Nhiều ông bà rời quê lên phố trông cháu mang theo một nỗi nhớ quê lặng lẽ: nhớ mảnh vườn, nhớ xóm giềng, nhớ cảm giác được làm chủ ngày của mình. Con cái giúp được bằng cách cho ông bà một góc riêng trong nhà, giúp ông bà có vài người quen ở chỗ mới, và giữ những chuyến về quê đều đặn.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này là lá thư một bà nội ở chung cư viết cho bà bạn ở quê. Lá thư là hư cấu. Nếu bố mẹ bạn đang ở trông cháu cho bạn, có lẽ bạn sẽ muốn nghe đến cuối.
Bà ơi, mình viết thư cho bà đây
Bà bạn ơi, mình lên phố trông thằng cháu được tám tháng rồi. Nhà con trai mình ở tầng mười tám. Lần đầu đứng ở cửa sổ nhìn xuống, chân mình run, phải lùi vào ngồi xuống ghế.
Thằng cháu ngoan, mới biết đi, suốt ngày bà ơi bà à. Mình thương nó lắm. Con trai con dâu đi làm từ sáng, tối mới về, cả ngày chỉ có hai bà cháu.
Các con lo cho mình đủ thứ. Có máy giặt, có điều hoà, cơm canh không thiếu gì. Mình không dám than. Nhưng bà ơi, mình nhớ quê lắm.
Mình nhớ cái sân gạch, nhớ mấy luống rau, nhớ buổi sáng bà sang uống nước chè. Ở đây mình chẳng biết ai. Đi thang máy gặp người ta, người ta cúi mặt vào điện thoại.
Những điều mình không nói với con
Mình không nói với con là có những buổi chiều, lúc thằng cháu ngủ, mình ngồi ở ban công nhìn xuống đường, tự dưng nước mắt chảy. Không phải buồn chuyện gì, chỉ là nhớ.
Mình không nói là mình muốn nấu món cá kho theo kiểu nhà mình, nhưng con dâu bảo cả nhà ăn nhạt, nên mình thôi. Bếp là bếp của con dâu, mình chỉ là người nấu giúp.
Mình không nói là đêm mình ngủ không ngon, vì không quen tiếng điều hoà, không có tiếng dế. Mình cũng không nói là có lúc mình thấy mình như khách trong nhà con.
Mình không nói, vì sợ con buồn, sợ con nghĩ mình không thương cháu. Mà mình thương cháu thật. Hai điều ấy cứ ở cạnh nhau trong lòng mình.
Con trai mình đã làm một điều
Bà biết không, tháng trước con trai mình về sớm, thấy mình ngồi ở ban công. Nó ngồi xuống cạnh, hỏi: mẹ nhớ quê hả mẹ. Mình định bảo không, mà không nói được.
Hôm sau, nó mua về mấy cái thùng xốp, ít đất, mấy gói hạt rau. Nó dọn một góc ban công cho mình. Giờ mình có bốn thùng rau cải, một thùng hành. Sáng nào hai bà cháu cũng ra tưới.
Con dâu mình cũng bảo: mẹ cứ nấu món mẹ thích, mỗi tuần mẹ nấu hai bữa theo kiểu nhà mình, cả nhà ăn cùng. Mình kho cá, thằng cháu ăn được hai bát. Con dâu bảo ngon, rồi xin công thức.
Mấy điều ấy nhỏ thôi, bà ạ, mà mình thấy cái nhà này có góc của mình rồi. Chiều chiều đứng tưới mấy thùng rau, nghe tiếng thằng cháu lạch bạch theo sau, mình thấy như đang đứng ở sân nhà mình dưới quê.
Mình có bạn rồi
Con dâu mình còn dắt mình xuống sân chung vào buổi chiều, giới thiệu với mấy bà cũng lên trông cháu. Hoá ra cả toà nhà có cả chục bà như mình, mỗi người một quê.
Giờ chiều nào mấy bà cũng đẩy xe cho cháu đi dạo quanh sân, vừa đi vừa kể chuyện quê mình. Bà thì ở biển, kể chuyện đi chợ cá. Bà thì ở núi, kể chuyện trồng chè. Mình kể chuyện làng mình, chuyện bà với mình.
Có hôm mấy bà góp tiền mua bó rau quê ai đó gửi lên, chia nhau nấu canh. Cả bọn cười như hồi con gái.
Nhớ quê thì vẫn nhớ, bà ạ. Nhưng có người nói chuyện, nỗi nhớ nhẹ đi nhiều.
Hẹn bà mùa gặt
Các con hứa mỗi năm cho mình về quê ít nhất hai lần, mỗi lần nửa tháng, dịp giỗ ông và dịp gặt. Lúc mình về, con dâu xin nghỉ phép hoặc gửi cháu đi nhà trẻ mấy hôm.
Mình đếm ngày, bà ạ. Về mình sẽ sang nhà bà uống nước chè, ra thăm mộ ông, đi chợ phiên. Mình sẽ mang theo mấy bó cải mình trồng trên tầng mười tám, cho bà xem rau phố có xanh bằng rau quê không.
Khi nào thằng cháu đi mẫu giáo, mình sẽ bàn với các con chuyện về quê ở hẳn, hoặc ở mỗi nơi một ít. Các con bảo tuỳ mẹ. Mình thấy được hỏi ý như thế là mình vui rồi.
Thư dài rồi. Bà giữ sức khoẻ. Mùa gặt này gặp bà.
Lời của Kho Sách Nói
Lá thư khép lại ở đó. Nếu bố mẹ bạn đang ở trông cháu cho bạn, có lẽ bố mẹ cũng mang những điều không nói như bà nội trong thư.
Bạn không cần đoán. Chỉ cần một buổi tối ngồi cạnh, hỏi một câu như người con trai kia: bố mẹ có nhớ quê không. Rồi nghe.
Một góc riêng, vài người quen, những chuyến về quê đều đặn, và được hỏi ý về những chuyện sắp tới. Những thứ ấy không tốn bao nhiêu, mà giữ cho ông bà ở lại được với niềm vui, chứ không chỉ với bổn phận.
Ông bà đã rời quê vì thương con thương cháu. Con cháu đáp lại bằng cách giữ cho ông bà một chút quê ngay trong nhà mình.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ông bà lên phố trông cháu hay buồn?
Vì xa quê, mất bạn bè xóm giềng, không quen nhịp sống chung cư và đôi khi thấy mình như khách trong nhà con.
Con cái làm gì để ông bà lên phố đỡ nhớ quê?
Cho ông bà một góc riêng như chỗ trồng rau, để ông bà nấu món quê, giới thiệu bạn cùng cảnh, và giữ những lần về quê đều đặn.
Ông bà có nên nói thật với con là mình nhớ quê?
Nên, bằng lời nhẹ nhàng. Nhiều người con không biết bố mẹ buồn vì bố mẹ không nói, và sẽ muốn tìm cách giúp khi biết.
Ông bà ở chung cư làm sao để có bạn?
Xuống sân chung vào giờ cố định, làm quen những ông bà cũng lên trông cháu, cùng đẩy xe cho cháu đi dạo và trò chuyện.
Khi cháu lớn, ông bà nên ở lại hay về quê?
Tuỳ mong muốn của ông bà và hoàn cảnh gia đình. Quan trọng là con cái hỏi ý ông bà và cùng bàn, không tự quyết thay.
