Khi ông bà và bố mẹ khác cách dạy cháu, cách giữ được hoà khí là không đòi thống nhất mọi thứ, mà chọn ra vài điều thật quan trọng để cùng giữ, nói chuyện riêng với nhau thay vì tranh cãi trước mặt trẻ, ghi nhận công sức ông bà, và để người con ruột là người nói chuyện với bố mẹ mình.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Ở nhiều gia đình Việt, ông bà là người trông cháu chính khi bố mẹ đi làm. Đó là may mắn lớn, và cũng là nơi nảy ra không ít căng thẳng: bà cho cháu ăn kẹo, ông cho cháu xem điện thoại, mẹ thì muốn khác. Tập này nói về chuyện ấy.
Vì sao hai thế hệ dạy con khác nhau?
Ông bà nuôi con trong một thời khác. Có thể là thời thiếu thốn, nên cho cháu ăn nhiều là thương. Có thể là thời ít thông tin y khoa, nên nhiều thói quen chăm trẻ giờ đã được khuyên khác đi. Mỗi thế hệ làm tốt nhất với những gì mình biết.
Vai trò cũng khác. Bố mẹ là người chịu trách nhiệm dạy dỗ hằng ngày. Ông bà nhiều khi muốn được làm người thương, người chiều, vì họ đã qua giai đoạn nghiêm khắc với con mình rồi.
Còn có chuyện tự trọng. Khi con cái bảo cách cũ không đúng, ông bà dễ nghe thành con chê mình nuôi con không tốt, trong khi chính đứa con đó đã lớn lên từ những cách ấy.
Hiểu những lý do này giúp bố mẹ bớt nhìn ông bà như người phá quy tắc, và nhìn họ như người cùng thương một đứa trẻ, chỉ theo cách khác.
Chọn điều gì cần thống nhất
Không thể thống nhất mọi thứ, và cũng không cần. Trẻ con hiểu khá nhanh rằng ở nhà bà có những quy tắc khác ở nhà mình, giống như ở trường có quy tắc khác ở nhà.
Hãy chia làm hai nhóm. Nhóm cần thống nhất là chuyện an toàn và sức khoẻ: ghế ngồi ô tô, thuốc men, dị ứng, không cho trẻ ăn những thứ dễ hóc, giờ ngủ cơ bản. Nhóm có thể linh động là chuyện nhỏ: thêm một cái bánh, thêm một câu chuyện trước khi ngủ, chiều cháu đôi chút.
Khi danh sách cần thống nhất ngắn, ông bà dễ nhớ và dễ giữ hơn. Danh sách dài hai mươi điều sẽ khiến ông bà thấy bị quản lý, và rồi bỏ qua hết.
Với những chuyện sức khoẻ, có thể dựa vào lời bác sĩ. Bác sĩ dặn cháu chưa được ăn mật ong, nghe nhẹ hơn nhiều so với con đọc trên mạng thấy không được.
Nói chuyện riêng, không tranh cãi trước mặt trẻ
Khi thấy ông bà làm điều mình không đồng ý, phản xạ tự nhiên là nói ngay. Nhưng nói trước mặt cháu dễ làm ông bà mất mặt, và đứa trẻ học được rằng người lớn trong nhà đang chia phe.
Hãy chờ một lúc yên, khi cháu đã ngủ hoặc đang chơi chỗ khác. Bắt đầu bằng lời cảm ơn thật lòng. Rồi nói về một điều cụ thể, không nói kiểu mẹ lúc nào cũng chiều cháu.
Ai nói với ai cũng quan trọng. Nhìn chung, người con ruột nên là người nói chuyện với bố mẹ mình. Con dâu nói với mẹ chồng dễ thành chuyện mẹ chồng nàng dâu. Con trai nói với mẹ thì dễ nghe hơn.
Và chấp nhận rằng một lần nói chưa chắc đã đổi được. Có những thói quen của ông bà cần nhắc nhiều lần, nhẹ nhàng, kèm sự kiên nhẫn.
Ghi nhận công sức của ông bà
Trông một đứa trẻ cả ngày là việc rất mệt, nhất là với người đã có tuổi. Nhiều ông bà đau lưng, mất ngủ, bỏ dở thú vui riêng để giúp con cái. Một lời cảm ơn cụ thể có thể làm dịu nhiều căng thẳng.
Ghi nhận cũng là để ý điều ông bà làm tốt. Ông kể chuyện ngày xưa cho cháu nghe, bà dạy cháu chào hỏi người lớn. Những điều đó bố mẹ bận rộn ít khi làm được.
Thỉnh thoảng hãy cho ông bà nghỉ: một ngày cuối tuần bố mẹ tự trông cháu, đưa ông bà đi chơi, đi khám sức khoẻ. Người được chăm sóc thì dễ lắng nghe hơn.
Một chị kể rằng căng thẳng với mẹ chồng giảm hẳn từ khi chị bắt đầu hỏi ý kiến bà về những chuyện bà giỏi, như nấu cháo cho cháu, chữa ho bằng cách xông lá. Bà thấy mình được tôn trọng, và cũng dễ nghe ý chị hơn ở những chuyện khác.
Khi bất đồng lớn không giải quyết được
Có những gia đình mà bất đồng quá lớn, ông bà kiên quyết làm theo ý mình ở những chuyện ảnh hưởng an toàn của trẻ. Khi đó bố mẹ cần cân nhắc lại cách sắp xếp.
Có thể là tìm thêm người trông trẻ, gửi trẻ đi nhà trẻ một phần thời gian, hoặc chia lại thời gian ông bà trông cháu. Đó không phải là quay lưng với ông bà, mà là điều chỉnh để giữ cả an toàn của con lẫn tình cảm gia đình.
Hãy nói chuyện này với nhiều tôn trọng, nhấn mạnh rằng bố mẹ vẫn muốn cháu gần ông bà, chỉ là thay đổi cách sắp xếp.
Cuối cùng, một đứa trẻ có cả bố mẹ lẫn ông bà thương yêu là một đứa trẻ may mắn. Những khác biệt nhỏ về kẹo hay giờ ngủ ít khi làm hại con, còn sự căng thẳng kéo dài giữa người lớn thì con cảm nhận được rất rõ.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà chiều cháu quá thì có sao không?
Chiều trong những chuyện nhỏ thường không hại, trẻ hiểu ở nhà ông bà có quy tắc khác. Chỉ cần thống nhất những điều về an toàn và sức khoẻ để cùng giữ.
Con dâu có nên góp ý trực tiếp với mẹ chồng?
Tuỳ quan hệ từng nhà. Thường thì để chồng nói với mẹ mình sẽ dễ được đón nhận hơn. Nếu tự nói, hãy nói riêng, bắt đầu bằng lời cảm ơn và chỉ nói một điều cụ thể.
Trẻ có bị rối khi mỗi người dạy một kiểu?
Trẻ thích nghi khá tốt với những khác biệt nhỏ. Điều làm trẻ rối là người lớn cãi nhau trước mặt trẻ hoặc đổi quy tắc an toàn liên tục.
Làm sao nhờ ông bà thay đổi thói quen chăm cháu cũ?
Dựa vào lời bác sĩ, giải thích ngắn gọn lý do, làm mẫu cho ông bà thấy và kiên nhẫn nhắc lại. Tránh nói kiểu chê cách cũ là sai.
Có nên trả tiền cho ông bà khi nhờ trông cháu?
Tuỳ hoàn cảnh và văn hoá từng nhà. Dù có trả tiền hay không, hãy lo cho sức khoẻ, thời gian nghỉ và niềm vui riêng của ông bà như một cách cảm ơn.
