Truyện ngắn hôm nay được kể bằng giọng của một căn nhà ống ở một con hẻm Sài Gòn, kể về bốn đời chủ đã lần lượt sống trong nó suốt mấy chục năm, và những vạch bút chì nhỏ trên khung cửa gỗ. Đây là truyện do Kho Sách Nói viết, căn nhà xưng mình, mọi nhân vật đều là hư cấu.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Bạn đã bao giờ tự hỏi ngôi nhà mình đang ở đã chứng kiến những gì trước khi bạn tới chưa. Hôm nay, mình để một ngôi nhà tự trả lời.
Đời chủ thứ nhất
Mình là một căn nhà ống, ngang bốn mét, dài mười tám mét, ở giữa một con hẻm đủ cho hai xe máy tránh nhau. Người xây mình là một cặp vợ chồng trẻ, chồng làm thợ tiện, vợ bán chè. Họ dành dụm nhiều năm, xây mình bằng gạch đỏ, mái ngói, cái cửa sổ gỗ sơn xanh nhìn ra hẻm.
Họ có ba đứa con. Mỗi năm vào ngày đầu năm học, người cha bắt ba đứa đứng sát vào khung cửa gỗ giữa phòng khách và nhà sau, lấy bút chì kẻ một vạch ngang trên đầu từng đứa, ghi chữ cái đầu tên và năm bên cạnh. Ba hàng vạch nhỏ leo dần lên cao, cái nọ sát cái kia.
Mình nhớ tiếng nồi chè sôi lục bục mỗi sáng, tiếng máy tiện ở góc nhà, tiếng ba đứa trẻ cãi nhau giành cái võng. Mình nhớ cái lần đứa con trai út trèo lên mái ngói thả diều, làm vỡ ba viên ngói, bị cha đánh, rồi cha lại trèo lên thay ngói giữa trưa nắng.
Ba đứa trẻ lớn lên, đi học xa, lấy vợ lấy chồng, mỗi đứa một nơi. Người cha già đi, rồi mất. Người mẹ sống một mình thêm mấy năm, rồi về quê ở với đứa con gái. Ngày bà đi, bà đứng trước khung cửa gỗ rất lâu, đưa tay sờ lên những vạch bút chì, rồi khóa cửa.
Đời chủ thứ hai
Mình được bán cho một đôi vợ chồng trẻ khác, từ miền Trung vào. Họ đập bức tường trước, mở rộng thành một tiệm tạp hóa nhỏ. Gian trước bày kín hàng, mì gói, nước mắm, bột giặt, kẹo bánh. Từ sáng tới khuya, mình nghe tiếng mua bán không ngớt.
Họ bận tới mức không có thời gian ngắm mình. Nhưng họ không sơn lại khung cửa gỗ giữa nhà. Người vợ có lần định lau mấy vạch bút chì đi, người chồng ngăn, bảo để đó, nhà người ta, mình xóa làm gì. Thế là mấy hàng vạch cũ vẫn ở đó, nằm sau mấy thùng mì gói.
Họ không có con. Mình nghe những đêm người vợ khóc khẽ, người chồng ngồi bên, vỗ lưng vợ. Rồi một năm, họ xin con nuôi, một đứa bé gái từ một mái ấm ngoài tỉnh. Lần đầu tiên sau nhiều năm, mình lại nghe tiếng trẻ con khóc.
Người chồng kẻ vạch bút chì đầu tiên cho con gái trên cùng khung cửa ấy, ngay cạnh mấy hàng vạch cũ, bằng cây bút chì kẹp sau tai mỗi lần ghi sổ bán hàng. Con bé lớn tới lớp năm thì họ chuyển về quê. Họ để lại mình cho người ta thuê.
Đời chủ thứ ba
Mình thành nhà trọ. Gian trước chia làm hai phòng, gác lửng chia làm hai phòng nữa. Sinh viên tới rồi đi, mỗi năm một lứa. Mình nghe đủ thứ tiếng ở đủ vùng, nghe tiếng đàn ghi ta lúc nửa đêm, tiếng gõ bàn phím tới sáng mùa thi, tiếng khóc của đứa trượt học bổng, tiếng hò reo của đứa vừa tìm được việc.
Có một cậu sinh viên ngành kiến trúc ở lâu nhất, bốn năm. Cậu hay ngồi vẽ mình, vẽ cái cửa sổ gỗ, vẽ cái cầu thang hẹp, vẽ cả khung cửa có mấy hàng vạch bút chì. Cậu nói với bạn cùng phòng, nhà này có chuyện để kể, nhìn cái khung cửa là biết.
