Khi bố mẹ quyết định ly hôn, cách nói với con đỡ tổn thương nhất là cả hai cùng ngồi lại nói, nói thật ở mức vừa đủ với tuổi con, khẳng định rõ ràng rằng con không có lỗi gì, và giữ cho nhịp sinh hoạt hằng ngày của con ổn định nhất có thể. Con không cần biết mọi chi tiết, con cần biết mình vẫn được thương và vẫn an toàn.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này nặng hơn những tập khác một chút. Nếu bạn đang ở giữa một cuộc chia tay, mình hiểu đó là quãng thời gian rất mệt, và còn phải nghĩ cho con nữa. Mình không bàn chuyện nên hay không nên ly hôn, mình chỉ nói về cuộc trò chuyện khó nhất với con.
Có nên nói với con không, và khi nào?
Nhiều bố mẹ muốn giấu con càng lâu càng tốt, nghĩ rằng như vậy là bảo vệ con. Nhưng trẻ cảm nhận được không khí trong nhà rất nhạy. Con thấy bố mẹ ít nói chuyện, thấy ai đó dọn đồ đi. Không được giải thích, con sẽ tự tưởng tượng, và điều con tưởng tượng thường đáng sợ hơn sự thật.
Thời điểm tốt là khi bố mẹ đã quyết định chắc chắn, chứ không phải lúc còn đang cân nhắc. Nói với con rồi lại thay đổi, rồi lại nói tiếp, làm con hoang mang hơn.
Nên nói trước khi có những thay đổi lớn như một người chuyển ra ngoài, để con có thời gian chuẩn bị. Chọn một ngày bình thường, có thời gian ở bên con sau đó, tránh ngay trước kỳ thi hay sinh nhật con.
Nếu có nhiều con, nên nói với các con cùng lúc để không đứa nào phải giữ bí mật cho đứa kia. Sau đó có thể nói chuyện riêng với từng đứa tùy theo tuổi.
Cả hai cùng nói, nói thật vừa đủ
Nếu có thể, bố và mẹ nên cùng ngồi với con. Điều này cho con thấy dù không còn sống chung, bố mẹ vẫn cùng nhau lo cho con. Đây là thông điệp quan trọng nhất của cuộc trò chuyện.
Hai người nên thống nhất trước những gì sẽ nói, để không ai đổ lỗi cho ai trước mặt con. Lý do ly hôn là chuyện của người lớn. Con không cần biết ai sai, ai đúng, ai có người khác.
Với trẻ nhỏ khoảng ba tới năm tuổi, chỉ cần nói đơn giản: bố mẹ sẽ không sống chung nhà nữa, con sẽ ở với mẹ và cuối tuần đi chơi với bố, bố mẹ đều thương con. Trẻ lớn hơn có thể nghe nhiều hơn một chút: bố mẹ đã cố gắng nhưng không thể sống vui vẻ cùng nhau nữa.
Với trẻ tuổi mới lớn, con có thể hỏi nhiều và hỏi thẳng. Hãy trả lời thật, nhưng không đi vào chi tiết khiến con phải chọn phe. Có những câu có thể đáp: đó là chuyện riêng của bố mẹ, bố mẹ không muốn con phải mang gánh nặng đó.
Con không có lỗi: nói rõ, nói nhiều lần
Trẻ em rất hay nghĩ rằng chuyện bố mẹ chia tay là do mình. Vì con hư, vì con học kém, vì hôm trước con làm bố mẹ cãi nhau. Những ý nghĩ này có khi con không nói ra, nhưng âm thầm mang theo nhiều năm.
Hãy nói thẳng: chuyện này không phải do con, không có gì con làm hay không làm có thể thay đổi quyết định này. Đây là chuyện giữa bố và mẹ.
Nhiều trẻ còn mong mình có thể làm bố mẹ quay lại với nhau, bằng cách ngoan hơn, học giỏi hơn, hay ốm để bố mẹ cùng chăm. Bố mẹ cần nói rõ, nhẹ nhàng, rằng quyết định đã xong, và việc của con là được làm trẻ con.
Câu nói này cần được nhắc lại nhiều lần, trong nhiều tháng. Một lần nói không đủ để xóa đi nỗi lo trong lòng một đứa trẻ.
