Quan tâm người hàng xóm lớn tuổi sống một mình nên bắt đầu từ những việc nhỏ và đều: một lời chào mỗi sáng, một bát canh thỉnh thoảng, có sẵn số điện thoại của người nhà họ phòng khi có chuyện. Và quan trọng không kém, hãy tôn trọng sự tự chủ của người lớn tuổi, giúp những gì họ cần chứ không làm thay mọi thứ.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Ở nhiều con hẻm, khu phố, có những ông cụ bà cụ sống một mình vì con cái đi làm xa, hoặc đã không còn người thân bên cạnh. Một người hàng xóm để ý có khi là sợi dây quan trọng nhất của họ với thế giới.
Bà Tư đầu hẻm
Mình kể chuyện vợ chồng trẻ Quân và Thư, mới thuê nhà trong một con hẻm ở Sài Gòn. Đây là chuyện minh hoạ. Nhà đối diện là bà Tư, ngoài bảy mươi, sống một mình. Con trai bà làm ở Bình Dương, cuối tuần mới về, có khi cả tháng.
Thư để ý sáng nào bà Tư cũng ra quét trước cửa lúc sáu giờ, rồi ngồi ghế nhựa nhìn người qua lại. Một hôm, gần chín giờ mà cửa nhà bà vẫn đóng. Thư lo, gõ cửa, không ai trả lời. Thư không biết số con trai bà, cũng không biết nên gọi ai.
Hoá ra bà Tư chỉ đi chợ xa, quên khoá cửa sau. Nhưng buổi sáng hôm ấy làm Thư nghĩ: nếu thật sự có chuyện, mình sẽ làm gì.
Đó là điểm bắt đầu của một mối quan hệ hàng xóm mà về sau cả hai nhà đều quý.
Bắt đầu bằng việc nhỏ và đều
Quan tâm người lớn tuổi không cần những việc lớn. Thường thì một lời chào mỗi sáng, một câu hỏi bà ăn sáng chưa, đã làm người già thấy mình vẫn được nhìn thấy. Với người sống một mình, có khi đó là cuộc trò chuyện duy nhất trong ngày.
Thư bắt đầu bằng việc chào bà Tư mỗi sáng khi dắt xe đi làm. Rồi thỉnh thoảng nấu nồi canh to thì mang sang một bát. Bà Tư đáp lại bằng mấy quả xoài trong vườn, một chai nước mắm bà tự ủ.
Sự đều đặn quan trọng hơn sự lớn lao. Một bát canh mỗi tuần quý hơn một bữa cỗ mỗi năm, vì nó cho người già cảm giác có người đang để ý tới mình một cách bền bỉ.
Và hãy để người lớn tuổi được cho lại. Nhiều cụ không muốn chỉ là người nhận, vì như vậy thấy mình thành gánh nặng. Nhận mấy quả xoài, khen nước mắm ngon, là cách giữ cho họ niềm tự hào.
Có số điện thoại người nhà
Một việc rất thực tế mà ít ai làm: xin số điện thoại của con cháu người lớn tuổi, và để lại số của mình cho họ. Hãy nói khéo: Bà cho con số anh Hai, lỡ có chuyện gì con gọi anh cho nhanh.
Thư làm vậy, và con trai bà Tư còn cảm ơn, nói anh vẫn lo mẹ ở một mình mà không biết nhờ ai. Từ đó, thỉnh thoảng anh nhắn hỏi Thư dạo này mẹ anh khoẻ không. Một sợi dây nhỏ nối người con ở xa với người mẹ ở nhà.
Ngoài ra, nên biết những số khẩn cấp, biết trạm y tế phường ở đâu, biết tổ trưởng dân phố là ai. Khi có chuyện, mấy phút đầu thường là quan trọng nhất.
Cũng có thể thoả thuận nhẹ nhàng với cụ một tín hiệu: sáng nào bà cũng mở cửa trước tám giờ, hôm nào không mở là con sang gõ cửa. Người già thường thấy yên tâm khi biết có người để ý.
Nhận ra khi nào cần giúp nhiều hơn
Người hàng xóm thường là người đầu tiên thấy những thay đổi nhỏ: cụ đi lại chậm hơn, quên khoá cửa nhiều lần, quần áo không thay, nhà bỗng bừa bộn, gầy đi trông thấy. Những dấu hiệu ấy có thể là cụ đang mệt, đang yếu đi, hay đang buồn.
Khi thấy những điều ấy, hãy báo cho người nhà một cách tế nhị, kể điều mình thấy, không phán đoán bệnh: Dạo này con thấy bà hay quên khoá cửa, mấy hôm không thấy bà ra quét sân, anh về thăm bà nhé. Việc chẩn đoán là của bác sĩ, việc của mình là để ý và báo.
Nếu cụ có dấu hiệu khẩn cấp như ngã, khó thở, nói không rõ, hãy gọi cấp cứu ngay rồi mới gọi người nhà.
Và nếu thấy cụ buồn bã kéo dài, ít nói, bỏ ăn, đó cũng là điều đáng báo. Cô đơn ở tuổi già là chuyện thật, và người nhà cần biết.
Quan tâm mà không lấn quyền
Có một ranh giới mỏng giữa quan tâm và can thiệp. Người lớn tuổi vẫn là người trưởng thành, có quyền quyết định cách sống của mình. Họ có thể thích ở một mình, thích tự đi chợ dù chân yếu, không thích người khác vào nhà.
Hãy hỏi trước khi giúp: Bà có cần con xách giùm không. Nếu cụ nói không, hãy tôn trọng. Đừng tự ý dọn nhà cụ, đừng đem chuyện của cụ đi kể khắp hẻm, đừng quyết định thay người nhà.
Thư từng định dọn giúp góc bếp bừa bộn của bà Tư, rồi thôi, vì nhận ra đó là góc bà sắp xếp theo cách của bà, tìm gì cũng thấy. Giúp đúng là giúp điều người kia cần, không phải điều mình thấy nên.
Việc làm được ngay: nếu khu bạn ở có một người lớn tuổi sống một mình, hãy bắt đầu bằng một lời chào và một câu hỏi thăm trong tuần này. Lần sau, xin số điện thoại người nhà của họ.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao quan tâm hàng xóm lớn tuổi mà không bị cho là tọc mạch?
Bắt đầu bằng lời chào và những việc nhỏ đều đặn, hỏi trước khi giúp, và không đem chuyện của cụ đi kể. Sự tôn trọng khiến quan tâm không thành phiền.
Có nên xin số điện thoại người nhà của cụ hàng xóm không?
Nên, và nói khéo rằng để có chuyện gì thì báo cho nhanh. Đa số con cháu ở xa đều mừng vì có người để ý giúp.
Thấy cụ hàng xóm có dấu hiệu lạ thì làm gì?
Báo cho người nhà điều mình thấy một cách tế nhị, không tự phán đoán bệnh. Nếu có dấu hiệu khẩn cấp như ngã, khó thở, nói không rõ, hãy gọi cấp cứu ngay.
Người già sống một mình có hay cô đơn không?
Nhiều người có, nhất là khi ít người trò chuyện. Một lời chào, một lần ghé thăm đều đặn có thể làm họ thấy mình vẫn được nhìn thấy. Nếu thấy cụ buồn kéo dài, hãy báo người nhà.
Cụ từ chối sự giúp đỡ thì có nên ép không?
Không nên. Người lớn tuổi có quyền quyết định cách sống của mình. Hãy tôn trọng và cho cụ biết mình luôn sẵn lòng khi cụ cần.
