Người già hay khó tính, cằn nhằn hay cố chấp, phần nhiều là vì đang mang những nỗi sợ ít khi nói ra: sợ mất quyền tự quyết, sợ đau ốm, sợ bị bỏ lại phía sau, sợ thành gánh nặng cho con cháu. Hiểu được nỗi sợ nằm sau câu nói cằn, con cháu sẽ bớt giận và biết đáp lại đúng chỗ.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Mình nói trước: không phải ai khó tính cũng vì tuổi tác, và nếu tính nết người thân thay đổi đột ngột, rõ rệt, hãy đưa đi khám. Tập này nói về cái khó tính thường ngày mà nhà nào cũng gặp.
Một buổi sáng với ông nội
Ông nội ngoài tám mươi, sáng nào cũng có chuyện để cằn nhằn. Cơm nấu nhão. Ti vi để to. Đứa cháu đi học về không chào. Cái quạt ai xoay hướng khác. Cả nhà quen dần, ai cũng tránh ông một chút.
Một sáng, cậu cháu lớp mười hai bị ông mắng vì để xe đạp chắn lối. Cậu cãi lại một câu, ông giận đỏ mặt, cả buổi không ăn.
Tối đó, mẹ cậu kể một chuyện cậu chưa từng biết. Tuần trước, ông bị ngã ở chính chỗ để xe ấy, ngã nhẹ, không ai thấy. Ông không nói với ai, chỉ đứng dậy, phủi quần, đi vào.
Cậu cháu ngồi im. Hoá ra cái mắng của ông không phải về chiếc xe đạp.
Những nỗi sợ nằm sau câu nói cằn
Nỗi sợ đầu tiên là sợ mất quyền tự quyết. Cả đời ông là người quyết việc trong nhà. Giờ con cháu quyết thay nhiều thứ. Cằn nhằn chuyện nhỏ là cách ông giữ lại chút tiếng nói.
Nỗi sợ thứ hai là sợ đau, sợ ngã, sợ bệnh. Cơ thể yếu đi, những thứ trước đây không đáng lo giờ thành nguy hiểm. Một chiếc xe để chắn lối, với cháu là chuyện nhỏ, với ông là một cú ngã có thể không đứng dậy được.
Nỗi sợ thứ ba là sợ bị bỏ lại. Cả nhà bận rộn, ít ai ngồi với ông. Có khi những câu cằn nhằn là cách duy nhất để người khác chú ý tới mình.
Nỗi sợ thứ tư là sợ thành gánh nặng. Người già thấy mình cần người giúp nhiều hơn, và cái cảm giác ấy có thể biến thành cáu gắt, như một cách tự vệ.
Khó tính còn có thể vì đau và mệt
Có những cái khó tính đến từ cơ thể. Người đau nhức xương khớp cả ngày, người ngủ không ngon, người nghe không rõ, nhìn không rõ, dễ cáu hơn. Thử nghĩ nếu chính mình bị đau lưng suốt một tuần, mình có dễ chịu không.
Nghe kém là một nguyên nhân hay bị bỏ qua. Ông không nghe rõ con cháu nói gì, nên trả lời lệch, rồi bị cười, rồi bực. Nhiều khi một lần đi khám tai đổi được cả không khí trong nhà.
Vì vậy, khi thấy ông bà khó tính hơn hẳn, hãy để ý cả sức khoẻ. Hỏi ông bà có đau ở đâu không, ngủ có ngon không, và đưa đi khám khi cần.
Nếu tính nết thay đổi đột ngột, như một người hiền bỗng hay nghi ngờ, hay giận dữ vô cớ, thì càng cần bác sĩ xem.
Đáp lại đúng chỗ
Khi đã thấy nỗi sợ sau câu nói, mình có thể đáp vào nỗi sợ thay vì vào câu nói. Ông mắng chuyện xe đạp, cháu có thể nói: cháu xin lỗi ông, cháu dời ngay. Ông có bị vướng chỗ đó không ạ.
Ông cằn nhằn vì ti vi to, có khi là ông muốn yên tĩnh, hoặc muốn được chọn kênh. Hỏi ông muốn xem gì, ông sẽ bớt cằn nhằn hơn là mình vặn nhỏ tiếng trong im lặng.
Đừng cãi lý từng câu. Với người già, thắng một cuộc cãi không làm ai vui. Hãy chọn những chuyện thật sự cần nói, còn chuyện nhỏ thì cho qua.
Và hỏi ý ông bà nhiều hơn trong những việc của nhà. Người được hỏi ý ít cần cằn nhằn để được lắng nghe.
Dành thời gian ngồi cùng
Cậu cháu trong chuyện, sau tối hôm ấy, đổi một thói quen nhỏ. Mỗi tối, trước khi vào học, cậu pha một ấm trà, ngồi với ông mười lăm phút. Không nói gì nhiều, có hôm chỉ nghe ông kể chuyện hồi ông đi làm đường.
Một tháng sau, cả nhà để ý ông bớt cằn nhằn hẳn. Không phải vì ông đổi tính, mà vì ông có mười lăm phút mỗi ngày được ngồi cạnh một người.
Nhiều khi người già không cần mình làm gì cả, chỉ cần mình ở đó. Mười lăm phút có mặt thật sự quý hơn cả buổi ngồi cạnh mà mắt nhìn điện thoại.
Con cháu cũng không cần ép mình phải thấy vui với mọi câu cằn nhằn. Chỉ cần hiểu, và giữ lòng mình không vì thế mà xa ông bà.
Khi mình cũng mệt
Ở chung với người già khó tính là việc mệt. Người con chăm ông bà, nghe cằn nhằn mỗi ngày, có lúc cũng muốn bùng nổ. Điều đó bình thường.
Hãy cho mình những khoảng nghỉ. Chia việc với anh chị em, ra ngoài một buổi, nói chuyện với người bạn hiểu mình. Hiểu ông bà không có nghĩa là chịu đựng một mình mãi.
Nếu có lúc lỡ cáu, hãy xin lỗi. Người già có thể khó tính, nhưng thường rất nhớ những lời xin lỗi thật lòng.
Và nhớ rằng, một ngày nào đó, có lẽ chính mình cũng sẽ già, cũng có những nỗi sợ ấy. Đối xử với ông bà hôm nay, là đang dạy con mình cách đối xử với mình sau này.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người già hay cằn nhằn chuyện nhỏ?
Thường vì sợ mất quyền tự quyết, sợ đau ốm, sợ bị bỏ lại hoặc sợ thành gánh nặng. Cằn nhằn có khi là cách giữ tiếng nói hoặc được chú ý.
Người già khó tính có thể do sức khoẻ không?
Có thể. Đau nhức, mất ngủ, nghe kém, nhìn kém đều làm người ta dễ cáu. Nếu tính nết đổi đột ngột, nên đưa đi khám.
Nên đáp lại ông bà đang cằn nhằn thế nào?
Đáp vào nỗi lo phía sau câu nói, hỏi ông bà muốn gì, không cãi lý từng câu và chỉ nói những chuyện thật sự cần.
Làm sao để ông bà bớt khó tính?
Dành thời gian ngồi cùng mỗi ngày, hỏi ý ông bà trong việc nhà và chăm lo sức khoẻ. Được lắng nghe, người già ít cần cằn nhằn hơn.
Con cháu mệt vì ông bà khó tính thì làm sao?
Chia việc với người khác, cho mình khoảng nghỉ, tâm sự với người hiểu mình. Nếu lỡ cáu, hãy xin lỗi ông bà.
