Vừa đi làm vừa học văn bằng hai trụ được khi bạn có một lịch tuần cố định, nói rõ với quản lý và gia đình từ trước, chấp nhận bớt đi vài việc khác, và chia môn khó thành những buổi nhỏ đều đặn thay vì dồn hết tới sát kỳ thi.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Văn bằng hai thường kéo dài hai tới ba năm, đủ dài để sự hăng hái ban đầu cạn đi. Tập này không bàn có nên học hay không, mà bàn chuyện khi đã quyết học rồi thì làm sao để không gãy giữa chừng.
Một tuần điển hình trông như thế nào?
Lấy ví dụ một chị nhân viên văn phòng, làm tám tiếng mỗi ngày, học văn bằng hai ngành luật vào tối thứ ba, thứ năm và sáng chủ nhật. Nhìn lịch thì có vẻ ổn, nhưng thực tế tuần nào cũng có chuyện chen vào: một buổi họp kéo dài, con ốm, một đám giỗ bên nội.
Chị kể rằng năm đầu chị gần như chạy theo lịch, tuần nào trễ bài tuần đó. Sang năm hai chị mới làm một việc đơn giản: viết ra cố định những khung giờ cho việc học, kể cả giờ tự học, và coi chúng như giờ đi làm, chỉ nhường khi thật sự khẩn cấp.
Khung của chị là ba buổi trên lớp, cộng thêm hai buổi sáng sớm mỗi tuần, mỗi buổi chừng bốn mươi lăm phút để đọc lại bài. Ít hơn chị tưởng, nhưng vì đều nên đủ.
Điều mình muốn bạn rút ra là lịch tuần nên được viết ra giấy, dán ở chỗ cả nhà thấy, chứ không chỉ nằm trong đầu. Lịch trong đầu rất dễ bị mọi thứ khác chen lấn.
Nói chuyện với quản lý từ trước
Nhiều người giấu chỗ làm chuyện đi học, sợ bị nghĩ là không tập trung công việc. Nhưng giấu thì những hôm cần về đúng giờ, những ngày thi phải xin nghỉ, bạn sẽ khó xử hơn nhiều.
Bạn có thể nói ngắn gọn: mình đang học thêm ngành này, lịch học là những tối này, mình sẽ đảm bảo việc được giao, chỉ mong được về đúng giờ những hôm đó và xin nghỉ những ngày thi đã biết trước. Nói kèm lợi ích cho công việc nếu có, như hiểu thêm về hợp đồng hay về số liệu.
Phần lớn quản lý sẽ chấp nhận khi được báo trước và thấy bạn vẫn giữ chất lượng công việc. Điều làm họ khó chịu thường là bất ngờ, như xin về sớm ngay trong ngày hoặc nghỉ đột xuất.
Nếu chỗ làm có chính sách hỗ trợ học tập, hãy hỏi. Có nơi cho nghỉ có lương ngày thi, có nơi hỗ trợ một phần học phí. Không hỏi thì không bao giờ biết.
Chấp nhận bớt đi một vài thứ
Không ai có thêm giờ trong ngày. Học thêm nghĩa là phải bớt một thứ khác. Câu hỏi là bớt cái gì cho đỡ đau nhất. Thường người ta bớt được mạng xã hội buổi tối, bớt vài buổi cà phê cuối tuần, bớt vài bộ phim dài.
Thứ không nên bớt là giấc ngủ và bữa ăn. Thiếu ngủ vài tuần thì học không vào, làm cũng sai sót, rồi tới lúc ốm thì mất luôn cả tuần. Nhiều người nghĩ thức khuya là cách duy nhất, nhưng nó thường là cách đắt nhất.
Cũng nên bàn với người trong nhà về việc nhà. Trong hai ba năm học, có thể ai đó phải đỡ thêm phần nấu ăn, đưa đón con vào những hôm có lớp. Nói rõ, cảm ơn rõ, và hứa hẹn rõ khi nào xong thì mình đỡ lại.
