Ôn mỗi ngày một ít giúp nhớ lâu hơn và đỡ hoảng hơn so với thức trắng tuần cuối, vì bộ não cần thời gian để cất kiến thức, và mỗi lần ôn lại cách nhau vài ngày là một lần kiến thức được đóng chặt thêm. Thói quen này cần ba thứ: một khung giờ cố định, tự kiểm tra thay vì đọc lại, và những quãng nghỉ thật.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này dành cho các bạn học sinh, và cả bố mẹ đang lo cho con mùa thi. Mình kể qua câu chuyện hư cấu của một cô học sinh lớp mười hai, người đã quen nước rút từ hồi cấp hai, và năm cuối cấp quyết định thử một cách khác.
Quen nước rút từ nhỏ
Suốt những năm cấp hai, cô có một công thức quen thuộc. Cả học kỳ học vừa phải, tới tuần trước thi thì thức tới hai ba giờ sáng, uống cà phê sữa, nhồi hết vào đầu. Điểm vẫn khá, nên cô tin cách đó hiệu quả.
Lên lớp mười hai, khối lượng bài nhiều gấp mấy lần. Kỳ thi thử đầu tiên, cô làm như cũ. Tới ngày thi, đầu óc trống rỗng ở những câu mình đã đọc đi đọc lại tuần trước. Ra khỏi phòng thi, cô mệt rã và hoang mang.
Cô kể với chị họ đang học đại học. Chị cười, bảo: nhồi trong một tuần thì nhớ được tới ngày thi là may, chứ thi đại học thì cần nhớ cả năm. Phải ôn kiểu khác.
Và từ đó, cô bắt đầu xây một thói quen mà trước đây cô thấy nhàm chán: ôn mỗi ngày một ít.
Vì sao học dồn vừa mệt vừa mau quên
Khi học dồn, mình đọc một lượng lớn trong thời gian ngắn. Lúc đó cảm giác như đã thuộc, vì vừa mới đọc xong. Nhưng cảm giác quen mắt khác với nhớ thật. Vài ngày sau, phần lớn đã trôi đi.
Bộ não cất kiến thức tốt hơn khi được ôn lại nhiều lần, mỗi lần cách nhau một khoảng. Lần ôn sau, khi mình phải cố nhớ lại một chút, kiến thức được củng cố chặt hơn lần trước.
Thêm nữa, thức trắng để học thì phải trả giá bằng giấc ngủ, mà giấc ngủ lại là lúc bộ não sắp xếp những gì đã học trong ngày. Cắt ngủ để học thêm giống như đổ thêm nước vào một cái bình đã thủng đáy.
Cuối cùng là cảm giác. Học dồn kèm theo hoảng hốt, lo lắng. Ôn đều thì mỗi ngày một ít, cảm giác kiểm soát được tình hình, và tới gần thi cũng bình tĩnh hơn nhiều.
Một khung giờ cố định mỗi ngày
Cô chọn một khung giờ cố định: từ bảy giờ rưỡi tới chín giờ tối, sau bữa cơm và trước giờ xem điện thoại. Ngày nào cũng vậy, kể cả những ngày không có bài kiểm tra.
Khung giờ cố định giúp cô không phải đắn đo mỗi tối có nên học không. Tới giờ là ngồi vào bàn, giống như tới giờ là đi học. Sau vài tuần, nó thành nếp.
Cô chia khung giờ ra từng quãng ngắn, học chừng hai mươi lăm phút, nghỉ năm phút, dùng một chiếc đồng hồ hẹn giờ nhỏ đặt trên bàn. Điện thoại để ở phòng khách trong suốt khung giờ đó.
Mỗi ngày cô ôn ba thứ: bài vừa học hôm nay, một phần bài của tuần trước, và một phần bài của tháng trước. Nhờ vậy kiến thức cũ được nhắc lại định kỳ, không bị bỏ quên tới tận kỳ thi.
Tự kiểm tra thay vì đọc lại
Thay đổi lớn thứ hai là cách ôn. Trước kia cô ôn bằng cách đọc lại sách, gạch chân, tô màu. Giờ cô gập sách lại và tự hỏi: phần này nói gì, công thức này dùng khi nào, sự kiện này diễn ra thế nào.
Tự kiểm tra khó chịu hơn đọc lại nhiều, vì nó cho thấy ngay mình chưa nhớ những gì. Nhưng chính cái khó chịu ấy là lúc kiến thức được ghi sâu hơn.
Cô làm thẻ ghi nhớ bằng giấy: một mặt là câu hỏi, mặt kia là đáp án. Những thẻ trả lời đúng thì để sang chồng ôn lại sau vài ngày. Những thẻ sai thì để ở chồng ôn ngày mai.
Cô cũng làm đề nhiều hơn. Mỗi tuần một đề ở điều kiện giống thi thật, có hẹn giờ, rồi xem lại kỹ những câu sai. Câu sai không phải là thất bại, đó là chỉ đường cho buổi ôn tới.
Nghỉ đúng và ngủ đủ
Cô từng nghĩ nghỉ là phí thời gian. Giờ cô coi nghỉ là một phần của việc học. Những quãng năm phút giữa các buổi, cô đứng dậy, rót nước, nhìn ra cửa sổ, không cầm điện thoại.
Mỗi tuần cô cho mình một buổi tối không học, đi chơi với bạn, xem phim cùng bố mẹ. Đầu óc được thả lỏng thì buổi học sau tỉnh táo hơn.
Và cô giữ giờ ngủ. Kể cả tuần trước thi, cô vẫn đi ngủ đúng giờ. Đêm trước ngày thi thử lần hai, cô không học thêm gì, chỉ xem lại vài thẻ rồi đi ngủ. Hôm sau vào phòng thi, cô thấy đầu óc sáng hơn hẳn lần trước.
Nếu bạn là học sinh đang chịu áp lực thi cử tới mức mất ngủ kéo dài, lo âu không dứt, hãy nói với bố mẹ, thầy cô hoặc tìm gặp chuyên gia tâm lý. Kỳ thi quan trọng, nhưng bạn quan trọng hơn.
Câu hỏi thường gặp
Học dồn trước khi thi có hiệu quả không?
Học dồn có thể giúp nhớ tạm tới ngày thi gần, nhưng kiến thức mau quên và rất mệt. Với kỳ thi cần nhớ lâu, ôn đều mỗi ngày hiệu quả hơn.
Mỗi ngày nên ôn bao lâu?
Tuỳ khối lượng bài và sức của từng người. Quan trọng là đều đặn mỗi ngày, chia thành các quãng ngắn có nghỉ xen giữa, hơn là ôn rất lâu vào một ngày rồi bỏ nhiều ngày.
Tự kiểm tra là ôn như thế nào?
Gập sách lại và cố nhớ lại nội dung, trả lời câu hỏi, làm đề hoặc dùng thẻ ghi nhớ. Cách này khó hơn đọc lại nhưng giúp nhớ lâu hơn.
Có nên thức khuya để ôn thêm trước ngày thi không?
Thường không nên. Giấc ngủ giúp bộ não sắp xếp kiến thức và giữ đầu óc tỉnh táo khi làm bài. Đêm trước thi nên xem lại nhẹ nhàng rồi đi ngủ đúng giờ.
Bố mẹ giúp con ôn thi thế nào cho đúng?
Giúp con giữ giờ giấc ổn định, bữa ăn đủ, góc học yên tĩnh và động viên sự cố gắng thay vì chỉ hỏi điểm. Tránh so sánh con với bạn bè.
