Truyện ngắn hôm nay kể về một ông họa sĩ già vẽ chân dung dạo bên bờ hồ, và cô gái ngồi làm mẫu bỗng bỏ đi giữa chừng sau một cuộc điện thoại, để lại bức tranh vẽ dở mà ông giữ suốt ba năm. Đây là truyện do Kho Sách Nói viết, mọi nhân vật đều là hư cấu.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Một bức chân dung thường vẽ trong một buổi. Bức chân dung trong câu chuyện hôm nay thì mất ba năm, và người vẽ nó cũng không ngờ.
Cái giá vẽ dưới gốc liễu
Ông vẽ chân dung bên bờ hồ đã hơn hai mươi năm. Một cái giá vẽ gỗ, hai cái ghế đẩu, một hộp bút chì than, mấy tờ giấy dày kẹp trên tấm ván. Ông ngồi dưới gốc liễu, trước mặt là mặt hồ, sau lưng là dòng người đi dạo.
Khách của ông là khách du lịch, đôi tình nhân, bố mẹ dắt con nhỏ. Mỗi bức chừng một tiếng. Ông vẽ nhanh, chắc tay, nhưng không bao giờ vẽ cho người ta đẹp hơn thật. Ông bảo vẽ người ta đẹp hơn thì người ta vui một hôm, vẽ đúng thì người ta giữ cả đời.
Một sáng mùa thu, có một cô gái ngồi xuống ghế đẩu trước mặt ông. Cô chừng hai mươi lăm tuổi, tóc dài, mắt sáng, nụ cười hơi lệch về một bên. Cô nói cô muốn một bức chân dung để tặng bố nhân sinh nhật.
Ông gật đầu, bắt đầu phác. Cô ngồi yên, nhìn ra hồ. Ông vẽ đường viền khuôn mặt, đôi mắt, cái mũi, rồi tới khóe miệng, chỗ nụ cười hơi lệch ấy. Ông thích khuôn mặt này. Nó có cái gì đó rất thật.
Cuộc điện thoại
Bức tranh được chừng hai phần ba thì điện thoại cô reo. Cô nghe, mặt biến sắc. Cô đứng bật dậy, nói vội vào máy mấy câu, giọng run. Rồi cô quay sang ông, mắt ngấn nước, nói cháu xin lỗi, cháu phải đi ngay.
Cô chạy ra phía đường, vẫy taxi, đi mất. Ông ngồi lại, cây bút chì còn trên tay, bức tranh vẽ dở trên giá. Chưa có tóc, chưa có cổ áo, khóe miệng mới phác được một nửa.
Ông chờ cả buổi, cô không quay lại. Chiều, ông tháo bức tranh khỏi giá, định cất vào chồng giấy cũ. Rồi ông dừng lại. Ông kẹp nó vào một tấm bìa cứng, treo lên cành liễu thấp, cạnh mấy bức tranh mẫu.
Ông nghĩ chắc cô có chuyện gấp, vài hôm sẽ quay lại. Ông không có số điện thoại, không biết tên cô. Ông chỉ biết cô muốn tặng bố nhân sinh nhật.
Ba năm treo trên cành liễu
Vài hôm trôi qua, rồi vài tuần, rồi vài tháng. Cô không quay lại. Bức tranh vẽ dở vẫn treo trên cành liễu, giấy ngả màu vì nắng, mép cong lên vì mưa. Ông thay tấm bìa mới mấy lần.
Khách đi qua hay dừng lại hỏi bức này sao chưa xong. Ông nói người mẫu có việc phải đi. Có người hỏi mua, trả giá cao, vì thấy khuôn mặt đẹp và lạ. Ông lắc đầu, nói bức này đã có chủ.
Người bán nước bên cạnh trêu ông chờ người yêu. Ông cười, không cãi. Thật ra ông cũng không biết mình chờ gì. Có lẽ ông chỉ không muốn bỏ dở một khuôn mặt mà ông thấy là thật nhất trong mấy năm vẽ.
Năm thứ hai, tay ông bắt đầu run nhẹ. Năm thứ ba, ông vẽ chậm hơn, ít khách hơn. Có hôm ngồi cả buổi không ai ngồi ghế đẩu, ông ngồi nhìn bức tranh vẽ dở, nhìn khóe miệng phác một nửa, tự hỏi cô giờ ở đâu.
