Truyện ngắn hôm nay kể về một ông thợ khóa đầu ngõ, trong một đêm mưa được một người phụ nữ nhờ mở cửa căn nhà cũ mà chị vừa bán, chỉ để vào nhìn một lần nữa. Đây là truyện do Kho Sách Nói viết, mọi nhân vật đều là hư cấu.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có những cánh cửa ta đã trao chìa khóa cho người khác, mà lòng thì vẫn chưa bước ra. Mời bạn ngồi dưới một mái hiên mưa nghe chuyện ấy.
Cái bàn khóa đầu ngõ
Ông ngồi ở đầu ngõ đã gần bốn mươi năm, một cái bàn gỗ con, một chùm phôi chìa khóa treo lủng lẳng, cái máy cắt chìa kêu rè rè mỗi lần có khách. Ông đánh chìa, sửa khóa, mở cửa cho người làm mất chìa, việc gì có ổ khóa là ông làm.
Ông có một luật riêng, không ai bắt. Mở cửa nhà nào thì người nhờ phải là người ở nhà đó, có giấy tờ hoặc có hàng xóm làm chứng. Người trong ngõ biết tính ông, ai mất chìa thường kéo theo một bà hàng xóm cho nhanh.
Ông thuộc gần hết ổ khóa của cái ngõ dài. Nhà nào thay khóa mới, nhà nào vẫn dùng cái khóa đồng từ thời ông bà, ông đều nhớ. Có những ổ ông đã đánh chìa cho ba đời trong một nhà.
Tối hôm ấy trời mưa từ chiều. Ông đã dọn bàn, đang ngồi uống trà dưới mái hiên nhà mình thì có người phụ nữ cầm ô đi tới, hỏi có phải bác thợ khóa không.
Lời nhờ lạ lùng
Chị chừng ngoài năm mươi, tóc đã điểm bạc, áo khoác ướt một bên vai. Chị nói chị cần mở cửa căn nhà số ở giữa ngõ, căn có giàn hoa giấy. Ông biết căn đó. Ông hỏi chị mất chìa à.
Chị ngập ngừng rồi nói thật. Căn nhà ấy là nhà của bố mẹ chị, chị lớn lên ở đó. Tháng trước chị đã bán, giấy tờ xong cả rồi, chủ mới đang ở nước ngoài, tuần sau mới về sửa. Chị đã giao hết chìa. Chị chỉ muốn vào thêm một lần, đứng trong căn phòng của mẹ, rồi ra ngay.
Ông ngồi im một lúc, nghe tiếng mưa rơi trên mái tôn. Ông nói ông không mở được. Nhà đó giờ là nhà người ta, ông mà mở, thì cái nghề của ông thành cái nghề khác.
Chị gật đầu, như đã đoán trước. Chị không nài, chỉ đứng đó cầm ô, không biết đi đâu. Ông nhìn chị một lúc, rồi đứng dậy, cầm theo cái đèn pin, nói: đi, ông đi với chị ra đó.
Bậc thềm dưới giàn hoa giấy
Căn nhà tối om, cổng sắt khóa bằng một ổ khóa mới sáng bóng. Giàn hoa giấy rũ xuống vì mưa, cánh hoa đỏ dính đầy bậc thềm. Ông với chị ngồi xuống bậc thềm, dưới cái mái hiên nhỏ, nước nhỏ giọt ngay trước mặt.
Chị kể căn phòng bên trái là phòng mẹ, cửa sổ nhìn ra giàn hoa. Mẹ chị nằm ở đó ba năm cuối, chị ngủ trên cái ghế xếp cạnh giường. Lúc mẹ mất, chị đi làm xa, anh em mỗi người một nơi, căn nhà đóng cửa mấy năm, rêu leo lên cả tường.
Chị nói bán nhà là quyết định đúng, chị biết vậy. Chị chỉ không biết vì sao tới lúc ký giấy xong, chị lại thấy mình như đứa trẻ bị khóa ngoài cửa.