Giữ nhịp sống ổn định cho con
Trong lúc mọi thứ thay đổi, những điều quen thuộc là chỗ dựa của con. Giữ giờ ăn, giờ ngủ, trường học, lớp học thêm, bạn bè như cũ càng nhiều càng tốt. Nếu buộc phải chuyển nhà hay chuyển trường, hãy cho con thời gian làm quen.
Lịch gặp bố hoặc mẹ không sống cùng nên rõ ràng và được giữ đều. Con cần biết thứ bảy nào bố đến đón, tối nào được gọi điện cho mẹ. Hứa rồi thất hứa làm con tổn thương nhiều hơn là không hứa.
Tuyệt đối không nói xấu người kia trước mặt con, không nhờ con chuyển lời, không hỏi con về đời sống của bố hay mẹ bên kia. Con thương cả hai, và mỗi lần bị đặt vào giữa là một lần con bị xé lòng.
Cho phép con thương cả hai người. Con có thể vui khi đi chơi với bố, rồi về kể với mẹ. Nếu thấy mẹ buồn khi nghe, con sẽ học cách giấu niềm vui của mình, và đó là gánh nặng không đứa trẻ nào nên mang.
Đón nhận cảm xúc của con, và của chính mình
Con có thể phản ứng theo nhiều cách: buồn, giận, im lặng, quậy phá ở trường, hoặc như không có chuyện gì. Mọi phản ứng đều có thể xảy ra. Hãy để con biết con được phép buồn, được phép giận, và có thể nói với bố mẹ bất cứ lúc nào.
Một số trẻ cần thời gian rất lâu mới nói ra. Có khi vài tháng sau, trong lúc đi xe hay trước khi ngủ, con mới hỏi. Hãy kiên nhẫn và sẵn sàng nghe vào những lúc bất ngờ đó.
Báo cho giáo viên chủ nhiệm biết gia đình đang có thay đổi, để thầy cô để ý và hỗ trợ con ở trường. Nếu con có những dấu hiệu kéo dài như mất ngủ, bỏ ăn, thu mình, học sút mạnh, hãy tìm tới chuyên gia tâm lý trẻ em.
Và đừng quên chính mình. Bố mẹ đang trải qua một mất mát lớn. Tìm chỗ dựa từ bạn bè, người thân hoặc chuyên gia, để mình đủ vững mà làm chỗ dựa cho con. Con cần một người lớn bình tĩnh, không cần một người lớn hoàn hảo.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ ở tuổi nào bị ảnh hưởng nhiều nhất khi bố mẹ ly hôn?
Trẻ ở mọi lứa tuổi đều bị ảnh hưởng, chỉ khác nhau cách thể hiện. Điều quyết định nhiều hơn tuổi là cách bố mẹ cư xử với nhau sau chia tay và sự ổn định trong cuộc sống của con.
Có nên cho con chọn ở với bố hay mẹ?
Không nên đặt trẻ nhỏ vào thế phải chọn, vì điều đó khiến con cảm thấy có lỗi với người không được chọn. Với con lớn hơn, có thể lắng nghe mong muốn của con, nhưng quyết định cuối cùng là trách nhiệm của người lớn.
Con hỏi vì sao bố mẹ ly hôn thì trả lời thế nào?
Trả lời ngắn gọn, thật và không đổ lỗi, ví dụ bố mẹ không còn hạnh phúc khi sống cùng nhau nữa. Tránh kể chi tiết về lỗi lầm của người kia, vì con thương cả hai và không nên phải phán xét.
Sau ly hôn bố mẹ có nên cùng dự sinh nhật con không?
Nếu hai người có thể cư xử bình thường với nhau, việc cùng có mặt trong những dịp quan trọng thường làm con thấy an tâm. Nếu còn căng thẳng, có thể tổ chức riêng để con không phải chứng kiến xung đột.
Con có thể lớn lên bình thường khi bố mẹ ly hôn không?
Nhiều trẻ lớn lên khoẻ mạnh và hạnh phúc sau khi bố mẹ ly hôn, nhất là khi bố mẹ hợp tác nuôi con, không xung đột trước mặt con và giữ cho con cảm giác được thương.
