Nói với con về những mong muốn khi mình yếu đi, như muốn được chăm ở đâu, muốn chữa trị tới mức nào, muốn tang lễ ra sao, là việc nên làm khi còn khoẻ và minh mẫn. Nói ra sớm giúp con cái không phải đoán ý mình trong lúc rối ren, và giúp anh chị em khỏi bất đồng với nhau vào lúc ai cũng đau lòng.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này là một lá thư hư cấu của một người mẹ ngoài bảy mươi gửi các con. Những gì liên quan tới điều trị, xin bạn luôn bàn với bác sĩ, còn chuyện giấy tờ pháp lý thì hỏi công chứng hoặc luật sư.
Các con thương
Mẹ viết thư này vào một buổi sáng mẹ thấy khoẻ, đầu óc minh mẫn, sau khi đi viếng đám bà bạn cùng xóm về. Đám ấy, mẹ thấy các con bà cãi nhau ngay bên linh cữu, vì người muốn làm thế này, người muốn làm thế kia, mà không ai biết bà muốn gì.
Mẹ về nhà, ngồi lâu ở hiên, và nghĩ: mẹ không muốn các con của mẹ phải đoán. Mẹ không muốn các con cãi nhau vì thương mẹ theo những cách khác nhau.
Nên mẹ viết. Mẹ biết các con đọc sẽ buồn, sẽ bảo mẹ nói gở. Nhưng các con ơi, mẹ đã sống đủ lâu để biết chuyện này không gở. Gở là để tới lúc đó rồi không ai biết phải làm gì.
Mẹ không viết để dặn dò như ra lệnh. Mẹ chỉ kể cho các con nghe mẹ mong gì, để khi cần, các con có chỗ mà dựa vào.
Khi mẹ yếu, mẹ muốn được ở đâu
Mẹ muốn được ở nhà mình lâu nhất có thể. Mẹ quen cái giường này, cái cửa sổ này, tiếng gà nhà bên. Nếu mẹ yếu mà còn tự lo được, các con đừng đón mẹ đi đâu cả, chỉ cần thỉnh thoảng có người ghé.
Nếu một ngày mẹ không tự lo được nữa, mẹ hiểu các con có công việc, có con nhỏ. Lúc ấy, các con cứ bàn nhau, có thể thuê người chăm mẹ ở nhà, hoặc đưa mẹ tới một nơi chăm sóc tử tế. Mẹ sẽ không coi đó là bất hiếu. Mẹ chỉ mong các con năng tới thăm.
Mẹ không muốn đứa nào phải bỏ việc, bỏ gia đình mình để chăm mẹ một mình. Các con chia nhau, đỡ nhau, mỗi đứa một phần.
Và nếu mẹ có lúc lẫn, có lúc nói những điều không đúng ý mẹ bây giờ, các con hãy nhớ lá thư này. Đây mới là mẹ khi còn tỉnh táo.
Chuyện chữa trị, mẹ muốn các con hỏi bác sĩ và hỏi mẹ
Mẹ không biết y học, nên mẹ không dặn các con chữa thế nào. Mẹ chỉ mong các con hỏi bác sĩ cho kỹ, và khi mẹ còn hiểu được, hãy hỏi mẹ.
Mẹ mong được biết sự thật về sức khoẻ của mình, nói nhẹ nhàng thôi, nhưng đừng giấu mẹ. Mẹ đã sống bảy mươi mấy năm, mẹ chịu được.
Nếu có lúc phải chọn giữa những cách chữa làm mẹ đau đớn kéo dài và những cách giúp mẹ dễ chịu hơn, mẹ mong các con cùng bác sĩ cân nhắc điều gì tốt cho mẹ, không phải điều gì làm các con đỡ áy náy. Mẹ biết câu này khó, nên mẹ viết ra để các con không phải gánh một mình.
