Truyện ngắn hôm nay kể về một ông thợ chụp ảnh thẻ ở một thị trấn nhỏ, người giữ lại phim âm bản của cả thị trấn suốt mấy chục năm, và một người đàn ông trở về xin lại tấm ảnh của mẹ mình thời còn trẻ. Đây là truyện do Kho Sách Nói viết, mọi nhân vật đều là hư cấu.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Ngày nay ai cũng chụp ảnh bằng điện thoại, nhưng đã có thời một tấm ảnh là cả một chuyến đi ra thị trấn. Mời bạn ghé vào một tiệm ảnh như vậy.
Cái tủ có một trăm ngăn kéo
Tiệm ảnh nằm cạnh bưu điện thị trấn, rộng chừng hai mét, một tấm phông xanh, một cái ghế đẩu, một chiếc máy ảnh cũ trên chân gỗ. Ông thợ ở đó từ thời trai trẻ, chụp ảnh thẻ cho người đi làm giấy tờ, học sinh thi cử, thanh niên đi làm xa.
Phía sau tấm phông là cái tủ gỗ kê sát tường, có cả trăm ngăn kéo nhỏ, mỗi ngăn dán một mảnh giấy ghi năm. Trong đó là phim âm bản, cắt thành từng dải, bỏ trong bao giấy. Ông giữ hết, không bỏ tấm nào.
Người ta hỏi ông giữ làm gì. Ông nói lỡ ai mất ảnh thì in lại. Thật ra cả mấy chục năm, số người quay lại xin in chỉ đếm trên đầu ngón tay. Ông vẫn giữ, như người ta giữ một thói quen không cần lý do.
Giờ người ta chụp ảnh thẻ bằng máy số, in ngay trong năm phút. Tiệm ông vắng dần. Ông ngồi lau máy, lau tủ, đôi khi mở một ngăn ra, soi một dải phim lên cửa sổ, nhìn những khuôn mặt ngược sáng.
Người đàn ông từ thành phố về
Một buổi chiều cuối năm, có người đàn ông chừng bốn mươi lăm tuổi bước vào tiệm. Anh nói anh lớn lên ở thị trấn này, đi làm xa lâu rồi. Anh hỏi ông có còn giữ phim cũ không.
Anh kể mẹ anh bị bệnh trí nhớ, mấy năm nay quên dần. Giờ bà không nhận ra mình trong gương nữa, nhìn gương là hoảng, hỏi người đàn bà già kia là ai. Nhưng bà nhớ rất rõ chuyện hồi con gái, nhớ tên các bạn cùng xóm, nhớ cái áo bà mặc đi chụp ảnh làm giấy tờ.
Bác sĩ có nói với anh, cho người bệnh xem lại hình ảnh quen thuộc đôi khi giúp họ bình tĩnh hơn. Nhà anh dời đi mấy lần, ảnh cũ thất lạc hết. Anh chỉ nhớ mẹ hay kể bà chụp ảnh thẻ ở tiệm cạnh bưu điện, năm bà mười chín tuổi.
Ông thợ hỏi tên bà, năm sinh. Rồi ông nói anh để lại số điện thoại, ông tìm, không hứa được gì.
Ba đêm với những khuôn mặt ngược sáng
Tối đó ông kéo cái ghế ra trước tủ, mở ngăn kéo của những năm có thể. Ông không nhớ hết ai với ai, nên chỉ còn cách soi từng dải phim lên bóng đèn, tìm một cô gái mười chín tuổi mà ông chưa biết mặt.
Đêm đầu ông soi hết hai năm. Mắt mờ, ông phải đeo hai cặp kính chồng lên nhau. Những khuôn mặt trong phim âm bản tóc trắng, da đen, như những bóng ma hiền lành, ai cũng nhìn thẳng vào ông.
Đêm thứ hai ông nhận ra nhiều người. Thằng bé này sau đi bộ đội, cô gái này lấy chồng xa, ông này mất năm lũ lớn. Cả thị trấn của ông nằm trong những dải phim mỏng như cánh chuồn. Ông ngồi tới gần sáng, không thấy buồn ngủ.
Đêm thứ ba, trong một bao giấy ghi tháng tư, ông thấy một cô gái tóc tết dài vắt qua vai, mặc áo có cổ tròn, nhìn ống kính hơi ngượng. Ở mép phim, nét chữ của chính ông ngày trẻ ghi đúng cái tên ấy.
