Truyện ngắn hôm nay kể về một cô gái sống một mình trong căn hộ chung cư, năm ấy không về quê ăn Tết được, bèn tự gói mười hai cái bánh chưng để tặng những người hàng xóm mà cô chưa từng biết tên. Đây là truyện do Kho Sách Nói viết, người kể xưng mình, mọi nhân vật đều là hư cấu.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Nếu bạn từng ăn Tết xa nhà, bạn sẽ biết cái cảm giác chiều hai mươi tám nhìn mọi người tất bật mà mình thì không biết làm gì. Câu chuyện hôm nay bắt đầu từ một buổi chiều như vậy.
Năm không về
Năm ấy công ty mình nhận một hợp đồng gấp, cả phòng phải làm tới hai mươi bảy, mùng bốn đã đi làm lại. Vé xe về quê thì hết từ lâu. Mình gọi về cho bà, nói năm nay con không về. Bà im một lúc, rồi bảo thôi, con ở đó giữ sức khỏe.
Mình sống một mình ở tầng chín của một tòa chung cư cũ, ba năm rồi. Mình biết mặt người hàng xóm bên trái, một ông cụ hay đi bộ buổi sáng. Bên phải là một gia đình có hai đứa nhỏ, hay khóc lúc nửa đêm. Đối diện là một cặp vợ chồng trẻ. Tên ai mình cũng không biết.
Chiều hai mươi tám, mình đi chợ, thấy người ta bán lá dong, lạt giang, gạo nếp. Mình đứng nhìn mãi. Năm nào ở quê, bà cũng gói bánh, mình ngồi bên cạnh rửa lá, đưa lạt, đêm hai mươi chín cả nhà ngồi canh nồi bánh tới sáng.
Mình mua lá, mua gạo, mua đỗ, mua thịt, mua lạt. Mình không biết tính, cứ mua theo trí nhớ. Về tới nhà, bày ra sàn, mới thấy đủ gói một chục cái. Mình gọi video cho bà, hỏi bà ơi gói bánh thế nào.
Bà dạy gói bánh qua điện thoại
Bà ở quê ngồi trước điện thoại, đeo kính, ghé sát mặt vào màn hình. Bà bảo con lau lá cho sạch, xếp hai lá chéo nhau, mặt xanh ra ngoài. Đong gạo bằng cái bát, rải một lớp, rồi đỗ, rồi thịt, rồi đỗ, rồi gạo. Bà làm động tác tay trong không khí, mình làm theo.
Cái bánh đầu tiên méo xệch, hở góc, gạo rơi lả tả. Bà cười tới chảy nước mắt. Cái thứ hai đỡ hơn. Tới cái thứ năm, bà gật đầu, bảo được rồi, vuông rồi đấy. Mình ngồi gói tiếp, càng gói càng nhanh, cuối cùng hóa ra gói được mười hai cái, vì mình mua dư.
Gói xong rồi mới nghĩ ra, luộc ở đâu. Bánh chưng phải luộc tám chín tiếng, nồi nhà mình chỉ to bằng cái mũ. Bếp ga đun cả đêm thì không dám. Mình ngồi giữa đống bánh, bật cười một mình, rồi thấy cay cay mắt.
Bà bảo con hỏi hàng xóm xem, ai có nồi to thì mượn. Mình nói con không quen ai. Bà nói thì con gõ cửa, người ta có ăn thịt con đâu.
Gõ cửa
Mình gõ cửa nhà ông cụ bên trái trước. Ông mở cửa, nhìn mình một lúc, nghe mình lắp bắp hỏi mượn nồi. Ông không có nồi, nhưng ông nói bác bảo vệ dưới nhà có cái nồi nhôm to lắm, năm nào bác cũng luộc bánh ở bãi đất sau tòa nhà.
Mình xuống hỏi bác bảo vệ. Bác cười, bảo năm nay bác về quê sớm nên không luộc, cái nồi để không, cứ lấy mà dùng. Bãi đất sau nhà có sẵn mấy viên gạch kê bếp. Củi thì ra đầu phố mua.
Mình với ông cụ khiêng cái nồi ra bãi đất. Ông cụ kê gạch, nhóm lửa thạo như người quen làm. Ông kể ngày xưa ở quê ông năm nào cũng luộc bánh cho cả xóm. Từ ngày con cái đón lên đây, tám năm rồi ông chưa đụng tới một cái nồi bánh.
Mình xếp bánh vào nồi. Mười hai cái bánh nằm trong nồi to, trống trải. Ông cụ nhìn, bảo nồi này luộc được ba chục cái, phí quá. Mình nhìn lên mấy ô cửa sổ sáng đèn của tòa nhà, chợt nghĩ ra một chuyện.
