay người bạn đời, và kể thật. Chỉ việc nói ra thôi đã làm nhẹ đi một nửa.
Người đó có thể giúp bạn bằng tiền, nhưng quan trọng hơn là giúp bạn giữ kế hoạch. Mỗi tuần cùng nhìn lại tờ giấy nợ, gạch bớt những khoản đã xong.
Nếu khoản nợ quá lớn so với thu nhập, hãy tìm đến tư vấn pháp lý miễn phí ở địa phương hoặc hỏi một luật sư để biết mình có những lựa chọn nào. Mỗi trường hợp mỗi khác, nên cần người có chuyên môn xem giấy tờ cụ thể.
Và nếu áp lực nợ làm bạn có những suy nghĩ tiêu cực về bản thân, xin hãy nói ngay với người thân hoặc tìm đến bác sĩ, chuyên gia tâm lý. Không khoản nợ nào đáng giá bằng bạn.
Khi bị đòi nợ quấy rối thì làm gì?
Một số nơi đòi nợ bằng cách gọi điện liên tục, nhắn tin xúc phạm, gọi cho người trong danh bạ của bạn. Điều này làm người vay vô cùng xấu hổ và sợ hãi.
Bạn cần nhớ: mình có nợ thì có nghĩa vụ trả, nhưng không ai có quyền đe doạ, bôi nhọ hay quấy rối mình và người thân. Hãy lưu lại mọi tin nhắn, ghi âm cuộc gọi nếu được, chụp màn hình.
Báo trước cho người thân và bạn bè thân rằng có thể họ sẽ nhận cuộc gọi lạ, đừng chuyển tiền thay và đừng cung cấp thêm thông tin. Nói trước sẽ giảm rất nhiều xấu hổ khi chuyện xảy ra.
Nếu bị đe doạ, hãy trình báo với cơ quan công an nơi mình ở, mang theo bằng chứng đã lưu. Đây là quyền của bạn. Thoát nợ là một hành trình vài tháng, có khi lâu hơn, nhưng mỗi khoản gạch đi là một bước nhẹ thêm.
Câu hỏi thường gặp
Có nên vay một khoản lớn để gom hết các khoản vay nhỏ không?
Chỉ nên cân nhắc nếu khoản vay mới đến từ nơi minh bạch, chi phí thấp hơn rõ ràng và bạn đã dừng hẳn việc vay thêm. Nếu không, gom nợ chỉ dọn chỗ để vay tiếp. Hãy hỏi người am hiểu trước khi ký.
Trễ hạn một khoản vay ứng dụng có ảnh hưởng gì?
Thường sẽ phát sinh phí trễ hạn và có thể ảnh hưởng lịch sử tín dụng tuỳ nơi cho vay. Liên hệ chủ động để xin lịch trả thường tốt hơn im lặng.
Làm sao biết ứng dụng cho vay có hợp pháp?
Hãy tìm hiểu công ty đứng sau ứng dụng, giấy phép hoạt động và điều khoản phí được công bố rõ ràng. Nơi nào chỉ cần chụp danh bạ, đòi quyền truy cập ảnh là dấu hiệu đáng ngờ.
Người thân phát hiện mình nợ và giận thì nên nói gì?
Hãy nhận trách nhiệm, không đổ lỗi, và đưa ra kế hoạch trả cụ thể. Người thân thường dịu lại khi thấy bạn nghiêm túc sửa sai.
Sau khi trả xong nợ, làm sao không rơi lại?
Hãy xây một quỹ dự phòng nhỏ để lần sau gặp chuyện gấp không phải vay nóng. Và nhớ lại cảm giác mấy tháng vừa qua mỗi khi thấy quảng cáo vay nhanh.
