Hai vợ chồng cùng về hưu mà ở nhà cả ngày lại hay va nhau là chuyện rất thường, vì mấy chục năm qua mỗi người có một nửa ngày ở ngoài, giờ bỗng phải chia chung một không gian và một nhịp suốt từ sáng tới tối. Cách gỡ là mỗi người giữ một góc riêng và một việc riêng, rồi cùng chọn vài việc chung có chủ đích.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình kể theo một cách hơi khác: một lá thư của một bà giáo về hưu gửi cho cô bạn thân thời sư phạm. Lá thư là hư cấu, nhưng những điều trong đó thì nhiều nhà sẽ thấy quen.
Lá thư gửi bạn cũ
Cậu thân mến, ông nhà mình nghỉ sau mình đúng nửa năm. Hồi mình nghỉ trước, ông còn đi làm, ngày của mình yên ả lắm. Từ khi ông nghỉ nốt, nhà mình như có hai ông chủ, mà bếp thì chỉ có một.
Sáng mình quen pha trà rồi đọc báo. Giờ ông dậy cùng giờ, ngồi đúng chỗ mình hay ngồi, bật đài to. Trưa mình nấu, ông đứng sau lưng bảo cho thêm muối. Chiều mình đi tập, ông hỏi đi đâu mà lâu thế. Mấy chuyện nhỏ thôi, mà tối nào hai đứa cũng cãi một câu.
Có hôm mình ngồi một mình ngoài hiên, nghĩ sao bốn mươi năm chung sống chưa từng thấy ông phiền như bây giờ. Rồi mình hiểu, bốn mươi năm ấy mỗi ngày tụi mình chỉ thật sự ở cạnh nhau có vài tiếng. Giờ là cả ngày.
Mình viết cho cậu vì nghe nói ông nhà cậu cũng sắp nghỉ. Mình kể cậu nghe những gì vợ chồng mình đã thử, cái được cái không, để cậu đỡ vấp như mình.
Vì sao ở cạnh nhau nhiều hơn lại dễ va hơn?
Cậu ạ, mình nghĩ không phải vì tụi mình hết thương nhau. Mà vì mỗi người từng có một vương quốc riêng. Bếp là của mình, xưởng nhỏ sau nhà là của ông, cơ quan là chỗ ông được làm sếp. Giờ cơ quan không còn, ông đi tìm chỗ để làm sếp, và chỗ gần nhất là bếp của mình.
Thứ hai là nhịp. Mình dậy sớm, ông thức khuya. Mình thích yên, ông thích đài. Hồi đi làm, những khác biệt ấy được giờ hành chính che bớt. Giờ thì nó phơi ra hết.
Thứ ba, mình nghĩ ông buồn. Ông không nói, nhưng mất cái chức, mất mấy anh em cơ quan, ông thấy hụt. Người buồn thì hay cáu, và người gần nhất là người bị cáu.
Hiểu ra mấy điều đó, mình bớt giận. Không phải ông cố tình làm khó mình. Ông đang lạc, và mình cũng đang lạc, chỉ là lạc theo hai hướng.
Mỗi người một góc, một việc riêng
Việc đầu tiên tụi mình làm là chia góc. Nghe buồn cười, nhưng có tác dụng. Ông dọn lại cái xưởng nhỏ sau nhà, kê một cái bàn, mang đống đài cũ ra sửa. Mình giữ cái ghế cạnh cửa sổ cho buổi sáng đọc báo. Mỗi người biết có một chỗ là của mình, không ai xâm phạm.
Việc thứ hai là mỗi người một việc ngoài nhà. Ông nhận làm thủ quỹ cho hội cựu chiến binh của phường, tuần đi họp hai buổi. Mình vẫn giữ nhóm tập buổi chiều. Có những tiếng đồng hồ mỗi người ở một nơi, về nhà lại có chuyện để kể.