Đêm hai mươi chín
Mình chạy lên, gõ cửa nhà có hai đứa nhỏ, rồi nhà cặp vợ chồng trẻ, rồi mấy nhà ở tầng tám, tầng mười. Mình nói dưới bãi đất đang luộc bánh chưng, nồi còn trống, nhà nào có bánh thì mang xuống luộc chung.
Ban đầu chỉ có hai nhà xuống, mang theo mấy cái bánh mua sẵn chưa luộc. Rồi người nọ gọi người kia. Tới chín giờ tối, cái nồi đầy kín, nước sôi lục bục. Quanh bếp lửa có hơn chục người ngồi trên ghế nhựa, ghế đẩu, có người mang chiếu ra trải.
Hai đứa nhỏ nướng khoai trong tro. Cặp vợ chồng trẻ mang loa ra mở nhạc xuân. Ông cụ tầng chín kể chuyện Tết ngày xưa, kể tới đâu mọi người cười tới đó. Có một cô gái tầng mười hai cũng không về quê được, ngồi cạnh mình, hai đứa nói chuyện tới gần sáng mới biết hóa ra cùng một tỉnh.
Cứ hai tiếng, ông cụ lại bảo mình châm thêm nước sôi, đảo bánh. Mình ngồi canh lửa, nhìn những khuôn mặt lạ quen hắt ánh lửa đỏ, nghe mùi lá dong chín thơm lên. Mình nghĩ, đây là lần đầu tiên tòa nhà này có một đêm hai mươi chín.
Mười hai nhà
Sáng ba mươi, bánh chín. Mình vớt bánh ra, ép bằng cái thớt cho chặt. Mười hai cái bánh của mình, mình đem đi gõ từng cửa, mỗi nhà một cái. Không ai từ chối. Có nhà gửi lại hộp mứt, có nhà gửi lại đĩa dưa hành, có nhà gửi lại cành đào nhỏ.
Cái bánh méo xệch đầu tiên, mình giữ lại cho mình. Trưa ba mươi, mình bóc ra, gạo chỗ hở góc bị nước ngấm nhão nhoét, nhưng mình ăn ngon hơn bất kỳ cái bánh nào từng ăn.
Chiều ba mươi, mình gọi video về cho bà, quay cho bà xem cái bánh đã bóc. Bà hỏi luộc ở đâu, mình kể chuyện cái nồi, chuyện bãi đất, chuyện cả tòa nhà ngồi canh bánh. Bà nghe, gật gù, rồi bảo: thấy chưa, gõ cửa người ta có ăn thịt con đâu.
Năm sau, mình về quê ăn Tết. Nhưng chiều hai mươi tám, trước khi lên xe, mình nhận được một tin nhắn trong nhóm chung của tầng chín, nhóm lập ra từ đêm hôm ấy. Ông cụ nhắn: năm nay nồi bánh vẫn đặt ở bãi đất, cháu về quê vui nhé, có gói thì gửi xuống luộc chung.
Câu hỏi thường gặp
Truyện bánh chưng cho cả tầng có thật không?
Không. Đây là truyện ngắn hư cấu do Kho Sách Nói viết. Cô gái, người bà, ông cụ hàng xóm và tòa chung cư đều được dựng lên, không gắn với địa chỉ hay người có thật.
Luộc bánh chưng mất bao lâu?
Bánh chưng truyền thống thường được luộc nhiều tiếng liền, nhiều nhà luộc từ tám tới mười tiếng tùy cỡ bánh và cách nấu, giữa chừng phải châm thêm nước sôi để bánh luôn ngập. Mỗi vùng mỗi nhà có kinh nghiệm riêng.
Đón Tết một mình ở thành phố thì làm gì cho bớt buồn?
Bạn có thể làm một việc gắn với Tết ở quê như gói bánh, nấu một món quen, gọi video cho người thân, hoặc mạnh dạn rủ hàng xóm, đồng nghiệp cũng ở lại thành phố cùng ăn một bữa. Nếu nỗi buồn kéo dài, đừng ngại tìm người để tâm sự.
Vì sao một nồi bánh lại làm hàng xóm thân nhau?
Vì canh nồi bánh là một việc làm chung, kéo dài nhiều giờ, ai cũng có thể góp một tay. Ngồi quanh bếp lửa, người ta có thời gian để kể chuyện, điều mà thang máy và hành lang chung cư hiếm khi cho.
Truyện này hợp nghe khi nào?
Hợp nghe vào những ngày giáp Tết, nhất là với những ai đang ở xa nhà, sinh viên, người đi làm ở thành phố, và các gia đình sống trong chung cư.
