Truyện ngắn hôm nay kể về hai ông già hàng xóm không nói với nhau một câu suốt ba mươi năm, chỉ vì một bức tường, trong khi cây mít bên này cứ vươn cành ra trái bên kia, cho tới mùa một ông phải nằm viện. Đây là truyện do Kho Sách Nói viết, mọi nhân vật đều là hư cấu.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có những cuộc giận hờn dai tới mức người trong cuộc quên mất vì sao mà giận, chỉ nhớ là phải giận. Câu chuyện hôm nay kể về một cuộc giận như thế.
Bức tường lệch một gang tay
Ba mươi năm trước, hai nhà cạnh nhau ở cuối xóm cùng xây tường rào. Không ai nhớ rõ ai xây trước, chỉ nhớ bức tường đứng lên lệch sang một bên chừng một gang tay. Ông Hai bên đông nói ông Tư lấn. Ông Tư bên tây nói ông Hai đo sai. Hai ông cãi nhau một trận to ở đầu ngõ, rồi từ đó không nói với nhau thêm câu nào.
Hai bà vợ thì vẫn chào nhau ở chợ. Con cái hai nhà vẫn chơi chung, vẫn trèo tường qua lại. Chỉ có hai ông là như hai cột đình, gặp nhau ngoài đường thì một người ngó trời, một người ngó đất.
Bức tường đứng đó, rêu phủ dần, vôi bong từng mảng. Không ai đo lại. Cái gang tay ấy, ai cũng biết, có đo lại cũng chẳng để làm gì nữa.
Bên nhà ông Hai có cây mít ông trồng từ hồi mới cưới vợ. Cây lớn nhanh, mười năm sau đã cao quá mái, và có một cành to vươn hẳn qua bức tường, sang sân nhà ông Tư.
Luật bất thành văn của quả mít
Cành mít ấy năm nào cũng ra trái, có năm ba bốn quả to như cái cối. Trái chín, mùi thơm lừng cả sân ông Tư. Ông Tư không hái, vì cây không phải của ông. Ông Hai không sang hái, vì sân không phải của ông.
Thế là quả mít cứ chín rồi rụng, đánh bịch xuống sân ông Tư, nứt toác. Ruồi bu, ông Tư phải xúc đổ ra ruộng, vừa xúc vừa lẩm bẩm. Bên kia tường, ông Hai nghe tiếng bịch, biết mít rụng, cũng lẩm bẩm.
Hai bà vợ có lần bàn nhau để hai bà tự hái chia đôi. Hai ông đều gạt đi, cùng một câu, dù chưa hề nghe nhau nói: không ai đụng vào. Bọn trẻ trong xóm gọi cái cành ấy là cành mít giận.
Ba mươi mùa mít trôi qua như thế. Hai ông già đi, tóc bạc, lưng còng, chân chậm. Cây mít thì vẫn khỏe, cành vẫn vươn, mùa nào cũng nặng trái như cố ý trêu ai.
Mùa ông Hai nằm viện
Năm ấy, đầu mùa mít, ông Hai bị ngã trong nhà tắm, phải đưa lên bệnh viện huyện, nằm cả tháng. Nhà vắng, bà Hai lên viện chăm chồng, chỉ thỉnh thoảng về lấy đồ.
Bên này tường, ông Tư bỗng thấy cái sân rộng quá. Không còn tiếng ông Hai ho mỗi sáng, không còn tiếng ông Hai mắng con chó, không còn tiếng radio ông Hai mở cải lương. Ba mươi năm không nói chuyện, nhưng ông Tư nghe ông Hai sống mỗi ngày qua bức tường.
Rồi mít chín. Mùi thơm tràn qua sân. Ông Tư đứng dưới cành, ngửa cổ nhìn quả to nhất, vỏ đã căng gai, chỉ vài hôm nữa là rụng. Ông nghĩ tới tiếng bịch, tới chuyện ông Hai nằm trên viện không ai báo cho biết mít rụng.
