Sống cùng người mẹ bắt đầu nhớ nhầm, điều giúp được nhiều nhất là thôi tranh cãi đúng sai, đi theo cảm xúc của mẹ, giữ nếp sinh hoạt đều, nhờ bác sĩ theo dõi thường xuyên, và nhớ chăm cả chính mình. Những điều ấy nói thì nhanh, nhưng học thì thường mất nhiều tháng, và hay học qua những lần vấp.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập hôm nay là mấy trang nhật ký của một người con gái sống cùng mẹ. Nhật ký là hư cấu, mình viết để kể lại những điều nhiều người chăm bố mẹ đã trải qua. Chuyện chẩn đoán và chữa trị, xin bạn luôn hỏi bác sĩ.
Trang đầu: lần đầu mẹ gọi nhầm tên
Tối nay mẹ gọi mình bằng tên dì út, em gái mẹ đã mất từ lâu. Mình bảo con là con của mẹ đây mà. Mẹ nhìn mình, ngơ ngác, rồi cười gượng, bảo ừ, mẹ nhầm. Cả bữa cơm mẹ không nói thêm câu nào.
Mình nằm mãi không ngủ được. Mấy tháng nay mẹ hay hỏi lại, hay để nồi cơm quên bật nút. Mình cứ nghĩ là tuổi già. Hôm nay lần đầu tiên mình thấy sợ.
Sáng mai mình sẽ gọi cho chị, bàn chuyện đưa mẹ đi khám. Mình cũng sẽ bắt đầu ghi lại những lần mẹ quên, ngày nào, chuyện gì, để kể với bác sĩ cho đúng, vì mình biết tới phòng khám mẹ sẽ bảo mẹ khoẻ, mẹ có quên gì đâu.
Ghi thêm: lúc mẹ gọi nhầm, mình đã nói hơi to. Mình không định thế. Có lẽ vì mình sợ, chứ không phải vì giận mẹ.
Mấy tuần sau: thôi cãi đúng sai
Bác sĩ đã khám và hẹn theo dõi định kỳ, dặn cả nhà vài điều. Điều mình nhớ nhất là câu bác sĩ nói: đừng cố sửa cho mẹ nhớ đúng, hãy giúp mẹ thấy yên.
Hôm qua mẹ nhất định bảo hôm nay là ngày giỗ ông, đòi đi chợ mua đồ cúng. Còn lâu mới tới giỗ. Trước đây mình sẽ giải thích, mẹ sẽ cãi, rồi hai mẹ con cùng bực. Hôm qua mình thử khác. Mình hỏi mẹ, ông thích ăn món gì nhất hả mẹ. Mẹ kể về món canh cua ông thích. Kể xong, mẹ quên chuyện đi chợ.
Mình nhận ra, cái mẹ cần không phải là đúng ngày. Cái mẹ cần là được nhớ về ông, được nói về ông.
Không phải lúc nào cách này cũng được. Có hôm mẹ vẫn bồn chồn, vẫn hỏi đi hỏi lại, và mình chỉ biết ngồi cạnh, nắm tay mẹ, chờ cơn lo qua đi. Nhưng tranh cãi với mẹ thì gần như chưa bao giờ được.
Một tháng sau: giữ nếp nhà
Mình để ý mẹ bình tĩnh hơn vào những ngày mọi việc diễn ra như cũ. Sáng ăn cháo, tưới cây, trưa ngủ, chiều ngồi hiên. Ngày nào có khách lạ, đổi giờ ăn, đi đâu xa, tối đó mẹ hay bồn chồn.
Mình dán một tấm lịch to ở phòng khách, mỗi sáng hai mẹ con cùng gạch một ngày. Mình để kính, chìa khoá, cái quạt nan của mẹ ở đúng một chỗ. Mẹ ít phải đi tìm đồ hơn, ít hốt hoảng hơn.
