Tuổi già quên chìa khoá để đâu, quên tên một người mới gặp rồi lát sau nhớ ra, phần nhiều là chuyện thường gặp khi trí nhớ chậm lại theo năm tháng. Còn khi cái quên bắt đầu làm rối việc hằng ngày, lặp đi lặp lại và nặng dần, như lạc trên con đường quen hay quên việc vừa làm xong, thì nên đưa đi khám để bác sĩ đánh giá, đừng tự kết luận.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Mình nói trước cho rõ: tập này không thay được bác sĩ, và mình sẽ không nói tên bệnh nào. Mình chỉ giúp bạn nhìn, ghi lại và nói chuyện với bố mẹ cho khéo.
Hai kiểu quên khác nhau
Hãy hình dung hai ông cụ. Ông thứ nhất ra cửa, sờ túi không thấy chìa khoá, đứng nghĩ một lúc rồi nhớ ra để ở túi áo hôm qua. Ông thứ hai ra cửa, cầm chìa khoá trong tay, nhưng đứng đó không biết mình định đi đâu.
Cả hai đều gọi là quên. Nhưng cái quên thứ nhất là quên chi tiết, nhớ lại được khi có gợi ý. Cái quên thứ hai là mất cả mạch của việc mình đang làm. Người nhà nên để ý sự khác nhau ấy.
Cũng có kiểu quên tên. Quên tên một người mới gặp ở đám cưới là chuyện ai cũng gặp, kể cả người trẻ. Còn quên tên đứa cháu ruột ngày nào cũng gặp, hoặc gọi nhầm người thân thường xuyên, lại là chuyện khác.
Mình kể vậy không phải để bạn tự chẩn đoán. Chỉ để bạn biết điều gì đáng ghi lại và kể với bác sĩ.
Những dấu hiệu đáng để ý
Có một vài điều mà nhiều gia đình nhận thấy trước khi đưa người thân đi khám. Hỏi đi hỏi lại một câu trong vòng ít phút. Kể lại một chuyện nhiều lần trong ngày như kể lần đầu. Quên việc vừa làm, như vừa ăn xong lại hỏi bao giờ ăn cơm.
Lạc đường trên những con đường đã đi mấy chục năm. Bắt đầu lúng túng với những việc quen tay, như nấu một món đã nấu cả đời, đếm tiền đi chợ, dùng cái điện thoại vốn dùng được.
Thay đổi tính nét. Một người hiền bỗng hay nghi ngờ, hay cáu, hoặc một người hoạt bát bỗng thu mình, không muốn ra khỏi nhà. Để đồ ở những chỗ rất lạ, như để ví trong tủ lạnh, rồi bảo có người lấy mất.
Thấy một vài dấu hiệu như thế không có nghĩa là chắc chắn có bệnh. Có những nguyên nhân khác, có cái chữa được. Chính vì vậy mà cần bác sĩ, chứ không phải người nhà đoán.
Ghi lại trước khi đi khám
Bác sĩ chỉ gặp bố mẹ mình trong một buổi khám ngắn, và trong buổi đó bố mẹ có thể rất tỉnh táo. Người nhà là người thấy rõ nhất những thay đổi hằng ngày. Vì vậy, một cuốn sổ ghi chép rất có ích.
Ghi đơn giản thôi: ngày nào, chuyện gì xảy ra, lúc mấy giờ. Hôm nay mẹ hỏi ba lần con đi làm chưa. Hôm qua bố đi chợ về muộn, bảo không tìm thấy đường ra. Ghi cả những thay đổi về ăn, ngủ, tâm trạng.
Ghi thêm thuốc bố mẹ đang dùng, những bệnh đã có. Mang theo cuốn sổ khi đi khám. Nếu được, nói riêng với bác sĩ những điều khó nói trước mặt bố mẹ.
Ghi chép còn giúp chính mình. Nhiều khi đọc lại sổ, mình thấy những gì mình lo có khi chỉ là vài lần lẻ tẻ, hoặc ngược lại, mình thấy rõ nó đang tăng dần.
Nói với bố mẹ thế nào cho khỏi tủi
Đây có lẽ là phần khó nhất. Không ai muốn nghe con nói mình lẫn. Nếu mở đầu bằng câu bố dạo này lẫn lắm, bố sẽ phản ứng, có khi giận, có khi buồn cả tuần.
Hãy nói về sức khoẻ chung. Bố ơi, lâu rồi bố chưa đi khám tổng quát, con đưa bố đi một lần cho yên tâm. Hoặc nói về chính bố: con thấy dạo này bố hay mệt, mình đi khám xem sao.
Đừng sửa lỗi bố mẹ trước mặt người khác. Đừng nói câu mẹ quên rồi à, con nói rồi mà. Nhắc lại nhẹ nhàng như lần đầu, không kèm trách móc. Cái quên đã làm người ta sợ, đừng thêm cái xấu hổ.
Nếu bố mẹ tự nhận ra và lo, hãy ngồi cùng. Bố lo là phải, mình cùng đi hỏi bác sĩ, có gì cả nhà cùng tính. Người già sợ nhất là phải đối diện một mình.
Giữ đầu óc vận động mỗi ngày
Dù kết quả khám thế nào, có những thói quen nhỏ giúp ông bà sống vui hơn mỗi ngày. Trò chuyện nhiều. Gặp bạn bè. Làm những việc tay chân quen thuộc như trồng cây, nấu ăn, đan lát.
Có nhà treo một tấm lịch lớn, mỗi sáng ông bà tự gạch một ngày. Có nhà để chìa khoá, kính, ví ở một cái khay cố định cạnh cửa. Những nếp nhỏ ấy giúp bớt những lần tìm đồ cuống cuồng.
Đừng biến mọi thứ thành bài kiểm tra. Hỏi bố hôm nay thứ mấy, con tên gì, chỉ làm bố mệt và tủi. Hãy để những câu chuyện tự nhiên, kể chuyện ngày xưa, chuyện đồng áng, những thứ người già thường nhớ rất rõ.
Và nhớ chăm cả mình. Người con chăm bố mẹ hay quên dễ kiệt sức. Chia việc với anh chị em, cho mình những giờ nghỉ, và tìm người để tâm sự.
Câu hỏi thường gặp
Người già hay quên có phải lúc nào cũng là bệnh không?
Không. Trí nhớ có thể chậm lại theo tuổi và nhiều cái quên nhỏ là thường gặp. Nhưng khi quên làm rối sinh hoạt và nặng dần thì nên đi khám để bác sĩ đánh giá.
Nên đưa người già hay quên đi khám ở đâu?
Có thể bắt đầu với bác sĩ đang theo dõi sức khoẻ cho ông bà hoặc cơ sở y tế gần nhà, họ sẽ hướng dẫn chuyên khoa phù hợp nếu cần.
Ghi chép gì để kể với bác sĩ?
Ngày giờ và chuyện cụ thể đã xảy ra, những thay đổi về ăn ngủ, tâm trạng, cùng danh sách thuốc đang dùng. Ghi càng cụ thể bác sĩ càng dễ hiểu.
Bố mẹ không chịu nhận mình hay quên thì sao?
Đừng tranh luận đúng sai. Hãy rủ đi khám sức khoẻ tổng quát, nói về nỗi lo của con thay vì chỉ ra lỗi của bố mẹ.
Có cách nào giúp người già bớt quên trong sinh hoạt?
Để đồ dùng ở chỗ cố định, dùng lịch lớn, giữ nếp sinh hoạt đều và trò chuyện thường xuyên. Những cách này giúp sinh hoạt dễ hơn, còn chuyện điều trị thì hỏi bác sĩ.