Chiều đó, ông Tư lấy cây sào có móc, buộc thêm sợi dây thừng, loay hoay cả buổi, mồ hôi ướt áo. Bà Tư đứng trong bếp nhìn ra, không dám hỏi.
Quả mít trên xe đạp
Sáng hôm sau, cả xóm thấy ông Tư đạp xe ra đường cái, sau yên buộc một quả mít to bằng cái thúng, gói trong bao tải. Ông đạp chậm, xe lảo đảo, người đi đường dạt ra hai bên.
Tới bệnh viện, ông hỏi đường lên phòng ông Hai, ôm quả mít đi lên cầu thang, thở dốc. Bà Hai thấy ông ở cửa phòng thì đứng bật dậy, tưởng có chuyện gì ở nhà.
Ông Tư đặt quả mít xuống chân giường, nói to: mít cây nhà ông, rụng bên này, đem trả. Ông Hai nằm trên giường, chân bó bột, nhìn quả mít, nhìn ông Tư, há miệng mà chưa nói được gì.
Cả phòng bệnh im lặng. Rồi ông Hai bảo vợ đi mượn con dao. Ông nói: bổ ra đi, ngồi xuống ăn, chứ đứng đó làm gì.
Cái cành vẫn vươn qua tường
Hai ông già ngồi trong phòng bệnh ăn mít, tay dính nhựa, chùi vào khăn. Không ai nhắc tới bức tường, không ai nhắc tới cái gang tay, không ai xin lỗi ai. Ông Hai chỉ nói năm nay mít ngọt hơn năm ngoái. Ông Tư nói năm ngoái rụng nát hết, biết đâu mà so.
Mấy người bệnh nằm giường bên được chia mỗi người vài múi. Bà Hai ngồi góc phòng, quay mặt đi chỗ khác, vai rung rung.
Ông Hai ra viện, mùa mít năm ấy còn ba quả. Quả nào chín, ông Tư hái, đem qua cổng nhà ông Hai, đi đường cổng chứ không trèo tường. Hai ông ngồi hiên ăn mít, nói chuyện thời tiết, chuyện giá lúa, như hai người vừa quen.
Bức tường vẫn lệch một gang tay. Cành mít vẫn vươn qua. Bọn trẻ trong xóm không gọi nó là cành mít giận nữa, mà gọi là cành mít làng. Chẳng ai còn nhớ ai đặt tên mới ấy.
Câu hỏi thường gặp
Truyện cây mít qua bức tường có thật không?
Không. Đây là truyện ngắn hư cấu do Kho Sách Nói viết. Hai ông già, cây mít và cái xóm đều được dựng lên, dù chuyện hàng xóm giận nhau vì ranh giới đất thì ở đâu cũng có.
Vì sao hai ông già giận nhau lâu tới vậy?
Truyện cho thấy cái cớ ban đầu rất nhỏ, chỉ một gang tay đất. Nhưng khi cả hai đã lỡ nói lời nặng và không ai chịu mở lời trước, cơn giận tự nuôi nó qua năm tháng, thành một thói quen hơn là một lý do.
Vì sao ông Tư không nói lời làm lành mà mang quả mít?
Với nhiều người, nhất là người lớn tuổi, nói lời xin lỗi khó hơn làm một việc. Quả mít là cách ông Tư mở cửa mà không phải nhận ai đúng ai sai, và ông Hai hiểu ngay.
Muốn làm lành với hàng xóm sau một lần to tiếng thì nên bắt đầu thế nào?
Thường nên bắt đầu bằng một việc nhỏ, không đòi hỏi bên kia phải nhận lỗi, như hỏi thăm khi nhà họ có chuyện. Nếu có tranh chấp đất đai thật thì nên nhờ chính quyền địa phương hoặc người có chuyên môn hòa giải.
Cái tên cành mít làng ở cuối truyện có ý gì?
Cái cành từng là dấu vết của một cuộc giận, giờ thành thứ chung của cả xóm. Truyện để người nghe tự cảm nhận rằng những gì ngăn cách người ta đôi khi chính là thứ nối người ta lại.