Tấm ảnh thứ hai
Sáng hôm sau, ông rửa lại tấm ảnh trong cái buồng tối nhỏ phía sau. Ông vẫn rửa bằng tay, chậm rãi. Khuôn mặt cô gái hiện lên dần trong khay nước, như người vừa thức dậy sau một giấc ngủ dài.
Lúc cất bao phim vào lại tủ, ông tiện tay lật mấy ngăn của những năm sau đó, nghĩ biết đâu. Ở một ngăn cách đó hơn hai mươi năm, ông thấy lại cái tên ấy, kèm theo một dòng ông ghi thêm: chụp cho con trai lên ba.
Ông soi lên. Một thằng bé tóc cắt ngắn ngồi trong lòng một người phụ nữ, tay người mẹ chỉ lộ ra ở mép khung, ôm ngang bụng con. Ông nhớ ra, ngày xưa có những bà mẹ bế con đi chụp ảnh thẻ đầu tiên, con nhỏ quá không ngồi yên nên mẹ phải ôm.
Ông rửa luôn tấm thứ hai. Cả buổi trưa ông ngồi nhìn hai tấm ảnh phơi trên dây, cô gái mười chín tuổi và đứa bé ba tuổi, cách nhau hơn hai mươi năm, nằm cạnh nhau trên một sợi dây.
Hai tấm ảnh trong phong bì
Người đàn ông quay lại vào cuối tuần. Ông đưa anh một phong bì giấy. Anh mở ra tấm đầu, đứng lặng. Anh nói đúng rồi, cái áo cổ tròn này mẹ kể hoài.
Rồi anh rút ra tấm thứ hai, nhìn rất lâu, không hiểu. Ông thợ chỉ vào cánh tay ở mép khung, nói đó là tay mẹ anh. Anh đưa tay lên che miệng, vai run lên.
Anh hỏi ông bao nhiêu tiền. Ông nói tiền rửa hai tấm ảnh thôi, phim của anh thì ông vẫn giữ đây, khi nào cần thì về. Anh để lại tiền, ông chỉ lấy đúng như vậy.
Mấy tháng sau, ông nhận một tin nhắn. Anh kể mẹ cầm tấm ảnh cô gái, cười, gọi đúng tên mình. Còn tấm thứ hai, bà cầm lâu lắm, rồi đưa tay vuốt lên cánh tay ở mép ảnh, nói: tay ai mà ôm chặt thế. Ông đọc xong, mở một ngăn kéo, soi thêm một dải phim lên cửa sổ.
Câu hỏi thường gặp
Truyện tiệm ảnh thẻ ở thị trấn có thật không?
Không. Đây là truyện ngắn hư cấu do Kho Sách Nói viết. Ông thợ ảnh, người đàn ông và thị trấn đều được dựng lên, không gắn với người hay nơi có thật.
Phim âm bản là gì?
Phim âm bản là tấm phim sau khi chụp và tráng, trên đó sáng tối bị đảo ngược so với ảnh thật. Thợ ảnh dùng nó để in ra ảnh giấy, và nếu giữ cẩn thận thì có thể in lại nhiều năm sau.
Cho người bị suy giảm trí nhớ xem ảnh cũ có ích không?
Nhiều gia đình thấy người thân bình tĩnh và vui hơn khi xem lại hình ảnh quen thuộc ngày xưa. Tuy vậy mỗi người phản ứng khác nhau, nên cách chăm sóc cụ thể cần hỏi bác sĩ đang theo dõi người bệnh.
Vì sao ông thợ giữ phim suốt mấy chục năm?
Truyện không cho một lý do rõ ràng, ông chỉ nói phòng khi ai mất ảnh. Có thể hiểu ông giữ một phần ký ức của cả thị trấn mà không ai giao cho ông, và chính sự giữ gìn lặng lẽ ấy đã giúp được một người.
Truyện này hợp với ai nghe?
Hợp với những ai có người thân lớn tuổi, những ai thích ảnh phim và đồ cũ, và những người đang sống xa nơi mình lớn lên. Nghe xong có thể bạn sẽ muốn tìm lại một tấm ảnh cũ trong nhà.