Mẹ vẫn làm được nhiều việc. Mẹ nhặt rau rất khéo, gấp quần áo phẳng phiu. Mình học cách để mẹ làm, chỉ đứng cạnh, thay vì làm hộ cho nhanh. Mẹ thấy mình còn có ích, nét mặt khác hẳn.
Ghi thêm: có hôm mẹ gấp quần áo lẫn của cả nhà vào tủ mẹ. Mình để vậy, tối mới lấy ra. Không có gì phải sửa ngay trước mặt mẹ.
Ba tháng sau: những đêm mệt
Mấy hôm nay mẹ thức dậy giữa đêm, đi lại trong nhà, có lần mở cửa định ra ngõ. Mình thức theo, sáng đi làm mắt díp lại. Có buổi chiều mình ngồi trong xe ở bãi gửi, khóc một mình mà không biết vì sao.
Mình đã gọi cho chị và em trai. Lần đầu tiên mình nói thẳng: em mệt lắm, em cần mọi người. Chị sẽ đón mẹ về nhà chị hai cuối tuần mỗi tháng. Em trai góp tiền thuê một cô ban ngày ở cùng mẹ.
Mình cũng kể với bác sĩ chuyện mẹ thức đêm. Bác sĩ hỏi kỹ và dặn những điều cần làm. Mình ghi lại cẩn thận.
Mình học được một điều: nói mình mệt không phải là bỏ mẹ. Người chăm mà gục thì còn ai chăm mẹ.
Nửa năm sau: những khoảnh khắc còn lại
Có những ngày mẹ không nhớ hôm nay thứ mấy, nhưng vẫn nhớ trọn bài hát ru mẹ hát cho mình hồi bé. Tối qua mình bật bài ấy, mẹ hát theo, không sai một chữ. Hai mẹ con ngồi hát cả buổi.
Mình bắt đầu sống theo kiểu khác. Không đếm những gì mẹ đã quên nữa. Mình gom những khoảnh khắc mẹ vẫn là mẹ: lúc mẹ chỉnh cổ áo cho mình, lúc mẹ dúi cho mình miếng bánh, lúc mẹ cười khi con mèo nhảy lên đùi.
Mình biết con đường phía trước còn dài và có thể khó hơn. Nhưng mình không còn đi một mình, và mình đã học được cách ở bên mẹ mà không cần mẹ phải giống như trước.
Nếu bạn đang ở trong một trang nhật ký như thế này, mình mong bạn đừng quên ăn, quên ngủ, quên nhờ người khác. Thương mẹ, cũng phải thương mình.
Câu hỏi thường gặp
Khi người già nhớ nhầm có nên sửa cho đúng không?
Nhiều gia đình thấy tranh cãi đúng sai thường làm người già bối rối và buồn hơn. Hãy hỏi bác sĩ cách ứng xử phù hợp, và ưu tiên giúp người thân thấy yên lòng.
Nếp sinh hoạt đều giúp gì cho người già hay quên?
Một nhịp ngày quen thuộc và đồ dùng để đúng chỗ giúp người già bớt bối rối, ít phải tìm đồ và bình tĩnh hơn. Những thay đổi đột ngột nên hạn chế.
Người già hay thức dậy giữa đêm đi lại thì làm sao?
Nên kể với bác sĩ để được tư vấn, đồng thời giữ an toàn trong nhà như đèn đêm, khoá cửa ra ngoài chắc chắn. Người chăm cũng cần người thay phiên để ngủ.
Người chăm bố mẹ già bị kiệt sức nên làm gì?
Nói thẳng với anh chị em để chia việc, nhờ người hỗ trợ, cho mình thời gian nghỉ. Nếu buồn kéo dài hoặc kiệt quệ, hãy tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Làm sao giữ niềm vui khi chăm người thân hay quên?
Tìm những việc người thân vẫn làm được và thích như hát, nấu ăn, gấp quần áo, và trân trọng những khoảnh khắc người thân vẫn là chính mình.
