Khi chỉ một người trong nhà muốn đổi thói quen, cách tốt nhất là đổi phần của mình trước, thoả thuận rõ những chỗ hai người giao nhau, và tuyệt đối đừng biến thói quen mới thành cái thước để đo người kia. Đổi mình thì làm được, đổi người khác thì thường chỉ sinh ra cãi vã.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này dành cho những ai đang muốn sống khác đi một chút, ngủ sớm hơn, ăn lành hơn, bớt tiêu xài hơn, nhưng người ở cùng mình thì vẫn vui vẻ với nếp cũ. Mình sẽ đi qua câu chuyện hư cấu của một cặp vợ chồng trẻ để thấy những chỗ hay vấp.
Mười giờ tối và trận bóng chưa đá
Chị quyết định đi ngủ trước mười một giờ sau một thời gian dài mệt mỏi. Chị đã chuẩn bị đủ: tắt điện thoại sớm, đọc vài trang sách, tắm nước ấm. Chỉ có một điều chị chưa tính tới là chồng mình.
Anh là người mê bóng đá, những trận ở trời Âu thường đá muộn. Tivi phòng khách bật tới nửa đêm, tiếng bình luận viên vọng vào phòng ngủ. Lúc anh vào giường, đèn điện thoại sáng lên lướt tin thêm một lúc nữa.
Những tối đầu, chị nhắc nhẹ. Rồi chị nhắc nhiều hơn. Rồi chị bắt đầu nói những câu như: anh cứ thức khuya thế này rồi xem sức khoẻ ra sao. Anh im lặng, rồi bực, rồi cãi lại.
Một thói quen tốt chị muốn xây cho mình, chỉ sau hai tuần, đã thành một cuộc chiến trong nhà.
Đổi mình khác với đổi người khác
Điều chị nhận ra khi bình tĩnh lại là: chị đã trộn hai việc làm một. Việc thứ nhất là chị muốn ngủ sớm. Việc thứ hai là chị muốn chồng cũng ngủ sớm. Việc thứ nhất nằm trong tay chị. Việc thứ hai thì không.
Khi một người vừa có thói quen mới, họ thường hào hứng, và hào hứng dễ trở thành muốn người khác làm theo. Người ăn chay muốn cả nhà ăn chay, người tập thể dục muốn bạn đời đi tập, người mới tiết kiệm thấy ai tiêu tiền cũng ngứa mắt.
Nhưng người kia chưa đi qua những gì mình đi qua. Họ không mệt như mình, không có lý do như mình. Với họ, lời nhắc của mình nghe như lời phán xét: em đang sống đúng, còn anh đang sống sai.
Và khi người ta cảm thấy bị phán xét, họ thường giữ chặt thói quen cũ hơn, chỉ để chứng minh mình không sai.
Đổi phần của mình mà không cần người kia
Chị quyết định thôi nhắc chồng, và lo trọn phần của mình. Chị mua một đôi nút tai êm, một tấm che mắt. Mười giờ rưỡi, chị chúc anh xem bóng vui, vào phòng, đóng cửa.
Chị nhờ anh một việc cụ thể thay vì đòi anh đổi cả lối sống: khi vào phòng ngủ thì đừng bật đèn lớn, và nếu muốn lướt điện thoại thì để độ sáng thấp, quay mặt đi.
Lời đề nghị nhỏ và cụ thể ấy anh đồng ý ngay. Nó không đụng tới thứ anh thích, chỉ đụng tới chỗ hai người chạm nhau.
Nhiều thói quen có thể đổi theo cách này. Muốn ăn lành hơn, mình nấu thêm một món rau cho mình, không bắt cả nhà bỏ món chiên. Muốn tập thể dục, mình đi tập, không kéo người kia theo. Đổi phần mình đã đủ việc rồi.
Thoả thuận những chỗ giao nhau
Cuộc sống chung luôn có những chỗ thói quen của hai người phải chạm nhau: phòng ngủ, bữa cơm, ví tiền chung, giờ giấc của con cái. Ở những chỗ đó, cần ngồi lại thoả thuận, chứ không phải âm thầm chịu đựng hay âm thầm áp đặt.
Chị và anh ngồi nói chuyện một buổi tối không có bóng đá. Chị kể chị đang mệt thế nào và vì sao chị cần ngủ sớm. Anh kể bóng đá với anh là thời gian thư giãn duy nhất sau tuần làm việc căng thẳng.
Họ đi tới một thoả thuận: những đêm có trận anh thích, anh xem ở phòng khách bằng tai nghe. Những đêm không có trận, anh thử đi ngủ cùng giờ với chị. Không có ai thắng ai, chỉ có hai người cùng tìm một cách sống cạnh nhau.
Điều đáng chú ý là khi chị thôi ép, anh lại tự nhiên đi ngủ sớm hơn vào những tối không có bóng. Có lẽ vì giờ đó không còn là chuyện thua cuộc.
Khi thói quen của người kia thật sự đáng lo
Có những trường hợp thói quen của người sống cùng không chỉ khác mình, mà thật sự gây hại: uống rượu nhiều, cờ bạc, nợ nần, hay ảnh hưởng tới con cái. Khi đó, đây không còn là chuyện mỗi người một nếp.
Những lúc ấy, nói chuyện thẳng thắn về lo lắng của mình vẫn là bước đầu, nhưng có thể cần thêm sự giúp đỡ từ bên ngoài: bác sĩ, chuyên gia tư vấn hôn nhân gia đình, người thân đáng tin. Đừng gánh một mình.
Còn với phần lớn những khác biệt thường ngày, ngủ sớm hay ngủ muộn, ăn mặn hay ăn nhạt, dọn ngay hay dọn sau, thì sống chung là học cách để mỗi người được là mình ở mức vừa phải.
Thói quen tốt của mình sẽ có sức lan toả nhất khi nó làm mình vui vẻ hơn, khoẻ hơn, dễ chịu hơn. Người ở cạnh thấy điều đó, và đôi khi, chính họ sẽ hỏi mình bắt đầu thế nào.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để chồng hoặc vợ thay đổi thói quen xấu?
Thường ép buộc chỉ khiến người kia giữ chặt thói quen cũ. Nói về cảm nhận và nhu cầu của mình, đề nghị những điều nhỏ cụ thể ở chỗ hai người chạm nhau sẽ dễ được đồng ý hơn.
Mình ngủ sớm mà người kia thức khuya thì làm sao?
Có thể dùng nút tai, tấm che mắt và thoả thuận người thức khuya giữ ánh sáng, âm thanh nhỏ khi vào phòng. Những tối có thể, hai người thử đi ngủ cùng giờ.
Có nên rủ người thân cùng thay đổi thói quen không?
Rủ thì được, ép thì không. Nếu họ chưa muốn, hãy làm phần mình trước. Nhiều khi thấy mình thay đổi vui vẻ, họ sẽ tự muốn thử.
Khi nào khác biệt thói quen cần tới chuyên gia?
Khi thói quen của một người gây hại thật sự cho sức khoẻ, tài chính hay con cái, như rượu chè, cờ bạc, nợ nần. Lúc đó nên tìm bác sĩ hoặc chuyên gia tư vấn gia đình.
Làm sao nói về thói quen của người kia mà không thành cãi nhau?
Chọn lúc cả hai bình tĩnh, nói về cảm nhận của mình thay vì chê người kia, đưa ra một đề nghị cụ thể và lắng nghe lý do của họ.
