Truyện ngắn hôm nay được kể bằng những trang nhật ký của một người gác hải đăng trên một hòn đảo nhỏ, qua một mùa gió, cho tới ngày đứa con trai đã lâu không gặp theo tàu ra thăm. Đây là truyện do Kho Sách Nói viết, người viết nhật ký xưng mình, hòn đảo và mọi nhân vật đều là hư cấu.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có những nghề mà phần lớn thời gian là chờ đợi và giữ cho một ngọn đèn không tắt. Mời bạn mở cuốn sổ của một người làm nghề ấy.
Những trang đầu mùa gió
Ngày đầu tháng mười. Gió đổi hướng từ đêm qua. Sáng ra biển xám, sóng bạc đầu tận chân trời. Mình ghi vào sổ thời tiết, rồi leo lên tháp lau kính đèn. Một trăm linh tám bậc thang xoắn, hai mươi năm nay mình chưa đếm sai lần nào.
Ngày mười. Trên đảo chỉ có hai người, mình và cậu em trẻ mới về năm ngoái. Cậu ấy giỏi máy móc, thuộc hết các loại đèn, nhưng hay buồn vào buổi chiều. Mình bảo buồn thì leo lên tháp mà nhìn biển, nhìn lâu sẽ thấy biển cũng có lúc buồn như mình.
Ngày mười lăm. Tàu tiếp tế không ra được vì sóng to. Gạo còn đủ, nước mưa còn đầy bể. Tối, hai anh em ngồi ăn mì, nghe đài. Cậu em hỏi sao anh chọn nghề này. Mình không trả lời được ngay. Có lẽ vì mình hợp với im lặng, hoặc mình từng sợ những thứ ồn ào trên đất liền.
Ngày hai mươi. Đêm qua có một con tàu cá chạy gần đảo trong mưa. Mình thấy đèn của nó chớp chớp, rồi nó đổi hướng, đi xa khỏi bãi đá ngầm. Họ không biết mình là ai, mình không biết họ là ai. Nhưng ngọn đèn đã làm đúng việc của nó. Ngủ ngon.
Những trang về đứa con
Ngày một tháng mười một. Hôm nay sinh nhật thằng con trai. Hai mươi lăm tuổi rồi. Mình gọi về số của nó, nó không bắt máy. Mình nhắn tin chúc mừng. Tới tối nó nhắn lại một chữ: cảm ơn. Mình đọc đi đọc lại chữ ấy cả tối.
Ngày năm. Mình nghĩ nhiều về những năm nó còn nhỏ. Mỗi năm mình về nhà được hai lần, mỗi lần chừng một tháng. Nó lớn lên với mẹ, gọi bố như gọi một người khách. Lần nó thi đỗ đại học, mình đang ở trên đảo, biển động, không về kịp.
Ngày tám. Vợ mình mất đã ba năm. Từ đó hai bố con gần như không còn gì để nói với nhau. Nó ở thành phố, làm kỹ sư, bận. Mình ở đây, với ngọn đèn. Có những đêm mình đứng trên tháp, nhìn về phía đất liền, chỉ thấy một vệt sáng mờ mờ ở chân trời.
Ngày mười hai. Cậu em trẻ hỏi sao anh không xin về đất liền. Mình bảo về thì làm gì. Cậu ấy nói về để ở gần con. Mình không đáp. Đêm đó lau kính đèn hai lần, dù kính đã sạch.
Những trang giữa mùa
Ngày hai mươi. Bão gần. Cả ngày hai anh em chằng chống, kiểm tra máy phát, đổ đầy dầu dự phòng. Gió rít qua khe cửa như tiếng người gọi. Đêm, mình không ngủ, ngồi trên tháp canh đèn. Ánh đèn quét một vòng, rồi một vòng, đều như nhịp thở.
Ngày hai mươi mốt. Bão qua, đảo không sao. Một cây phi lao gãy, mái kho bị tốc một góc. Sáng ra biển êm lạ thường, xanh như chưa từng có gì. Mình đứng ở bờ đá nhìn, thấy lòng nhẹ đi.
Ngày hai mươi lăm. Tàu tiếp tế ra, mang theo gạo, rau, thư từ. Trong túi thư có một lá của thằng con. Thư ngắn, chữ đánh máy in ra. Nó nói công ty cho nghỉ phép, nó muốn ra đảo thăm bố một lần, nếu bố đồng ý, nó sẽ đi chuyến tàu tháng sau.
Ngày hai mươi lăm, tối. Mình đọc lá thư bảy lần. Rồi mình viết thư trả lời, viết đi viết lại năm lần mà không vừa ý. Cuối cùng chỉ viết một câu: bố chờ. Gửi theo tàu sáng mai.
