Ba mươi ngày đầu sau khi mất việc, việc quan trọng nhất với tiền là: kiểm tra những quyền lợi và khoản còn được nhận, cắt ngay chi tiêu không thiết yếu, nói thật với gia đình, tính xem quỹ dự phòng đủ sống bao lâu, và tránh mọi quyết định vội như vay nóng hay nhận đại việc đầu tiên trong lúc hoảng.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có thể bạn vừa bước ra khỏi phòng họp với một tờ giấy, hay vừa nhận một cuộc gọi báo công ty cắt giảm. Mình biết cảm giác mặt đất chao đi. Tập này không giúp bạn tìm việc, mà giúp bạn giữ vững tiền bạc để có thời gian tìm việc cho đúng.
Tuần đầu tiên: khoan hãy làm gì lớn
Những ngày đầu, cảm xúc thường rất mạnh: xấu hổ, giận dữ, sợ hãi. Đây không phải lúc để ra quyết định lớn như bán tài sản, vay một khoản lớn hay nhận một công việc không hợp chỉ để có việc.
Thay vào đó, hãy làm những việc nhỏ và cụ thể. Ngủ đủ, ăn uống bình thường, đi bộ ra ngoài một chút. Một cái đầu tỉnh táo sẽ tính toán tốt hơn.
Ghi lại mọi thứ liên quan đến việc nghỉ: ngày nghỉ chính thức, lương tháng cuối, các khoản phép chưa dùng, giấy tờ đã ký. Giữ lại mọi văn bản và tin nhắn từ công ty.
Nếu bạn thấy cú sốc làm mình mất ngủ nhiều ngày, buồn bã kéo dài, hãy nói với người thân hoặc tìm đến chuyên gia. Mất việc là một mất mát thật, cần được đối xử như vậy.
Kiểm tra những gì mình còn được nhận
Hỏi phòng nhân sự về lương những ngày làm cuối, tiền phép năm chưa nghỉ nếu có, các khoản trợ cấp theo hợp đồng. Hỏi cả việc chốt sổ và trả lại giấy tờ bảo hiểm xã hội.
Tìm hiểu xem mình có đủ điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp không. Điều kiện, thời hạn nộp hồ sơ và mức hưởng phụ thuộc vào quá trình đóng bảo hiểm của từng người, nên hãy hỏi trực tiếp trung tâm dịch vụ việc làm nơi bạn ở càng sớm càng tốt, vì thủ tục thường có thời hạn.
Nếu bạn thấy việc cho nghỉ có dấu hiệu không đúng quy định, hãy hỏi một luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý trước khi ký thêm giấy tờ nào. Mình không đánh giá được trường hợp cụ thể, chỉ mong bạn biết quyền của mình.
Khi đã biết rõ những khoản sẽ về, bạn có bức tranh thật về số tiền trong tay trong vài tháng tới.
Cắt chi tiêu ngay, nhưng có chọn lọc
Lấy danh sách chi tiêu hằng tháng, chia làm ba nhóm: bắt buộc như nhà, ăn, điện nước, học của con; quan trọng nhưng hoãn được như mua sắm đồ mới, sửa sang; và không cần như các gói giải trí, ăn ngoài thường xuyên.
Cắt ngay nhóm thứ ba. Hoãn nhóm thứ hai. Giữ nhóm thứ nhất và tìm cách giảm nhẹ nếu được, như nấu ăn ở nhà nhiều hơn, đi xe công cộng.
Đừng cắt tới mức khổ sở. Giữ lại vài niềm vui nhỏ không tốn kém, vì tinh thần của bạn cũng là một tài sản trong thời gian tìm việc.
Với những khoản trả góp hay khoản vay đang có, hãy chủ động liên hệ nơi cho vay nếu thấy có thể trễ. Hỏi về khả năng giãn lịch trả trước khi trễ hạn thường dễ hơn sau khi đã trễ.
Tính xem mình có bao nhiêu thời gian
Cộng quỹ dự phòng, các khoản còn được nhận, chia cho chi phí sống tối thiểu mỗi tháng. Kết quả là số tháng bạn có thể sống mà không cần thu nhập mới. Con số này quan trọng hơn bất cứ thứ gì, vì nó cho bạn biết mình có thời gian để tìm việc phù hợp hay phải tìm gấp.
Nếu có nhiều tháng, bạn có thể dùng một phần để học thêm, nghỉ ngơi lấy lại sức, tìm một công việc thật sự hợp. Nếu ít, hãy tìm một việc tạm thời để giảm áp lực trong khi tiếp tục tìm việc chính.
Đừng vội rút các khoản để dành dài hạn hay vay nóng để giữ mức sống cũ. Nếu buộc phải vay, chọn nơi minh bạch và vay ít nhất có thể.
Một anh từng mất việc ở tuổi bốn mươi kể rằng điều cứu anh không phải số tiền trong quỹ, mà là việc anh biết chính xác mình có bao nhiêu tháng. Biết vậy, anh bớt hoảng và từ chối được hai lời mời không hợp, trước khi nhận một chỗ làm anh gắn bó đến giờ.
Nói thật với gia đình, đừng gánh một mình
Nhiều người giấu chuyện mất việc, sáng vẫn mặc đồ đi làm rồi ra quán cà phê ngồi cả ngày. Giấu như vậy rất mệt, và khi lộ ra thường gây tổn thương hơn sự thật.
Hãy nói với vợ hoặc chồng, với bố mẹ nếu sống cùng. Nói rõ tình hình tiền bạc và kế hoạch của bạn. Gia đình cần biết để cùng điều chỉnh chi tiêu, và để ủng hộ bạn.
Với con nhỏ, có thể nói đơn giản: bố mẹ đang tìm chỗ làm mới, nên nhà mình tiết kiệm một chút. Trẻ con cảm nhận được căng thẳng, nói thật một cách nhẹ nhàng giúp con đỡ sợ.
Báo cho bạn bè và người quen trong nghề rằng mình đang tìm việc. Rất nhiều công việc đến từ một lời giới thiệu. Mất việc không phải điều đáng xấu hổ, nó là một chặng mà rất nhiều người đi qua.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nhận ngay công việc đầu tiên được mời?
Tuỳ vào số tháng bạn có thể tự trang trải. Nếu quỹ còn đủ, hãy cân nhắc kỹ sự phù hợp. Nếu đang rất gấp, có thể nhận tạm nhưng vẫn tiếp tục tìm việc hợp hơn.
Trợ cấp thất nghiệp đăng ký ở đâu?
Thường là trung tâm dịch vụ việc làm tại địa phương. Hãy hỏi sớm vì hồ sơ có thời hạn nộp sau khi nghỉ việc, và điều kiện hưởng tuỳ quá trình đóng bảo hiểm.
Có nên rút bảo hiểm xã hội một lần khi mất việc?
Đây là quyết định lớn ảnh hưởng tới quyền lợi về sau. Hãy tìm hiểu kỹ tại cơ quan bảo hiểm xã hội và cân nhắc lâu dài trước khi quyết.
Mất việc mà đang trả góp nhà thì làm sao?
Liên hệ ngân hàng sớm để hỏi về khả năng điều chỉnh lịch trả. Ưu tiên giữ khoản nhà ở và cắt các khoản khác trước.
Làm sao giữ tinh thần trong thời gian tìm việc?
Giữ nếp sinh hoạt đều đặn, vận động nhẹ, gặp gỡ bạn bè và đặt mục tiêu nhỏ mỗi ngày. Nếu thấy buồn kéo dài, hãy tìm người để nói hoặc gặp chuyên gia.