Bớt một số thứ không có nghĩa là bỏ hết niềm vui. Giữ lại một việc mình thích, dù nhỏ, như đi bộ tối chủ nhật hay một buổi gặp bạn mỗi tháng, để cuộc sống không chỉ còn làm và học.
Môn khó thì chia nhỏ, đừng để dồn
Mỗi văn bằng đều có vài môn khó, kiểu môn mà nghe giảng xong vẫn thấy mù mờ. Với người đi làm, sai lầm phổ biến là để môn đó tới sát ngày thi mới học dồn, khi đó vừa mệt vừa sợ, học không vào.
Cách tốt hơn là ngay sau mỗi buổi học môn khó, dành hai mươi phút trong ngày hôm sau để tự đọc lại và viết ra những chỗ chưa hiểu. Buổi kế tiếp mang danh sách đó đi hỏi thầy hoặc bạn.
Môn khó cũng là môn nên tìm bạn học cùng. Một người giảng cho người kia, hai người cùng giải một đề. Chỗ mình bí, người kia có thể đã hiểu, và ngược lại.
Nếu một môn khó tới mức bạn nghĩ sẽ trượt, hãy biết trước điều kiện thi lại của trường. Biết có đường lùi thì bớt sợ, mà bớt sợ thì học tốt hơn.
Giữ sức qua những năm dài
Văn bằng hai là chạy đường dài. Năm đầu hăng hái, năm hai thường là năm nhiều người nản nhất, vì cái mới đã hết mà đích vẫn còn xa. Biết trước điều đó giúp bạn không hoảng khi cảm giác nản tới.
Một cách giữ sức là đánh dấu những chặng nhỏ: xong một học kỳ, qua một môn khó, nộp xong một bài lớn. Mỗi chặng tự thưởng một điều nhỏ, một bữa ăn ngon cùng nhà, một ngày không học gì.
Một cách khác là nhớ lại lý do mình bắt đầu. Viết lý do đó ra một tờ giấy, kẹp vào đầu cuốn vở. Những tối mệt, đọc lại một câu cũng đủ để ngồi thêm nửa tiếng.
Và nếu có lúc thật sự kiệt sức, nghỉ một học kỳ không phải là thất bại. Nhiều trường cho bảo lưu. Nghỉ để quay lại vẫn tốt hơn gồng tới mức bỏ hẳn.
Câu hỏi thường gặp
Học văn bằng hai có cần nghỉ việc không?
Phần lớn chương trình văn bằng hai mở lớp buổi tối hoặc cuối tuần để người đi làm theo được. Chỉ nên tính nghỉ việc khi chương trình bắt buộc học ban ngày hoặc khi bạn có điều kiện tài chính.
Mỗi tuần nên tự học thêm bao nhiêu ngoài giờ lên lớp?
Không có con số chung cho mọi ngành. Cách thực tế là giữ vài buổi tự học ngắn cố định mỗi tuần, rồi điều chỉnh theo độ khó của từng môn và khối lượng bài tập.
Có nên báo với sếp là mình học văn bằng hai?
Thường nên báo, nhất là khi cần về đúng giờ hoặc nghỉ ngày thi. Báo trước, kèm cam kết giữ chất lượng công việc, giúp bạn tránh những tình huống khó xử về sau.
Năm thứ hai thấy nản muốn bỏ thì làm sao?
Đó là giai đoạn nhiều người trải qua. Hãy đánh dấu những chặng nhỏ đã qua, đọc lại lý do mình bắt đầu, và nếu thật sự kiệt sức thì hỏi trường về bảo lưu thay vì bỏ hẳn.
Học văn bằng hai trực tuyến có nhẹ hơn không?
Nhẹ hơn ở chỗ không phải đi lại, nhưng đòi hỏi tự giác nhiều hơn vì không ai nhắc. Nếu chọn học trực tuyến, càng cần một lịch cố định và một người bạn học để giữ nhịp.