Những trang chờ tàu
Ngày năm tháng mười hai. Mình dọn lại căn phòng nhỏ cạnh phòng mình, giặt chăn màn, phơi nắng. Cậu em trẻ hỏi có ai ra thăm à anh. Mình nói con trai. Cậu ấy cười, bảo lần đầu thấy anh cười như thế.
Ngày tám. Mình đi câu cá cả buổi sáng, phơi được một xâu cá khô. Hồi nhỏ thằng con thích ăn cá khô nướng, không biết giờ còn thích không. Mình không biết nhiều điều về nó. Mình chỉ biết nó thích cá khô hồi năm tuổi.
Ngày mười. Biển động nhẹ. Mình lo tàu không ra được. Đêm, mình leo lên tháp, nhìn ngọn đèn quét qua biển, nghĩ con mình sẽ thấy ngọn đèn này từ xa, trước cả khi thấy đảo. Mình lau kính thật kỹ.
Ngày mười hai. Sáng nay biển êm. Mình đứng ở cầu tàu từ sáu giờ. Gần trưa, tàu hiện ra ở chân trời, nhỏ như hạt gạo, rồi lớn dần. Mình thấy trên mũi tàu có một người cao gầy đứng vẫy. Mình không vẫy lại được, vì hai tay mình đang run.
Trang cuối của mùa
Ngày mười hai, tối. Nó ra rồi. Cao hơn mình nửa cái đầu, giống mẹ nó ở đôi mắt. Hai bố con đứng ở cầu tàu một lúc, không biết làm gì, rồi nó ôm mình trước. Mình ngửi thấy mùi thành phố trên áo nó, mùi lạ, mà mình thấy dễ chịu.
Ngày mười ba. Nó ăn hết đĩa cá khô nướng, nói ngon hơn hồi nhỏ. Mình không biết nó nói thật hay nói cho vui. Chiều, nó hỏi bố làm việc gì ở đây. Mình dẫn nó leo lên tháp, một trăm linh tám bậc. Nó đếm theo, đếm sai ở bậc thứ sáu mươi, hai bố con cười.
Ngày mười lăm. Đêm nay hai bố con cùng lau kính đèn. Mình chỉ nó lau theo vòng tròn, từ trong ra ngoài, đừng để vết. Nó lau chậm, kỹ, giống mình. Ánh đèn quét qua mặt nó, rồi qua mặt mình. Nó hỏi bố có cô đơn không. Mình nói có, rồi nói thêm, nhưng đêm nay thì không.
Ngày hai mươi. Nó về đất liền theo chuyến tàu sáng. Trước khi đi, nó nói Tết này bố về nhé, con ra bến đón. Mình gật. Tàu đi xa rồi, mình vẫn đứng ở cầu tàu. Tối nay mình sẽ lau kính đèn như mọi tối, nhưng mình biết từ nay ở đầu kia của ánh đèn có một người đang nhìn về.
Câu hỏi thường gặp
Truyện nhật ký người gác hải đăng có thật không?
Không. Đây là truyện ngắn hư cấu do Kho Sách Nói viết theo lối nhật ký. Người gác hải đăng, con trai ông và hòn đảo đều được dựng lên, không gắn với ngọn hải đăng hay người có thật nào.
Người gác hải đăng làm những việc gì?
Công việc thường gồm giữ cho đèn hoạt động ổn định, vệ sinh kính đèn, kiểm tra máy móc, nguồn điện dự phòng, theo dõi thời tiết và ghi chép. Chi tiết cụ thể tùy từng nơi, truyện chỉ kể theo cảm nhận của nhân vật.
Vì sao truyện được viết dưới dạng nhật ký?
Nhật ký cho người nghe đi cùng nhân vật từng ngày, nghe được những điều ông không nói với ai. Lối kể này hợp với một người sống trong im lặng, quen trò chuyện với cuốn sổ hơn với người.
Cha con xa cách nhiều năm thì bắt đầu lại thế nào?
Thường bắt đầu bằng những bước nhỏ, một tin nhắn, một lời mời, một việc làm chung, không cần nói hết mọi chuyện cũ ngay. Nếu khoảng cách quá nặng nề, gia đình có thể nhờ chuyên gia tư vấn tâm lý hỗ trợ.
Truyện này hợp nghe khi nào?
Hợp nghe vào buổi tối yên tĩnh, nhất là với những người bố làm nghề phải xa nhà, những người con có bố mẹ đi làm xa, và những ai đang muốn nối lại một mối quan hệ đã thưa.
