Sống chậm ở tuổi tóc đã bạc không phải là buông xuôi hay ngồi chờ thời gian trôi, mà là làm ít việc hơn nhưng làm kỹ hơn, có mặt trọn vẹn trong từng việc nhỏ, và thôi đo một ngày của mình bằng số việc đã làm xong. Chậm, ở tuổi này, là một cách sống có chủ đích, chứ không phải điều cơ thể ép mình phải chịu.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình viết như một bài tản mạn, mời bạn nghe chậm, có khi vừa nghe vừa làm một việc gì đó bằng tay.
Quả xoài của bà
Có một bà cụ, chiều nào cũng gọt một quả xoài. Bà gọt rất chậm, vỏ ra thành một dải dài không đứt. Bà cắt từng miếng vuông vức, xếp lên đĩa, rồi gọi đứa cháu ra ăn.
Đứa cháu có lần hỏi: sao bà gọt lâu thế, cháu gọt hai phút là xong. Bà cười: cháu gọt hai phút, rồi ăn trong lúc xem điện thoại, có nhớ xoài ngọt hay chua không.
Đứa cháu không trả lời được. Bà bảo: bà gọt chậm vì bà muốn biết mình đang gọt quả xoài. Ở tuổi bà, mỗi buổi chiều đều quý, bà không muốn để nó trôi qua mà không biết.
Bà cụ là nhân vật hư cấu. Nhưng câu nói của bà, mình nghĩ, là định nghĩa giản dị nhất của sống chậm.
Chậm không phải là bỏ cuộc
Có người nghe hai chữ sống chậm, nghĩ tới hình ảnh người già ngồi một chỗ, không làm gì, chờ ngày qua. Đó không phải sống chậm, đó là bỏ cuộc với ngày của mình.
Sống chậm vẫn là sống, vẫn làm, vẫn đi, vẫn gặp. Chỉ khác là làm ít đi, chọn kỹ hơn, và làm cho trọn. Một buổi sáng chỉ đi chợ và nấu một bữa ngon, thay vì chạy năm việc.
Cơ thể ở tuổi già đã chậm lại, đó là sự thật. Nhưng có hai cách đón sự thật ấy. Một là cáu với nó, cố làm nhanh như xưa, rồi mệt, rồi buồn. Hai là chọn nó, biến cái chậm thành cách sống.
Người chọn cách thứ hai thường thấy những thứ người vội không thấy: mùi cơm mới chín, tiếng chim sẻ trên mái, cái nhíu mày của đứa cháu khi làm bài.
Làm ít việc hơn, kỹ hơn
Nhiều người về hưu vẫn giữ thói quen của thời đi làm, lập danh sách dài, cố làm cho hết. Hết ngày, nếu còn sót việc, lại thấy không yên.
Thử đổi lại: mỗi ngày chỉ chọn một hai việc chính. Hôm nay lau lại bộ ấm chén. Hôm nay viết thư cho đứa cháu ở xa. Hôm nay đi thăm ông bạn ốm. Làm việc ấy cho trọn, không vội sang việc khác.
Những việc còn lại, để mai. Ở tuổi này, ít có việc gì không để tới mai được. Cái gấp gáp mình mang theo, phần lớn là thói quen, không phải nhu cầu.
Có một câu nhiều người lớn tuổi hay nói: già rồi, làm gì cũng phải từ từ. Câu ấy nghe như than thở, nhưng nếu nghe kỹ, nó là một lời khuyên.
Có mặt trong từng việc nhỏ
Có mặt nghĩa là khi rửa bát thì biết mình đang rửa bát, thấy nước ấm, thấy bọt xà phòng. Khi uống trà thì biết vị trà. Khi nghe cháu kể chuyện thì nhìn mắt cháu, không nghĩ sang chuyện khác.
Nghe đơn giản, nhưng không dễ. Đầu óc người già hay lang thang về quá khứ, hoặc lo xa về sức khoẻ, về con cái. Có mặt là nhẹ nhàng kéo mình về với việc đang làm, mỗi khi nhận ra mình đã đi xa.
Một cách tập là chọn một việc mỗi ngày để làm thật chậm và thật chú tâm. Pha ấm trà buổi sáng, tưới cây, gấp quần áo. Chỉ một việc thôi, cho trọn vẹn. Khi tâm trí chạy đi, đừng trách mình, cứ nhẹ nhàng quay lại với chén trà, với chậu cây, như gọi một đứa cháu nghịch ngợm về nhà.
Dần dần, sự chú tâm ấy lan sang những việc khác. Và người ta thấy ngày dài ra, không phải vì chán, mà vì đầy.
Thôi đo ngày bằng số việc xong
Cả đời đi làm, người ta quen đo một ngày tốt là ngày làm được nhiều việc. Về già, cái thước đo ấy làm mình buồn, vì mình không làm được nhiều như xưa.
Hãy thử một thước đo khác. Hôm nay mình có cười không. Hôm nay mình có nói chuyện với ai không. Hôm nay mình có thấy điều gì đẹp không. Hôm nay mình có làm một việc tử tế không.
Với thước đo ấy, một ngày chỉ ngồi hiên nói chuyện với bà hàng xóm và nấu một nồi canh cho con cháu có thể là một ngày rất trọn.
Bà cụ gọt xoài không làm được nhiều việc mỗi ngày. Nhưng hỏi bà ngày hôm nay thế nào, bà luôn kể được một điều vui.
Bắt đầu từ sáng mai
Nếu bạn muốn thử, hãy bắt đầu từ sáng mai, bằng một việc rất nhỏ. Dậy, đừng bật ti vi ngay. Pha ấm trà, ngồi ở chỗ có ánh sáng, uống chậm chén đầu tiên. Nghe tiếng xe đầu ngõ, tiếng nồi niêu nhà bên, để ngày bắt đầu từ từ như mặt trời lên.
Rồi chọn việc chính của ngày. Chỉ một hai việc. Viết ra nếu sợ quên.
Buổi tối, trước khi ngủ, nghĩ lại một điều vui trong ngày. Không cần to, chỉ cần thật.
Sống chậm không phải là đích, mà là một con đường đi mỗi ngày. Có ngày đi được, có ngày lại vội. Không sao cả. Tóc đã bạc rồi, mình còn đủ thời gian để tập.
Câu hỏi thường gặp
Sống chậm ở tuổi già khác gì với lười biếng?
Sống chậm là chủ động chọn làm ít việc hơn nhưng kỹ hơn và có mặt trong từng việc. Lười biếng là bỏ mặc ngày trôi qua không chủ đích.
Làm sao để sống chậm khi đã quen bận rộn?
Mỗi ngày chỉ chọn một hai việc chính, làm cho trọn, và tập làm thật chậm một việc nhỏ như pha trà, tưới cây.
Sống chậm có giúp người già vui hơn không?
Nhiều người thấy bớt bực bội với cơ thể chậm lại và để ý được nhiều điều vui nhỏ hơn. Mỗi người cảm nhận khác nhau.
Người già hay lo nghĩ có sống chậm được không?
Được, bằng cách nhẹ nhàng kéo mình về với việc đang làm mỗi khi đầu óc đi xa. Nếu lo âu kéo dài, nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Đo một ngày tốt ở tuổi già bằng gì?
Thay vì đếm số việc xong, hãy hỏi hôm nay mình có cười, có trò chuyện, có thấy điều đẹp và có làm một việc tử tế không.