Người mẫu quay lại
Một sáng mùa thu, đúng ba năm sau, có người dừng lại trước cành liễu, đứng nhìn bức tranh rất lâu. Ông ngẩng lên. Là cô. Tóc cô cắt ngắn, người gầy đi, mắt vẫn sáng nhưng có cái gì đó trầm hơn.
Cô kể cuộc điện thoại hôm ấy báo bố cô bị tai biến. Ba năm nay cô ở bên bố, đưa bố đi tập, đút bố ăn, dạy bố nói lại từng chữ. Sinh nhật năm ấy bố nằm viện. Giờ bố đã đi lại được, nói được, sắp tới sinh nhật bố, cô nhớ ra bức chân dung.
Cô nói cô không nghĩ ông còn giữ. Cô chỉ định đi ngang xem ông còn ngồi đây không, để xin lỗi. Rồi cô thấy khuôn mặt mình treo trên cành liễu, khuôn mặt của ba năm trước.
Ông nhìn cô, rồi tháo bức tranh khỏi cành, kẹp lại lên giá vẽ. Ông chỉ cái ghế đẩu. Cô ngồi xuống, đúng chỗ cũ, nhìn ra hồ.
Nét vẽ nơi khóe mắt
Ông vẽ tiếp. Tóc, giờ ngắn chứ không dài như ba năm trước. Cổ áo. Khóe miệng, nụ cười vẫn lệch về một bên nhưng nhẹ hơn, như người đã khóc nhiều rồi mới cười lại được. Tay ông run, nhưng ông vẽ chậm, chắc.
Rồi ông dừng lại ở đôi mắt. Ông nhìn cô một lúc lâu, rồi thêm vài nét rất mảnh nơi khóe mắt, những nếp nhăn nhỏ mà ba năm trước chưa có. Cô thấy, hỏi sao ông vẽ thêm cái đó.
Ông nói: ba năm qua của cô cũng là của bức tranh này. Vẽ như cũ thì là vẽ một người không còn nữa. Cô im lặng, rồi gật đầu, mắt đỏ lên.
Cô trả tiền gấp đôi. Ông chỉ lấy đúng giá bức chân dung, nói tiền ba năm chờ không tính. Cô cuộn bức tranh, ôm vào lòng, đi về phía đường. Ông ngồi lại dưới gốc liễu, cành liễu trống trơn, lần đầu sau ba năm. Ông thấy nhẹ, như vừa vẽ xong bức tranh quan trọng nhất đời mình.
Câu hỏi thường gặp
Truyện bức chân dung vẽ dở có thật không?
Không. Đây là truyện ngắn hư cấu do Kho Sách Nói viết. Ông họa sĩ, cô gái và bờ hồ đều được dựng lên, không gắn với người hay địa điểm có thật.
Vì sao ông họa sĩ không bán bức tranh vẽ dở?
Với ông, bức tranh đã có chủ, và một khuôn mặt chưa vẽ xong là một lời hẹn chưa trọn. Ông cũng không muốn bỏ dở thứ mình thấy thật nhất, dù không biết người mẫu có quay lại hay không.
Nét vẽ thêm nơi khóe mắt có ý nghĩa gì?
Ông họa sĩ không vẽ lại cô gái của ba năm trước, mà vẽ cô của hiện tại, mang theo những gì cô đã trải qua. Chi tiết ấy nói về sự trung thực trong nghệ thuật và sự trân trọng thời gian đã sống.
Chăm người thân bị tai biến cần lưu ý gì?
Đây là việc dài và vất vả, người chăm cần làm theo hướng dẫn của bác sĩ và chuyên viên phục hồi chức năng, đồng thời giữ sức khỏe cho chính mình. Truyện chỉ nhắc tới hoàn cảnh này, không thay cho lời khuyên chuyên môn.
Truyện này hợp với ai nghe?
Hợp với những ai yêu hội họa, những người từng phải tạm gác một việc dở dang để lo cho gia đình, và những ai thích những câu chuyện chậm về sự chờ đợi.