Cậu không kẻ thêm vạch nào. Cậu chỉ lấy điện thoại chụp lại khung cửa, rồi đặt một chậu cây nhỏ ngay dưới chân, nói để mấy cái vạch có chỗ nhìn xuống cho vui.
Ngày ra trường, cậu là người cuối cùng dọn đi. Cậu đứng giữa nhà, nói một câu nhỏ, như nói với mình: cảm ơn nhé. Lần đầu tiên có người cảm ơn mình. Mình không biết đáp lại thế nào, chỉ để một làn gió từ cửa sổ thổi qua.
Đời chủ thứ tư
Mình được bán lần nữa. Chủ mới là một gia đình trẻ, vợ chồng và một cô con gái sáu tuổi. Họ thuê thợ về sửa sang toàn bộ. Tường cũ bị đục, sàn gạch bị cạy, gác lửng bị dỡ.
Người cha đứng giữa nhà, chỉ cho thợ: khung cửa gỗ này cũ quá, chà nhám rồi sơn lại cho đồng màu. Người thợ cầm tờ giấy nhám, bước tới. Mình chờ những vạch bút chì biến mất, như chờ người ta xóa một phần trí nhớ của mình.
Cô con gái sáu tuổi chạy tới, đứng chắn trước khung cửa. Cô bé chỉ vào mấy hàng vạch, hỏi bố ơi cái gì đây. Người cha cúi xuống nhìn, lần đầu nhìn kỹ. Anh đọc những chữ cái nhỏ, những con số năm mờ mờ. Anh im lặng rất lâu.
Anh bảo người thợ khoan đã. Anh ngồi xuống bậc cửa, kể cho con gái nghe rằng đây là chiều cao của những đứa trẻ từng sống ở đây, mỗi năm một vạch. Cô bé hỏi chúng nó giờ đi đâu rồi. Anh nói chắc lớn hết rồi, có khi có con bằng con rồi.
Vạch bút chì mới
Người cha bảo thợ chà nhám và sơn hết, chỉ chừa lại khung cửa ấy. Khung cửa giữ nguyên lớp sơn xanh cũ đã bạc, chỗ tróc chỗ còn, nổi lên giữa căn nhà sơn trắng tinh như một vết xước đẹp.
Ngày dọn vào ở, cô con gái chạy ngay tới khung cửa, đứng thẳng lưng, áp gót chân vào tường. Người cha lấy cây bút chì, kẻ một vạch ngang trên đầu con, ghi chữ cái đầu tên và năm. Vạch mới nằm thấp hơn mọi vạch cũ, xinh xinh như một cái mầm.
Người cha nói: mai mốt con lớn, đi đâu thì đi, khung cửa này vẫn nhớ con cao bao nhiêu.
Giờ mình có thêm một hàng vạch bút chì, leo dần lên mỗi năm. Mình không biết gia đình này sẽ ở với mình bao lâu, rồi ai sẽ tới sau họ. Nhưng mình biết, người nào đứng trước khung cửa ấy đủ lâu sẽ hiểu mình chưa bao giờ là một căn nhà trống. Mình là chỗ nhiều đứa trẻ đã lớn lên.
Câu hỏi thường gặp
Truyện căn nhà ống kể chuyện có thật không?
Không. Đây là truyện ngắn hư cấu do Kho Sách Nói viết, kể bằng giọng của chính ngôi nhà. Các đời chủ nhà và con hẻm đều được dựng lên, không gắn với địa chỉ có thật.
Nhà ống là kiểu nhà thế nào?
Nhà ống là kiểu nhà phố có mặt tiền hẹp nhưng chiều sâu dài, rất phổ biến ở các đô thị Việt Nam. Nhà thường có nhiều gian nối tiếp nhau từ trước ra sau, có khi thêm gác lửng hoặc nhiều tầng.
Vì sao truyện được kể bằng giọng của ngôi nhà?
Để người nghe thấy được thời gian dài hơn một đời người. Ngôi nhà là nhân chứng duy nhất của cả bốn gia đình, nên nó nối những câu chuyện tưởng không liên quan thành một mạch.
Đánh dấu chiều cao của con trên khung cửa có ý nghĩa gì?
Đó là một thói quen của nhiều gia đình, ghi lại sự lớn lên của con theo năm. Trong truyện, những vạch bút chì trở thành ký ức chung của cả ngôi nhà, nối người cũ với người mới.
Truyện này hợp với ai nghe?
Hợp với những gia đình vừa chuyển nhà, những ai từng sống trong nhà phố cũ, và những người thích nghe chuyện về ký ức. Nghe xong có thể bạn sẽ muốn tìm một chỗ trong nhà để đánh dấu chiều cao của con.