Ông nghe, không nói gì nhiều. Ông chỉ kể ông nhớ ổ khóa cũ của căn nhà này, cái ổ đồng to bằng nắm tay. Ông từng đánh chìa cho bố chị, rồi đánh thêm một chiếc cho một đứa con gái tóc tết hai bên, cứ đi học về là làm mất chìa.
Đứa con gái tóc tết
Chị quay sang nhìn ông, rồi bật cười, lần đầu trong buổi tối ấy. Chị nói đứa đó là chị đây. Chị làm mất chìa bốn lần trong một năm, lần nào bố cũng đưa ra đầu ngõ đánh chìa, vừa đi vừa mắng.
Ông cũng cười. Ông nói ông nhớ, vì lần thứ tư ông đánh cho con bé một chiếc chìa có khoét cái lỗ to, bảo nó luồn dây đeo cổ. Chị nói cái chìa đó chị còn giữ, nằm trong hộp đồ trang sức, dù cái ổ khóa thì đã thay từ lâu.
Hai người ngồi kể chuyện cái ngõ ngày xưa, cái giếng chung đã lấp, cái cây bàng bị chặt, những người hàng xóm đã đi. Mưa nhỏ dần. Chị không còn nhắc chuyện vào nhà nữa.
Gần khuya, chị đứng dậy, đặt tay lên cánh cổng sắt một lúc rất lâu, như đặt tay lên vai một người sắp đi xa. Rồi chị cảm ơn ông, cầm ô đi ra đầu ngõ.
Viên gạch bông
Tuần sau, chủ mới về, thợ vào đục phá sửa nhà. Mấy viên gạch bông lát nền cũ bị cạy lên, chất thành đống ở đầu ngõ chờ xe chở đi.
Ông thợ khóa đi ngang, đứng nhìn đống gạch một hồi. Ông nhặt một viên còn nguyên, hoa văn xanh đỏ đã mờ, chùi sạch bằng vạt áo, gói vào tờ báo, cất dưới gầm bàn khóa.
Mấy tháng sau, chị quay lại ngõ thăm một bà hàng xóm cũ. Ông gọi chị lại, đưa cái gói giấy. Ông nói đây là gạch phòng mẹ chị, ông nhớ vì cửa sổ phòng đó nhìn ra giàn hoa, ông đứng ngoài cổng thấy hoài.
Chị ôm viên gạch, không nói được gì. Ông quay lại với cái máy cắt chìa, rè rè rè. Có những cánh cửa ông không được mở, nhưng ông vẫn tìm được cách đưa cho người ta một thứ ở bên trong.
Câu hỏi thường gặp
Truyện người thợ khóa trong đêm mưa có thật không?
Không. Đây là truyện ngắn hư cấu do Kho Sách Nói viết. Ông thợ khóa, người phụ nữ và căn nhà có giàn hoa giấy đều được dựng lên, không gắn với địa chỉ thật nào.
Vì sao ông thợ khóa không mở cửa cho người phụ nữ?
Vì căn nhà đã thuộc về người khác. Với ông, mở cửa nhà người ta khi chủ không đồng ý là phá đi cái nghề mình giữ cả đời. Ông từ chối việc mở khóa, nhưng không từ chối ngồi bên chị.
Gạch bông là gì?
Gạch bông là loại gạch lát nền có hoa văn nhiều màu in trên mặt, rất phổ biến trong nhà phố Việt Nam nhiều thập kỷ trước. Với nhiều gia đình, hoa văn gạch bông gắn liền với ký ức tuổi thơ.
Bán nhà cũ của cha mẹ mà vẫn buồn có bình thường không?
Rất bình thường. Ngôi nhà giữ nhiều ký ức nên rời nó giống một lần chia tay. Giữ lại một kỷ vật nhỏ, chụp ảnh, kể chuyện về ngôi nhà với người thân là những cách nhẹ nhàng để đi qua cảm giác ấy.
Truyện này muốn gợi điều gì?
Truyện gợi rằng có những thứ ta không thể lấy lại, nhưng một người lạ tử tế có thể giúp ta khép lại nó cho trọn. Đôi khi điều người ta cần không phải được mở cửa, mà là có người ngồi cạnh nghe mình kể.