Còn cái bếp, tụi mình thoả thuận: ai nấu thì người ấy làm chủ, người kia không đứng sau lưng. Thứ bảy ông nấu, mình ra ngoài, dù ông làm cá mặn chát mình cũng ăn và khen.
Cậu ơi, chia góc chia việc không phải xa nhau. Nó cho mỗi người chỗ để thở, để khi gặp lại thì vui, không phải gặp nhau cả ngày rồi mệt.
Vài việc chung có chủ đích
Chia riêng rồi thì cũng phải có chung, không thì thành hai người ở trọ. Tụi mình chọn ba việc. Sáng chủ nhật đi chợ cùng nhau. Tối nào cũng ăn cơm cùng, tắt ti vi. Và mỗi tháng một lần đi đâu đó, có khi chỉ là về quê thăm mộ bố mẹ, có khi ra biển hai ngày.
Mình nói có chủ đích là vì nó được chọn, không phải tình cờ. Ở cạnh nhau cả ngày mà không có việc chung nào được chọn thì vẫn có thể rất cô đơn.
Lúc đầu ông ngại, bảo già rồi đi đâu. Đi được hai lần, ông là người nhắc trước. Có lần ở biển, ông kể chuyện hồi mới quen mình, chuyện ông đạp xe ba chục cây số sang trường mình. Bốn mươi năm rồi mình mới nghe ông kể lại.
Cậu thử xem. Việc chung không cần to. Chỉ cần đều, và cả hai cùng muốn.
Khi va chạm vẫn xảy ra
Nói thế chứ tụi mình vẫn cãi nhau. Có điều giờ tụi mình cãi khác. Mình học được là khi ông cáu chuyện vặt, mình hỏi: hôm nay ông có chuyện gì à. Nhiều khi đúng là có, một người bạn cũ ốm, một cuộc họp không vui.
Ông thì học được một câu, mà mình nghĩ quý nhất: bà để ông yên một lúc. Nói ra thay vì gắt. Rồi ông ra xưởng, nửa tiếng sau quay vào pha ấm trà mới.
Còn những thói quen không đổi được, như ông bật đài to, mình mua cho ông cái tai nghe. Ông cười bảo bà khéo đuổi khéo. Mà thật, có những chuyện không cần cãi, chỉ cần một món đồ nhỏ.
Thư dài rồi. Mình chúc cậu với anh bước sang tuổi hưu nhẹ nhàng. Rồi cậu sẽ thấy, ở cạnh nhau cả ngày là một thứ phải học, như hồi mới cưới tụi mình đã học sống chung vậy.
Câu hỏi thường gặp
Vợ chồng về hưu cãi nhau nhiều có bình thường không?
Khá thường gặp trong giai đoạn đầu, vì cả hai đang làm quen với việc ở cạnh nhau cả ngày. Thường sẽ dịu dần khi mỗi người có góc, có việc riêng và hai người tìm được nhịp chung.
Làm sao có không gian riêng khi nhà chật?
Không cần cả một phòng. Một chiếc ghế, một góc bàn, một khung giờ mỗi người được yên là đủ. Quan trọng là cả hai cùng tôn trọng chỗ ấy.
Người chồng về hưu hay can thiệp việc bếp thì nói sao?
Thử thoả thuận ai nấu thì người ấy làm chủ, và để chồng nấu vài bữa trong tuần. Được giao một việc thật thường làm người ta bớt can thiệp vào việc của người khác.
Vợ chồng già nên làm việc chung gì?
Những việc nhỏ đều đặn như đi chợ, ăn cơm cùng không ti vi, đi dạo buổi tối hoặc một chuyến đi ngắn mỗi tháng. Việc chung nên do cả hai cùng chọn.
Một người cứ buồn, ít nói sau khi nghỉ hưu thì sao?
Hãy hỏi han nhẹ nhàng và tạo dịp cho người ấy có việc, có bạn. Nếu buồn kéo dài, mất ngủ, chán ăn thì nên đưa đi gặp bác sĩ.