Mẹ đã nói chuyện này với bác sĩ quen ở trạm y tế. Lần sau đi khám, đứa nào đi cùng mẹ thì hỏi thêm bác sĩ nhé.
Đám của mẹ, mẹ muốn giản dị
Mẹ không muốn đám to. Không cần nhiều kèn trống, không cần mời cả huyện. Họ hàng, hàng xóm, bạn bè thân của mẹ là đủ.
Mẹ muốn được nằm cạnh bố ở nghĩa trang làng. Mẹ đã nói với các bác trong họ rồi.
Tiền phúng viếng, các con dùng lo đám cho đủ, phần còn lại thì góp vào quỹ khuyến học của xóm. Cả đời mẹ không được học nhiều, mẹ muốn bọn trẻ trong xóm được học.
Đừng để ai ép các con làm những thứ tốn kém vì sợ người ta nói. Mẹ đã dặn rồi, các con cứ bảo đó là ý mẹ.
Những đồ vật và những điều nhỏ
Chiếc máy khâu, mẹ muốn để cho đứa cháu gái lớn, vì nó thích may. Bộ ấm chén của bố, để cho thằng cả, vì nó là đứa hay ngồi uống trà với bố. Những chuyện tài sản lớn, mẹ sẽ làm giấy tờ đàng hoàng ở công chứng, các con không phải lo.
Mẹ còn mấy cuốn sổ ghi ngày giỗ họ hàng bên nội bên ngoại. Mẹ muốn đứa út giữ, vì nó hay về quê nhất.
Mẹ biết những thứ này nhỏ. Nhưng mẹ muốn chúng về đúng người sẽ thương chúng.
Các con có muốn giữ thứ gì của mẹ, hãy nói với mẹ bây giờ. Mẹ muốn nghe các con kể vì sao các con muốn giữ.
Vì sao mẹ viết bây giờ
Các con ạ, mẹ viết bây giờ vì bây giờ mẹ khoẻ. Đọc xong, các con đừng buồn. Lần tới về, mình ngồi với nhau một buổi, các con hỏi gì mẹ trả lời.
Mẹ muốn các con biết rằng nói về những điều này không làm mẹ sợ. Nó làm mẹ nhẹ lòng. Như dọn dẹp nhà cửa trước Tết, xong rồi thì ngồi uống trà thảnh thơi.
Nếu bạn đang nghe tập này, có lẽ bạn là người mẹ, người bố muốn viết một lá thư như thế, hoặc là người con chưa dám hỏi. Hãy bắt đầu từ một câu nhỏ, trong một buổi chiều yên ả: bố mẹ có mong điều gì mà con nên biết không.
Câu hỏi ấy không gọi điều xấu tới. Nó chỉ cho người mình thương được nói điều họ mong, khi họ còn nói được.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào nên nói với con về mong muốn khi về già?
Khi còn khoẻ, minh mẫn và trong một lúc yên ả. Nói sớm giúp con không phải đoán và anh chị em không bất đồng vào lúc khó khăn.
Nên nói với con những điều gì?
Mong muốn được chăm ở đâu, mong muốn về chữa trị để con bàn với bác sĩ, mong muốn về tang lễ, và những đồ vật muốn để lại cho ai.
Con cái nên mở lời hỏi bố mẹ thế nào?
Chọn lúc thoải mái, hỏi một câu nhỏ như bố mẹ có mong điều gì mà con nên biết không, và lắng nghe mà không vội gạt đi.
Lá thư mong muốn có giá trị như di chúc không?
Không nhất thiết. Chuyện tài sản và di chúc cần làm đúng thủ tục, nên hỏi văn phòng công chứng hoặc luật sư.
Nói chuyện này có làm bố mẹ buồn không?
Có thể có chút buồn, nhưng nhiều người già thấy nhẹ lòng khi được nói ra. Quan trọng là để bố mẹ dẫn câu chuyện và tôn trọng mong muốn của bố mẹ.
